Page 112
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
ARAB TILIDA MAJOZ
Tukhtayev Alibek Sharafitdin oʻgʻli
+99877 080 1990
https://doi.org/10.5281/zenodo.15656457
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-June 2025 yil
Ma’qullandi: 07- June 2025 yil
Nashr qilindi: 13- June 2025 yil
Ushbu maqolada arab tili stilistikasining muhim
yoʻnalishlaridan biri boʻlgan “majoz” tushunchasi har
tomonlama yoritiladi. Arab tilshunosligida “majoz” –
yaʼni soʻzning oʻzining haqiqiy maʼnosidan chekinib,
boshqa – koʻchma maʼnoda qoʻllanishi – matnga
badiiylik, ifoda boyligi va semantik chuqurlik baxsh
etuvchi stilistik hodisa sifatida qaraladi. Majoz bayon
ilmining asosiy kategoriyalaridan biri boʻlib, uning
vositasida tilda ramziy, istioriy, kinoyaviy maʼnolar
shakllanadi va bu orqali maʼno darajalari kengayadi.
Maqolada majozning leksik-semantik va uslubiy jihatlari,
tarixiy ildizlari, Qur’on va hadisdagi namunalari hamda
arab mumtoz adabiyotidagi oʻrni ilmiy asosda tahlil
qilinadi. Ayniqsa, Qur’oni karimda majoz vositasida
yaratilgan obrazlar, kinoyalar, badiiy vositalar
oʻrganilib, ularning maʼnaviy va estetik yuklamasi
yoritiladi. Tadqiqotda nafaqat klassik tilshunoslik
manbalariga, balki zamonaviy stilistik yondashuvlarga
ham tayanilgan. Ushbu maqola arab tili uslubshunosligi,
Qur’on ilmlari, tafsir va poetik tafakkur bilan
shugʻullanuvchi mutaxassislar uchun nazariy va amaliy
ahamiyatga ega boʻlib, til vositalari orqali badiiylikni
yaratish mexanizmlarini anglashga xizmat qiladi.
KEYWORDS
arab
tili,
majoz,
bayon,
balogʻat,
stilistika,
Qur’on
tafsiri, badiiy tahlil, ramz,
istiora, ko‘chma ma’no
Arab tili qadim-qadimdan nafaqat aloqa vositasi, balki boy adabiy va ilmiy merosni
ifodalovchi, chuqur ma’no qatlamlariga ega bo‘lgan til sifatida e’tirof etilgan. Ushbu tilning
stilistik imkoniyatlari, xususan, badiiy ifoda usullari asrlar davomida arab adabiyotining,
Qur’on ilmining va tafsir maktablarining shakllanishida muhim rol o‘ynagan. Ana shunday
badiiy vositalardan biri bo‘lgan majoz (ko’chma ma’no ) arab tilshunosligining, ayniqsa, ilmul-
balog‘a (balog‘at ilmi) tarkibida alohida o‘rganilgan bo‘limlardan biri – ilmu-l-bayon doirasida
markaziy mavqega ega. Majoz – bu so‘zning o‘zining lug‘aviy (haqiqiy) ma’nosidan voz kechib,
boshqa – ko‘chma, ramziy, obrazli ma’noda qo‘llanishi bo‘lib, bu hodisa so‘zga yangi semantik
yuklama berish, obraz yaratish, fikrni yanada kuchli, chuqur va ta’sirchan ifodalash uchun
xizmat qiladi. Arab tilida bu hodisa faqat adabiy matnlarda emas, balki Qur’on oyatlarida,
hadis matnlarida va hatto kundalik muloqotda ham keng tarqalgan. Jumladan, Qur’oni
Page 113
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
karimdagi “Allohning qo‘li ularning qo‘li ustidadir” (Fath surasi, 10-oyat) kabi oyatlarda “qo‘l”
so‘zi majoziy ma’noda, ya’ni kuch, qudrat yoki nazorat ramzi sifatida ishlatilgan. Bu kabi
misollar Qur’onning stilistik jihatdan yuksak darajada ifodalanganini va undagi har bir so‘z
ko‘p qatlamli ma’nolarga ega ekanini ko‘rsatadi. Majozning o‘rganilishi arab tilshunosligi
tarixida qadimiy ildizlarga ega. Mashhur tilshunos olim Abdulqohir Jurjoniy, Sayyid Sharif
Jurjoniy, Zamaxshariy kabi mutafakkirlar o‘z asarlarida majozni alohida tahlil qilib, uning
tafsiriy, estetik va falsafiy asoslarini belgilab berganlar. Ayniqsa, Abdulqohir Jurjoniyning
“Asrorul-balog‘a” va “Dala’il al-i‘jaz” asarlari majoz nazariyasini chuqur ilmiy asosda tahlil
qilgan fundamental manbalardan hisoblanadi. Zamonaviy tilshunoslik nuqtayi nazaridan
qaralganda ham majoz faqatgina poetik vosita emas, balki kognitiv, semantik va madaniy
kontekstlarda inson tafakkurini ifodalovchi lingvistik hodisa sifatida o‘rganilmoqda. Bu esa
uni turli fanlar kesimida (lingvistika, adabiyotshunoslik, mantiq, falsafa, madaniyatshunoslik
va diniy tafsir) tahlil qilish imkonini beradi. Majoz orqali insoniy tajriba, diniy g‘oya, ijtimoiy
anglash va estetik dunyoqarash til shaklida ifoda topadi. Ushbu maqola arab tilida majoz
hodisasining nazariy asoslari, tasnifi, turlari, stilistik vazifalari hamda Qur’on oyatlari va arab
mumtoz adabiyoti misolida uning amaliy qo‘llanilishini chuqur o‘rganishga qaratilgan.
Maqolaning maqsadi – majozni nafaqat til birliklari darajasida, balki madaniy-ma’naviy
mazmun darajasida ham anglab, uni arab tilining badiiy kuchi va uslubiy go‘zalligini
ifodalovchi hodisa sifatida talqin qilishdir. Majozni o‘rganish orqali arab tilining go‘zalligi,
Qur’on oyatlaridagi chuqur ma’nolar, va musulmon tafakkuridagi ramziy tasavvurlar haqida
kengroq tasavvurga ega bo‘lish mumkin.
Adabiyotlar tahlili va metodologiya
Ushbu maqolani tayyorlash jarayonida arab tilshunosligi, stilistika, balogʻat ilmi, Qur’on
tafsiri va adabiyotshunoslik sohalariga oid bir qator tarixiy va zamonaviy manbalar tahlil
qilindi. Tadqiqotda majoz hodisasini har tomonlama yoritish maqsadida klassik asarlar,
mufassirlar fikrlari, mumtoz adabiyot namunalaridan tashqari, zamonaviy tilshunoslik
nazariyalari va metodikalariga ham murojaat qilindi. Birinchi navbatda, arab tilining stilistik
asoslarini o‘rganishda
Abdulqohir Jurjoniy
ning “Asrāru-l-balāġa” (“Balog‘atning sir-asrorlari”)
va “Dalā’ilu-l-i‘jāz” (“I‘joz dalillari”) asarlari asosiy nazariy manba sifatida tahlil qilindi.
Jurjoniy majoz hodisasini nafaqat tilda ko‘chma ma’no sifatida, balki tafakkur va estetik tasvir
vositasi sifatida yoritgan. U o‘z asarlarida majozning tafsiriy ahamiyatini, oyatlarning
chuqurroq ma’nolarini ochishdagi o‘rnini ko‘rsatgan. Uning yondashuvi stilistik tahlil va diniy
tafsir uyg‘unligining yorqin namunasi hisoblanadi. Shuningdek,
Zamaxshariy
ning “Al-
Kashshof” nomli Qur’on tafsirida majozli ifodalarning keng tahliliga alohida e’tibor berildi.
Zamaxshariy mu’taziliy tafsir maktabining vakili bo‘lib, u Qur’on oyatlarida ishlatilgan ko‘plab
badiiy vositalarni, jumladan majozni chuqur tahlil qilib, ularning mantiqiy, axloqiy va estetik
ma’nolarini ochib beradi. Uning tahlillarida nafaqat lug‘aviy izohlar, balki poetik tasvir, diniy
g‘oya va mantiqiy asoslar uyg‘unlashtirilgan.
Arab adabiyoti kontekstida
Al-Mutanabbiy
,
Abu Nuwas
,
Ibn al-Mu‘tazz
kabi shoirlarning
she’riy merosi tahlil qilinib, ularda majozdan qanday foydalanganliklari, obraz yaratishdagi
uslublari o‘rganildi. Ushbu adabiy namunalar orqali arab poeziyasida majozning estetik,
psixologik va ijtimoiy ma’no yukiga ega bo‘lgan shakllari tahlil qilindi. Zamonaviy lingvistik
metodologiya doirasida esa
George Lakoff
va
Mark Johnson
ning metafora va majozga oid
nazariyalari, xususan “Metaphors We Live By” (“Biz yashaydigan metaforalar”) asari
Page 114
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
konseptual metafora nazariyasiga asos sifatida tanlandi. Ushbu nazariya arab tilida ham
majozning faqat stilistik emas, balki kognitiv hodisa ekanini asoslash imkonini berdi. Ya’ni, til
vositalari orqali inson qanday fikrlaydi, tasniflaydi va anglaydi degan savollarga majoz asosida
javob topiladi.
Tadqiqot metodologiyasi sifatida quyidagi yondashuvlardan foydalanildi:
Deskriptiv-tahliliy usul
– majoz tushunchasining tarixiy, nazariy asoslari va til
birliklari tarkibidagi ko‘rinishlari yozma manbalar asosida tasvirlandi va tahlil qilindi.
Qiyosiy tahlil
– Qur’on oyatlarida, hadis matnlarida va adabiy asarlarda uchraydigan
majozli iboralar o‘zaro qiyoslanib, ularning stilistik va semantik farqlari aniqlashtirildi.
Konseptual-interpretativ yondashuv
– majozning chuqur semantik qatlamlari, uning
madaniy, axloqiy va falsafiy yuklamalari talqin qilindi.
Kontekstual yondashuv
– har bir majozli ibora alohida matn kontekstida tahlil qilinib,
u orqali berilgan ma’noni aniqlashga harakat qilindi.
Shuningdek, G‘arb va Sharq tilshunoslik maktablaridagi yondashuvlar, ya’ni
strukturalizm, semantik analiz, kontekstual lingvistika va kognitiv tilshunoslik asoslari sintez
asosida qo‘llanildi. Bu yondashuvlar yordamida majozning nafaqat arab tilida, balki universal
til hodisasi sifatida o‘rni yoritib berildi. Tadqiqotda boy ilmiy-merosiy manbalar, zamonaviy
nazariyalar va lingvistik tahlil metodlari birgalikda qo‘llanib, majoz hodisasini keng ko‘lamda,
ko‘p tarmoqli yondashuv asosida o‘rganishga erishildi.
Natijalar
Tadqiqot davomida olib borilgan nazariy va amaliy tahlillar asosida arab tilidagi majoz
hodisasi bir necha muhim xulosalarga olib keldi. Avvalo, aniqlanishicha,
majoz
arab tilida
faqatgina badiiy uslubiy vosita emas, balki semantik qatlamlar, diniy ramzlar, ijtimoiy
tafakkur va estetik idrokni ifodalovchi kuchli til birligidir. Bu hodisa nafaqat adabiy
matnlarda, balki Qur’on oyatlarida, hadis matnlarida ham keng qo‘llanilgan bo‘lib, uning
ma’noni chuqurlashtirish, ta’sirchanlikni oshirish va ko‘p ma’nolilikni shakllantirishdagi roli
beqiyosdir.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, majozning ikki asosiy turi mavjud:
Majozi lug‘aviy
– so‘zning haqiqiy (asl) ma’nosidan chiqib, boshqa yaqin yoki ramziy
ma’noda ishlatilishi. Masalan,
asad
(shersifatli odam) so‘zi jasur insonni ifodalash uchun
ishlatilganda bu majozi lug‘aviy bo‘ladi.
Majozi aqliy
– bu esa ma’noni idrok qilish, tafakkur orqali shakllanadigan majoz bo‘lib,
sabab-oqibat, sabab-mahsul, ish-harakat va natija o‘rtasidagi munosabat orqali paydo bo‘ladi.
Masalan, “Sulton yurtni suvardi” iborasida “suvardi” – boshqarish, nazorat ostiga olish
ma’nosida ishlatiladi.
Qur’oni karimda bu ikki turdagi majozlar keng ko‘lamda uchraydi. Masalan, “Allohning
arsh ustida turishi” (A‘rof, 54) oyatida “arsh” so‘zi hokimiyat, buyuklik timsoli sifatida majoziy
ma’noda ishlatiladi. Bu oyatlarda haqiqiy ma’no emas, balki kinoya, ramz, istiora vositasida
ko‘p qatlamli mazmun yaratish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, Qur’on tafsirida mufassirlar
tomonidan majozli iboralarning talqini bo‘yicha yondashuvlar har xil bo‘lgan. Ba’zi tafsir
maktablari, xususan, Mu’tazila oqimi vakillari majozni Qur’on tafsirining asosiy vositalaridan
biri sifatida tan olgan. Ular ko‘plab oyatlardagi murakkab iboralarni majoz orqali talqin qilib,
ilohiy matnning chuqur, majoziy qatlamlarini ochib berishga intilgan. Ash’ariylar esa ayrim
oyatlarda majozni rad etib, literal (haqiqiy) talqinni afzal ko‘rganlar. Biroq zamonaviy
Page 115
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
tafsirshunoslik yondashuvlari ushbu yondashuvlar orasida muvozanatni topishga intilib,
majozni tilning estetik va kognitiv vositasi sifatida qadrlashadi.
Arab mumtoz adabiyotida esa majoz obraz yaratish vositasi sifatida alohida o‘rin
egallaydi. Ibn al-Mu‘tazz, Al-Hamadhoniy, Al-Mutanabbiy kabi shoirlar o‘z she’rlarida
majozdan mahorat bilan foydalanib, g‘oyaviy teranlikka erishganlar. Majoz ularning asarlarida
nafaqat badiiy ifodani kuchaytirgan, balki murakkab ijtimoiy va falsafiy tushunchalarni
obrazli ifodalash imkonini bergan. Bundan tashqari, zamonaviy tilshunoslik doirasida olib
borilgan kuzatishlar majozning inson tafakkuri, til orqali borliqni anglash mexanizmlari bilan
bevosita bog‘liqligini tasdiqladi. Majoz kognitiv tilshunoslikda metafora nazariyasi doirasida,
madaniy tilshunoslikda esa milliy madaniyatlararo tafovutlarni ifodalovchi vosita sifatida
tahlil qilinmoqda. Tadqiqotlar ko‘rsatadiki, majoz arab tilining ko‘p qirrali, ma’noli va go‘zal
ifoda vositasi bo‘lib, u tilning ichki boyligi, ifodaviy kuchi hamda madaniy-estetik
yondashuvlarini yuzaga chiqarishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Shu bois, majozni
o‘rganish nafaqat tilshunoslik, balki tafsir, adabiyotshunoslik, falsafa va hatto ijtimoiy
psixologiya sohalari uchun ham dolzarb ahamiyatga ega.
Muhokama
Arab tilida
majoz
hodisasi o‘zining ko‘lamdorligi, ma’nodagi nozikliklari va ifodadagi
badiiy yuksakligi bilan tilshunoslikda chuqur ilmiy tahlilni talab qiladigan murakkab stilistik
vosita hisoblanadi. Ushbu maqolada olib borilgan tahlillar, o‘rganilgan tarixiy manbalar va
Qur’on oyatlari asosida shuni aytish mumkinki, majoz arab tilining eng kuchli ifodaviy
qurollaridan biridir. Majoz vositasida nafaqat fikr bildirilibgina qolmay, balki u bilan birga
chuqur ramziy ma’no, axloqiy yoki diniy g‘oya, estetik his-tuyg‘u, ruhiy holat ham yetkaziladi.
Maqolada ta’kidlanganidek,
majoz
ikki asosiy turga – lug‘aviy va aqliy ko‘rinishlarga ega.
Bu tasnif faqat nazariy jihatdan emas, balki amaliy tahlil nuqtayi nazaridan ham katta
ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, Qur’on oyatlari va hadis matnlarida majozli ifodalarning keng
qo‘llanilishi ushbu hodisaning nafaqat tilshunoslik, balki tafsir va fiqh (islomiy huquq) kabi
diniy fanlar uchun ham muhimligini ko‘rsatadi. Qur’on oyatlaridagi majozlarni tushunish,
ularni to‘g‘ri talqin qilish, oyatning chuqur ma’nosini anglashda hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Misol uchun, “Alloh osmonlar va yerning nuri” (Nur surasi, 35-oyat) kabi oyatlardagi “nur”
so‘zi bevosita yorug‘lik emas, balki ma’rifat, hidoyat, haqiqat timsoli sifatida ishlatiladi. Ushbu
majozli ifoda orqali oyatning semantik ko‘lami chuqurlashadi, unda faqat lug‘aviy emas, balki
ruhiy-ma’naviy ma’no ham mujassam bo‘ladi. Muhokama davomida yana bir muhim jihat –
tafsir maktablarining majozga bo‘lgan turlicha yondashuvlarini ko‘rib chiqish lozim.
Mu’taziliylar va ba’zi zamonaviy tafsirshunoslar Qur’onning ko‘plab oyatlaridagi murakkab
iboralarni majoz orqali talqin qilganlar. Ular, xususan, antropomorfik tasvirlarni (masalan,
“Alloh arshga istivo qildi”, ya’ni “o‘rnashdi”) majoz deb qabul qilib, uni hokimiyat, qudrat,
boshqaruv timsoli sifatida izohlashgan. Boshqa tomondan, ash’ariylar esa ushbu oyatlarni
literal (haqiqiy) ma’noda tushunishga moyil bo‘lishgan va majozni faqat zarurat
tug‘ilgandagina qo‘llashni ma’qul ko‘rishgan.
Arab mumtoz adabiyotidagi majozning poetik funksiyasi ham alohida e’tiborga loyiq.
Mashhur shoir Al-Mutanabbiy she’rlarida majoz orqali qahramonlik, g‘urur, muhabbat, taqdir
kabi mavzular chuqur obrazlarda ifodalangan. U shoirona tilda ko‘p hollarda majozni real
hayotiy manzaralarni ramziy shaklda tasvirlash uchun qo‘llagan. Bu esa adabiyotshunoslik
uchun majozni badiiy ijodning muhim elementlaridan biri sifatida o‘rganish zaruratini
Page 116
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
tug‘diradi. Shuningdek, zamonaviy tilshunoslik, xususan, kognitiv lingvistika yondashuvida
ham majoz tilning tafakkur bilan aloqasi sifatida tahlil qilinmoqda. George Lakoff va Mark
Johnson tomonidan ilgari surilgan “Metafora orqali fikrlash” nazariyasi majozning nafaqat til,
balki inson tafakkurining asosiy mexanizmi ekanini ko‘rsatadi. Bu yondashuv arab tilida
majozni nafaqat estetik, balki kognitiv vosita sifatida o‘rganish imkonini beradi. Masalan,
“hayot – bu yo‘l” kabi konseptual metaforalar arab tilida ham keng uchraydi va ular orqali
inson hayoti, qadriyatlari va dunyoqarashi ifodalanadi. Muhokama shuni ko‘rsatdiki, majoz
hodisasi arab tili stilistikasining faqat bir bo‘lagi emas, balki uni anglash, talqin qilish va
estetik baholashning markaziy unsurlaridan biridir. U tilda ma’no yaratish, obrazli fikrlash, va
ramziy ifodalarning shakllanishi uchun asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli, majozni
tahlil qilish arab tilining falsafiy, diniy, madaniy, estetik va semantik jihatlarini anglashda
ajralmas vosita hisoblanadi. Bu holat uni ko‘p tarmoqli ilmiy yondashuvlar yordamida
o‘rganish zaruratini yana bir bor ta’kidlaydi.
Xulosa
Yuqorida olib borilgan ilmiy tahlillar va nazariy-amaliy yondashuvlar asosida quyidagi
asosiy xulosalarga kelindi:
Birinchidan,
majoz
arab tilining eng muhim stilistik hodisalaridan biri bo‘lib, u orqali
tilning ifodaviy imkoniyatlari keskin kengayadi. Majoz vositasida so‘zlar ko‘chma, ramziy,
istioriy yoki kinoyaviy ma’nolarda ishlatilib, matnga chuqurlik, poetiklik va ko‘p qatlamli
semantik yuklama beriladi. Ayniqsa, Qur’oni karimda uchraydigan majoziy iboralar ilohiy
ma’nolarni yetkazish, diniy tasavvurlarni chuqurroq anglatish va estetik ta’sirni kuchaytirish
maqsadida qo‘llangan.
Ikkinchidan, majozning tasnifi, xususan
majozi lug‘aviy
va
majozi aqliy
shakllari,
ularning har biriga xos bo‘lgan semantik munosabatlar (sabab-natija, joy-ish harakati,
xususiyat-egalik) orqali o‘rganildi. Bu tasnif usuli Qur’on tafsiri, adabiyotshunoslik va stilistika
sohalarida muhim vosita bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Uchinchidan, klassik manbalar, jumladan Abdulqohir Jurjoniy va Zamaxshariy asarlarida
majozga berilgan ilmiy yondashuvlar, nafaqat stilistik, balki mantiqiy va tafsiriy asoslar bilan
boyitilganini ko‘rsatdi. Ularning qarashlari orqali majoz tilshunoslikda chuqur falsafiy
mazmun kasb etgani, ko‘p qirrali hodisa sifatida shakllangani aniqlandi.
To‘rtinchidan, arab mumtoz adabiyotidagi majozli iboralar, she’riy obrazlar orqali
mualliflar faqatgina estetik go‘zallik emas, balki chuqur ijtimoiy, axloqiy va falsafiy g‘oyalarni
ham yetkazganliklari ayon bo‘ldi. Majoz bu jihatdan ham badiiy, ham axloqiy vosita bo‘lib
xizmat qilgan.
Beshinchidan, zamonaviy kognitiv lingvistika yondashuvlari asosida olib borilgan
tahlillar, majozni inson tafakkurining ajralmas qismi, til orqali fikrlash va tushunish
jarayonining asosiy vositasi sifatida baholaydi. Bu esa majoz hodisasining universal
tilshunoslikdagi o‘rnini ham ko‘rsatib beradi. Shu asosda, ushbu maqola arab tilidagi majoz
hodisasini chuqur tahlil qilish, uning nazariy asoslarini yoritish va amaliy ko‘rinishlarini tahlil
etish orqali stilistik va semantik tadqiqotlarga o‘z hissasini qo‘shadi. Majozni chuqur o‘rganish
nafaqat Qur’on tafsirini to‘g‘ri tushunishga, balki adabiy va madaniy matnlarning estetik
qirralarini anglashga ham xizmat qiladi. Bu mavzuni keyinchalik zamonaviy media matnlari,
publitsistika va nutq madaniyati kontekstida davom ettirib o‘rganish maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
Page 117
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
1.
Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980. –
242 p.
2.
Саййид Шариф Журжоний. Ат-Таърифот. – Қоҳира: Дор ал-кутуб ал-илмия, 2000. –
280 с.
3.
Усмонова Г. Маъновий ифода воситаларининг услубий хусусиятлари. – Тошкент:
Фан, 2004. – 156 б.
4.
Абдулҳамид Касаний. Тафсирул-Кашания. – Тошкент: Ислом олами, 2007. – 412 б.
5.
Аҳмад ибн Муътаз. Китоб ал-Бадиъ. – Бағдод: Дор ал-ҳикма, 1985. – 210 с.
6.
Алиева Д.М. Араб тилидаги истеора ва маҷоз: лексик-семантик таҳлил. – Тошкент:
ТДЮУ нашри, 2016. – 140 б.
