Том 3 № 6 (2025): Центральноазиатский журнал академических исследований

Paxtani saqlash va jinlash jarayonlari samaradorligini oshirishda va nafaqat mahsulot sifati, balki butun paxtachilik tarmog‘ining iqtisodiy barqarorligiga bevosita ta’sir qiluvchi muhim bosqichdir. To‘g‘ri tashkil etilgan saqlash va jinlash tizimi paxtadan olinadigan foydani oshiradi, chiqindilarni kamaytiradi va raqobatbardosh tola mahsulotlarini ishlab chiqarish imkonini beradi. Namlik, harorat, havo aylanishi va zararkunandalarga qarshi kurashish – saqlashdagi tasir etuvchi asosiy omillardir.

Sаbzаvot qovoqсhаlаridаn boshqа sаbzаvotlаr аrаlаshmаsi ishtirok etgаn sifаtli ikrаlаr ishlаb сhiqаrish mumkin. bundа zirаvorlаr vа аrаlаshmа sifаtidа olinаyotgаn sаbzаvotlаr аssortimentini kengаytirish vа xom аshyoning sifаtigа e’tibor berish ikrаlаrning sifаtini yаnаdа oshirаdi. Ushbu maqolada sabzavot qovoqchasini qayta ishlash texnologiyasi haqida so‘z yuritilgan.

Paxtani saqlash va jinlash jarayonlari samaradorligini oshirishda va nafaqat mahsulot sifati, balki butun paxtachilik tarmog‘ining iqtisodiy barqarorligiga bevosita ta’sir qiluvchi muhim bosqichdir. To‘g‘ri tashkil etilgan saqlash va jinlash tizimi paxtadan olinadigan foydani oshiradi, chiqindilarni kamaytiradi va raqobatbardosh tola mahsulotlarini ishlab chiqarish imkonini beradi. Namlik, harorat, havo aylanishi va zararkunandalarga qarshi kurashish – saqlashdagi tasir etuvchi asosiy omillardir.

Mazkur maqolada O’zbekiston Respublikasi oliy ta’lim xizmatlari mbozori raqobatbardoshligi tahliq qilish maqsadi o’tkazilga tadqiqot yo’llarini maqlum qismi ko’rib chilgan. Davlat, nodavlat, xorijiy hamda qo’shma ta’lim muassasalari talabalari o’rtasida o;tkazilgan so’rovnoma, asosida O‘zbekiston oliy ta’lim xizmatlari bozorining hozirgi holati va istiqbollari baholanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, maqolada sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish, oliy ta’lim sifatini oshirishda faqatgina davlat emas boshqa faoliyat yuritayotgan sektorlarning rolini ham kuchaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

В статье рассматриваются современные подходы к обучению аудированию и чтению на уроках русского языка как иностранного (РКИ) с использованием аутентичных материалов. Описываются методические этапы работы с подлинными текстами, аудио- и видеоматериалами, а также предлагаются интерактивные и креативные приёмы, направленные на повышение мотивации и эффективности усвоения языка. Особое внимание уделяется применению цифровых технологий, адаптации материалов к уровню учащихся и формированию социокультурной компетенции. Приводятся примеры заданий и методов, применимых в вузовской аудитории.

В данной статье рассматривается правовой статус потерпевшего в уголовном процессе Республики Узбекистан в сравнении с законодательством ряда зарубежных государств. Особое внимание уделяется правам, обязанностям и механизмам защиты потерпевшего. Проведён сравнительный анализ норм, регулирующих участие потерпевшего в уголовном судопроизводстве, и представлены предложения по совершенствованию национального законодательства.

Tizza osteortriti (TOA) - bu o‘rta va keksa yoshdagi odamlarda keng tarqalgan sekin rivojlanuvchi degenerativ kasallik bo‘lib, qo‘shma funktsiyalarining yo‘qolishiga va surunkali og‘riq tufayli jismoniy nogironlikka olib keladi. Jahon aholisining o‘sishi bilan TOA asosiy sog‘liq muammosiga aylandi va sezilarli iqtisodiy yukni keltirib chiqarmoqda. Hozirgi davolash usullari, jumladan, dori terapiyasi, fizioterapiya va jarrohlik amaliyoti cheklangan, dori-darmon bilan davolash ko‘pincha qoniqarli natijalarga olib kelmaydi, jarrohlik esa kasallikning rivojlangan bosqichlari uchun qimmat variant hisoblanadi.

Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillarida qo‘llaniladigan o‘lchov birliklarining lug‘atlardagi ifodalanishi, ularning leksik va semantik xususiyatlarini taqqoslash va tahlil qilishga bag‘ishlangan.

Ushbu maqolada gibrid energiya manbali elektr ta’minoti tizimi tarmoqlarida reaktiv energiya hamda quvvatning uch fazali toklarini o‘lchash va masofadan nazorat qilish uchun yuqori aniqlikni ta’minlovchi birlamchi elektromagnit o‘zgartirgichlarning tuzilmalarini ishlab chiqishda reaktiv quvvat kattaliklarini tahlili amalga oshirilgan.

This article identifies the ethical dilemmas related to motherhood and legal responsibility in Jodi Picoult’s novel Handle with Care. The story centers on the O’Keefe family and their daughter Willow, who suffers from osteogenesis imperfecta. The novel raises serious moral questions about parental responsibility, truth in the courtroom, and the cost of love.

Ushbu maqolada zo‘ravonlikka guvoh bo‘lgan shaxslarning psixologik holati, ularning boshdan kechiradigan ruhiy kechinmalari va stress holatlari ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Maqolada posttravmatik stress buzilishi (PTSB), guvohlik aybi, xavotir sindromi kabi holatlar tahlil qilinib, zamonaviy psixologik yordam va reabilitatsiya usullari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotlar va amaliy misollar orqali guvohlikning inson ruhiyatiga uzoq muddatli ta’siri ochib beriladi. Maqola yosh avlodni bu kabi vaziyatlarga nisbatan hushyorlik va tushunish bilan yondashishga undaydi.

Ushbu ishda ijtimoiy psixologiya fanining jamiyatdagi o‘rni va ahamiyati tahlil etiladi. Ijtimoiy psixologiya insonlar o‘rtasidagi munosabatlar, guruhdagi xatti-harakatlar, shaxsning ijtimoiy muhitga moslashuvi kabi jarayonlarni o‘rganadi. Mazkur fan nafaqat psixologik bilimlar, balki sotsiologik va madaniy omillarni ham qamrab olgan holda jamiyat taraqqiyotiga xizmat qiladi. Ishda ijtimoiy psixologiyaning turli sohalarda — ta’lim, sog‘liqni saqlash, ommaviy axborot vositalari, mehnat munosabatlari va yetakchilik kabi yo‘nalishlardagi roli yoritilgan. Annotatsiyada ijtimoiy psixologik bilimlarning jamiyatdagi barqarorlik, hamkorlik va o‘zaro tushunishni shakllantirishdagi ahamiyati ta’kidlangan

Ushbu maqolada nikoh va oilaviy munosabatlar doirasida psixologik moslik tushunchasi, uning mazmuni, ahamiyati hamda unga ta’sir qiluvchi omillar keng yoritilgan. Shuningdek, psixologik moslik darajasining oilaviy hayotga ta’siri, moslik yetishmasligining oqibatlari, bu boradagi zamonaviy ilmiy tadqiqotlar hamda psixologik tavsiyalar chuqur tahlil qilingan. Maqola barqaror va baxtli oila qurishda psixologik moslikning tutgan o‘rni haqida ilmiy asoslangan xulosalarni taqdim etadi.  

Ushbu maqolada nikoh va oilaviy munosabatlar doirasida psixologik moslik tushunchasi, uning mazmuni, ahamiyati hamda unga ta’sir qiluvchi omillar keng yoritilgan. Shuningdek, psixologik moslik darajasining oilaviy hayotga ta’siri, moslik yetishmasligining oqibatlari, bu boradagi zamonaviy ilmiy tadqiqotlar hamda psixologik tavsiyalar chuqur tahlil qilingan. Maqola barqaror va baxtli oila qurishda psixologik moslikning tutgan o‘rni haqida ilmiy asoslangan xulosalarni taqdim etadi.  

This article provides information about the status of Homidjan Homidi as a scientist, his high skill and the evolution of the Scientific School, the attention and recognition of his teachers, who created systematic scientific research works important for Uzbek literary studies, source studies and textualism. The scientist's research related to the field of history of Uzbek literature, avestoshunos, Pharaohs has been studied. In the development of modern tazkiranavism, the role and importance of Homidjan Homidi studies is scientifically established.

В данной статье рассматриваются научные основы, методы и практическое значение подготовки будущих педагогов к профессиональной деятельности на основе личностно-гуманного подхода. Личностно-гуманный подход занимает важное место в подготовке педагогов к профессиональной деятельности в современном образовании. Этот подход фокусируется на личностном развитии учащегося и учитывает его особенности, интересы и способности.

Ushbu maqolada kognitiv faoliyatning pedagogik hodisa sifatida ikki tomonlama o’zaro bog’liq jarayon sifatida tahlil qilinadi. Birinchi tomondan, kognitiv faoliyat o’quvchining o’zini o’zi tashkil etishi va o’zini o’zi anglash shakli sifatida qaraladi; ikkinchi tomondan, u o’qituvchining o’quvchining bilish faoliyatini tashkil etishdagi harakatlarining natijasi sifatida ko’rib chiqiladi. Maqolada kognitiv faoliyatning turli jihatlari, uni rivojlantirishda o’qituvchining roli va ta’lim jarayonida kognitiv qiziqishning ahamiyati haqida so’z yuritiladi.

Mazkur ilmiy maqolada mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarni sud tartibida ko‘rib chiqishga oid umumiy protsessual qoidalar nazariy-huquqiy jihatlari chuqur ilmiy tahlil qilingan. Muallif tomonidan mazkur qoidalar mehnat nizolarini boshqa turdagi fuqarolik nizolaridan farqlab turuvchi o‘ziga xos jihatlari ilmiy o‘rganilganligi amaliy ahamiyatga ega hisoblanadi. Jumladan, ilmiy xulosalar amaldagi mehnat qonunchiligi normalari, O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi talablari hamda yetakchi xorijiy va mahalliy olimlarning konseptual qarashlariga tayanadi. Shuningdek, maqolada mehnat nizolarini sudda hal etishga oid umumiy qoidalarni nazariy jihatlarini tadqiq qilishga oid taklif va tavsiyalar ilgari surilib, ularning ilmiy-huquqiy hayotga implementatsiya qilish istiqbollari ko‘rsatib berilgan.

Ushbu maqolada tuproqni erta bahorda namni saqlash ekishga tayyorlash begona o‘tlarni yo‘qotish hamda dala yuzini qisman tekislab ekishga tayyorlash jarayonida foydalanilayotgan mavjud asbob uskunalar haqida so‘z yuritilgan.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvida korrupsiyaga qarshi kurash tizimini yanada takomillashtirish yo‘nalishlari yoritilgan. Unda milliy va xalqaro tajribalar asosida mavjud muammolar tahlil qilinib, samarali boshqaruv, ochiqlik va hisobdorlik tamoyillari asosida korrupsiyaning oldini olish, korrupsiyaviy xavflarni aniqlash va bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalarni joriy etish, inson kapitalini rivojlantirish va huquqiy mexanizmlarni kuchaytirish istiqbollari muhokama qilingan.

This article analyzes the formation, objectives, and socio-political significance of the exile (forced deportation) system in the Bukhara Emirate during the late 19th and early 20th centuries, based on historical sources. In the Emirate, exile punishment was not limited to criminals but was also applied to political opponents, as well as individuals accused of religious or ethnic discord. The article explores the role of the Emirate's administrative structures in issuing exile decisions, the forms of punishment, designated exile regions, and the impact of this practice on local populations. Additionally, changes in the exile system in the context of relations with the Russian Empire are examined. The study is based on archival documents, and written accounts of foreign travelers and diplomatic representatives. Through this topic, the article reveals the unique characteristics of the Bukhara Emirate’s legal-political system and mechanisms of social control

Muallif asari — bu inson ijodiy faoliyatining turli sohalarida vujudga kelishi mumkin bo‘lgan original kreativ ijod mahsulidir. Mualliflik huquqi himoyasiga ega bo‘lishi uchun asar original bo‘lishi va tegishli shaklda ifodalangan bo‘lishi zarur. Mazmunan mualliflik huquqi — bu mutlaq va noyob huquq bo‘lib, u axloqiy-huquqiy va mulkiy-huquqiy vakolatlarni o‘zida birlashtiradi hamda muallif shaxsiyati va asarini himoya qilish imkonini beradi. Mualliflik huquqining subyektiv huquqlari har qanday ruxsatsiz foydalanilishi ularni buzish hisoblanadi va bu holat muallifga zararni qoplash huquqini beradi. Muallif, mualliflik huquqi buzilganda, moddiy va nomoddiy zarar uchun kompensatsiya talab qilish huquqiga egadir.

Ushbu maqolada Stoks kuchi tushunchasi, uning Navye-Stoks tenglamasidan kichik Reynold soni holatida chiqarilishi ko‘rib chiqiladi. Maqolada laminar va turbulent oqimlar orasidagi farqlar, Reynold sonining oqim rejimiga ta’siri va suyuqliklar qovushqoqligini aniqlashda laboratoriya usullarining qo‘llanilishi muhokama qilinadi. Shuningdek, Puazeyl va Stoks formulalari yordamida qovushqoqlik koeffitsientini topish usullari yoritilgan.

Mazkur maqolada arab tilidagi so`roq so`zlar, ularning turlari va umumiy tasnifi berildi. Maqolada shuningdek, arab imlosida so`roq so`zlarning o`rni va ularning joylashish tartibiga ham alohida to`xtalib o`tilgan..

Mazkur maqolada talabalarda liderlik qobiliyatining shakllanishiga ta’sir qiluvchi asosiy ijtimoiy-psixologik omillarni aniqlash va ularni mustahkamlash  uchun amaliy tavsiyalar berish uchun yozildi.  Tadqiqotda Qarshi Davlat Universitetining filologiya fakulteti talabalari ishtirok etdi. So‘rovnomalar, psixologik testlar va intervyular orqali olingan ma’lumotlar matematik-statistik tahlil yordamida tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari oilaviy muhit, talabalar guruhi bilan muloqot va o‘qituvchining psixologik yondashuvi liderlik qobiliyatini shakllantirishda muhim rol o‘ynashini ko‘rsatdi.

Ushbu maqolada arab tili stilistikasining muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan “majoz” tushunchasi har tomonlama yoritiladi. Arab tilshunosligida “majoz” – yaʼni soʻzning oʻzining haqiqiy maʼnosidan chekinib, boshqa – koʻchma maʼnoda qoʻllanishi – matnga badiiylik, ifoda boyligi va semantik chuqurlik baxsh etuvchi stilistik hodisa sifatida qaraladi. Majoz bayon ilmining asosiy kategoriyalaridan biri boʻlib, uning vositasida tilda ramziy, istioriy, kinoyaviy maʼnolar shakllanadi va bu orqali maʼno darajalari kengayadi. Maqolada majozning leksik-semantik va uslubiy jihatlari, tarixiy ildizlari, Qur’on va hadisdagi namunalari hamda arab mumtoz adabiyotidagi oʻrni ilmiy asosda tahlil qilinadi. Ayniqsa, Qur’oni karimda majoz vositasida yaratilgan obrazlar, kinoyalar, badiiy vositalar oʻrganilib, ularning maʼnaviy va estetik yuklamasi yoritiladi. Tadqiqotda nafaqat klassik tilshunoslik manbalariga, balki zamonaviy stilistik yondashuvlarga ham tayanilgan. Ushbu maqola arab tili uslubshunosligi, Qur’on ilmlari, tafsir va poetik tafakkur bilan shugʻullanuvchi mutaxassislar uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega boʻlib, til vositalari orqali badiiylikni yaratish mexanizmlarini anglashga xizmat qiladi.

Sleep is an important pillar of human health and properly-being, gambling a crucial role in bodily, cognitive, and emotional capabilities. Despite its significance, many people underestimate the significance of best sleep and the effect it has on overall fitness. In order to actually recognize the price of sleep, it’s miles imperative to understand the difficult physiology underlying this essential element of human lifestyles.

Мақолада Ибн Жарир ат-Табарийнинг “Жомеъу-л-баён” тафсиридаги тафаккурга чорловчи Қуръоний оятлар услубий жиҳатдан таҳлил қилинади. Услубий таҳлил орқали Табарийнинг маънавий ва бадиий жиҳатдан қандай ёндашувни қўллагани, тафаккурга чорловчи оятларнинг тил-услубий хусусиятлари очиб берилади. Шунингдек, ушбу таҳлилда Табарий томонидан қўлланган риторик, прагматик ва тасвирий воситалар, хусусан, истиъора, ташбиҳ ва савол-жавоб шакллари қандай усулларда ифода топгани, бу воситаларнинг ўқувчида тадаббур ва танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантиришдаги аҳамияти алоҳида кўрсатиб ўтилади.

Ushbu maqolada hozirgi kunda shaxs bilan bog‘liq lisoniy hodisalar jadal rivojlanayotgan, antroposentrizmning asosiy sohalaridan bo‘lgan psixolingvistikaning obyekti – nutqiy mexanizmlar sohaga oid ilmiy-nazariy qarashlar tahlili asosida yoritib berilgan. Nutqiy faoliyatning bir qismi bo‘lgan ichki nutq va uning muloqot jarayonidagi o‘rni ochib berilgan.

Мақолада банкларда рискларнинг юзага келиш сабаблари, рисклар юзасидан олимларнинг таърифлари, риск турлари, банкнинг молиявий рискларини миқдорий баҳолашнинг асосий усуллари ва уларнинг ижобий ва камчилик томонлари, рисклар бўйича йўқотиш турлари каби маълумотлар келтирилган..

Ushbu maqolada muloqotning insonlar hayotidagi o‘rni, uning turlari va ijtimoiy munosabatlarga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, shaxslararo ziddiyatlar tushunchasi, ularning asosiy sabablari va yuzaga kelish omillari tahlil qilingan. Maqolada ziddiyatlarni hal etishning samarali usullari — ochiq muloqot, murosaga kelish, faol tinglash va empatiya haqida so‘z yuritiladi. Ushbu mavzu ijtimoiy muhitda sog‘lom munosabatlar o‘rnatishda muhim ahamiyatga ega..

Tanqidiy tafakkur shaxsni fikrlash faoliyati sifatida qaralib, koʻplab taʼlim kontekstlarida о‘z-о‘zini boshqаrаdigаn, о‘z-о‘zini tаrtibgа soluvchi, о‘zini-о‘zi nаzоrаt qilаdigаn vа о‘zini-о‘zi tuzаtuvchi fikrlаsh hаmdа g‘oyа vа imkoniyаtlаrning ijodkоrlik bilаn uyg‘unlаshuvi katta ahamiyat kasb etishi isbotlangan

Простатспецифический антиген (ПСА) стал наиболее полезным сывороточным опухолевым маркером в диагностике и скрининге аденокарциномы простаты. Приведенный в настоящее время референтный диапазон нормы (от 0 до 4,0 нг/мл моноклональный) не обладает ни чувствительностью, ни специфичностью, чтобы быть общепринятым в качестве скринингового теста, и были предложены альтернативы сывороточному ПСА, такие как плотность ПСА, скорость ПСА и ПСА с поправкой на возраст. Определение ПСА с поправкой на возраст учитывает тот факт, что по мере взросления мужчин простата увеличивается, и что скрининг должны иметь максимальную чувствительность у молодых мужчин и максимальную специфичность у пожилых мужчин.

Настоящая статья посвящена изучению зоометафоры как выразительного средства, выполняющего важную роль в характеристике персонажей в прозе А.П. Чехова. Зоометафора, представляющая собой перенос качеств животных на человека, в художественном тексте приобретает не только образную, но и оценочную, типизирующую и психологически значимую функцию. На материале рассказа «Скучная история» и повести «Драма на охоте» анализируются конкретные примеры использования зоометафор, отражающих внутреннее состояние героев, авторское отношение к ним, а также общую атмосферу текста. В центре внимания — способы художественной типизации, где через зоометафору осуществляется скрытая авторская критика, ирония и моралистическая рефлексия. Исследование демонстрирует, что Чехов, несмотря на лаконичный стиль, активно использует семантический потенциал зоометафор для создания психологической глубины образов.

Ushbu maqolada advokatlik faoliyatining kafolatlari institutining nazariy-huquqiy asoslari har tomonlama tahlil qilinadi. Advokatlik institutining mustaqilligi, daxlsizligi va kasbiy erkinligini ta’minlovchi huquqiy mexanizmlar, ularning konstitutsiyaviy me’yorlar bilan uyg‘unligi ilmiy asosda o‘rganilgan. Maqolada advokatlik faoliyati mustaqilligini ta’minlashdagi amaliy muammolar – advokatga bosim o‘tkazish holatlari, tergov va sud organlari bilan munosabatlardagi muvozanatsizlik, himoya huquqining buzilishi kabi masalalar ochib berilgan. Ushbu maqola natijalari advokatlik institutining huquqiy maqomini yanada mustahkamlash, uni huquqiy davlat barpo etishdagi roli va ahamiyatini kuchaytirishga xizmat qiladi.

Изучить психологические аспекты приверженности лечению у пациентов с железодефицитной анемией. Материал и методы. Исследования проводились путем анкетирования на базе крупных амбулаторных учреждений 4 областей. Возраст пациентов, которые проходили анкетирование составлял от 18 до 60 лет. Всего было обследовано 2000 пациентов, по 500 пациентов в каждой области. Исследование проводилось на основании опросника «Уровень комплаентности».

This article describes the results of a study on the adaptation, implementation and evaluation of the effectiveness of the MyTherapy mobile application in the practice of treating chronic non-infectious diseases in order to monitor treatment and patient compliance. Based on the more pronounced positive dynamics of the therapy itself, the improvement in the quality of life indicator and the indicator of adherence to treatment, it is shown that the use of this mobile application can be a highly effective method of monitoring the therapy of chronic non-infectious diseases when used correctly.

В данной статье описаны результаты исследования по адаптации, внедрению и оценке эффективности мобильного приложения «MyTherapy» в практике лечения сахарном диабете с целью контроля лечения и комплаенса пациентов. На основании более выраженной положительной динамики самой терапии, улучшения показателя качества жизни и показателя приверженности лечению, показано, что применение данного мобильного приложения может быть высоко эффективным методом контроля терапии сахарном диабете при правильной эксплуатации.

This article describes the results of a study on the adaptation, implementation and evaluation of the effectiveness of the MyTherapy mobile application in the practice of treating chronic non-infectious diseases in order to monitor treatment and patient compliance. Based on the more pronounced positive dynamics of the therapy itself, the improvement in the quality of life indicator and the indicator of adherence to treatment, it is shown that the use of this mobile application can be a highly effective method of monitoring the therapy of chronic non-infectious diseases when used correctly..

В условиях современного производства и быстрого технологического прогресса мехатронные системы становятся важнейшими элементами автоматизации. Эти системы, объединяющие механические, электронные и программные компоненты, играют ключевую роль в различных отраслях, включая промышленность, робототехнику и автомобильную технику. Однако с ростом сложности этих систем возрастает и необходимость в эффективных методах диагностики и оценки их технического состояния