Page 94
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
BULUTLI TEXNOLOGIYALAR
Fayzullayev Jonibek Mambetsaliy o‘g‘li
Alfraganus university dotsenti, phd
Ollayorov Behruzbek Sardor o‘g‘li
Alfraganus university iqtisodiyot yo‘nalishi talaba
Https://doi.org/10.5281/zenodo.16911565
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Avgust 2025 yil
Ma’qullandi: 15- Avgust 2025 yil
Nashr qilindi: 20- Avgust 2025 yil
Ushbu maqolada bulutli texnologiyalarning kelib
chiqishi, turlari, afzalliklari va kamchiliklari, amaliy
qo‘llanilishi hamda kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari
tahlil qilingan. Bulutli hisoblashning zamonaviy IT
tizimlaridagi o‘rni, turli sohalardagi tatbiqi va
istiqbollari manbalar asosida yoritilgan. Xususan, sun’iy
intellekt, edge computing va kvant texnologiyalari bilan
uyg‘unlashuvi bo‘yicha ilg‘or g‘oyalar taqdim etilgan..
KEYWORDS
bulutli texnologiyalar, bulutli
hisoblash, , (dasturiy ta’minot
sifatida xizmat) SaaS, sun’iy
intellekt,
edge
computing,
xavfsizlik,
ma’lumotlar
markazi.
So‘nggi yillarda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda,
korxonalar, tashkilotlar va hatto yakka foydalanuvchilar tomonidan bulutli texnologiyalarga
bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Bulutli texnologiyalar (Cloud Computing) — bu
foydalanuvchilarga internet orqali dasturiy ta'minot, saqlash resurslari va hisoblash quvvatini
masofadan turib taqdim etish imkonini beruvchi tizimdir. Ushbu texnologiya orqali
foydalanuvchilar o‘zlarining lokal kompyuterlarida joylashmagan, balki internet orqali
ulashiladigan xizmatlardan foydalanish imkoniga ega bo‘ladilar.
Bulutli texnologiyalarning kelib chiqish tarixi.
Bulutli texnologiyalar tushunchasi
aslida yangi emas. Uning ildizlari 1960 - yillarga borib taqaladi, aynan shu davrda kompyuter
fanining otalaridan biri hisoblangan John McCarthy shunday degan edi: “Bir kun kelib
kompyuterlar umumiy kommunal xizmatlar kabi ishlaydi, ya’ni elektr energiyasi kabi.” Bu fikr
keyinchalik bulutli hisoblash konsepsiyasining asosiy g‘oyasiga aylangan [1].
1960–1980-yillar: Dastlabki g‘oyalar va zamini. Bu davrda “time-sharing” deb
nomlangan texnologiya ishlab chiqildi, ya’ni bitta katta kompyuterdan bir nechta
foydalanuvchi bir vaqtning o‘zida foydalanishi mumkin edi. Bu prinsip hozirgi bulutli
hisoblashga juda yaqin bo‘lib, foydalanuvchilarga hisoblash resurslarini umumiy ishlatish
imkonini berdi [2]. 1990-yillar: Internetning ommalashuvi. 1990-yillarning o‘rtalarida
Internet tarmog‘ining keng tarqalishi bilan masofaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyati
paydo bo‘ldi. Shu davrda Salesforce.com (1999) tomonidan dasturiy ta'minotni veb orqali
taklif qilish (ya’ni SaaS — Software as a Service) konsepsiyasi ishga tushirildi. Bu amaliyot
hozirgi SaaS modelining ilk ko‘rinishi edi [3].
2000-yillar: Zamonaviy bulut infratuzilmasi paydo bo‘lishi. 2006-yil bulutli
texnologiyalar rivojida burilish davri bo‘ldi — Amazon kompaniyasi Amazon Web Services
(AWS) nomi ostida birinchi ommaviy IaaS (Infrastructure as a Service) xizmatini ishga
tushirdi. Bu orqali foydalanuvchilarga masofadan turib virtual serverlar (EC2), ma’lumot
saqlash (S3) va boshqa IT resurslar taqdim etila boshlandi [4].
Page 95
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
Keyinchalik Google Cloud Platform (2008) va Microsoft Azure (2010) kabi yirik
platformalar paydo bo‘lib, raqobatni kuchaytirdi. Shu tariqa, bulutli texnologiyalar tijorat, ilm-
fan, tibbiyot, ta’lim kabi ko‘plab sohalarda keng qo‘llanila boshlandi. 2010-yildan keyingi davr:
Bulutli texnologiyalarning evolyutsiyasi, So‘nggi o‘n yillikda bulutli texnologiyalar faqat
saqlash va hisoblash bilan cheklanib qolmay, balki sun’iy intellekt, mashinali o‘rganish, katta
ma’lumotlar (Big Data), tarmoq xavfsizligi kabi murakkab texnologiyalar bilan
integratsiyalashmoqda. Yangi tushunchalar — masalan, "Serverless computing" va "Edge
computing" paydo bo‘lib, bulutli texnologiyalarning qo‘llanilish doirasini yanada
kengaytirmoqda [5].
Bulutli hisoblash — bu evolyutsion jarayon natijasi bo‘lib, dastlabki nazariy fikrlardan
boshlab, katta kompaniyalar tomonidan ishlab chiqilgan real xizmatlargacha yetib kelgan.
Bugungi kunda u global iqtisodiyotning ajralmas qismiga aylangan.
Bulutli texnologiyalar turlari.
Bulutli texnologiyalar (Cloud Computing) xizmat
ko‘rsatish modeli va joylashuviga ko‘ra bir nechta turlarga bo‘linadi. Bu tasniflash
foydalanuvchining ehtiyojlariga, infratuzilma resurslaridan foydalanish darajasiga va texnik
imkoniyatlariga qarab belgilanadi.
Xizmat ko‘rsatish modellari (Service Models).
Bulutli texnologiyalarning asosiy xizmat
ko‘rsatish modellari quyidagilardan iborat:
IaaS — Infrastructure as a Service (Infratuzilma xizmat sifatida) IaaS modeli
foydalanuvchiga virtual mashinalar, serverlar, tarmoq resurslari va disk maydoni kabi
infratuzilma komponentlarini taqdim etadi. Bu modelda foydalanuvchi operatsion tizimni,
ilovalarni va saqlash tizimlarini o‘zi boshqaradi. Eng mashhur IaaS platformalariga Amazon
EC2, Microsoft Azure Virtual Machines, va Google Compute Engine kiradi. [6]
PaaS — Platform as a Service (Platforma xizmat sifatida). PaaS modeli dasturchilarga
ilovalarni ishlab chiqish, test qilish va ishga tushurish uchun to‘liq platformani taklif etadi.
Bunda serverlar, operatsion tizimlar va ma’lumotlar bazasi platforma tomonidan
boshqariladi. Misollar: Google App Engine, Heroku, Microsoft Azure App Services.
SaaS — Software as a Service (Dasturiy ta'minot xizmat sifatida).
SaaS modeli
foydalanuvchilarga to‘liq tayyor dasturiy mahsulotni internet orqali taqdim etadi. Dastur
serverda ishlaydi, foydalanuvchi esa veb-interfeys orqali undan foydalanadi. Mashhur
misollar: Gmail, Dropbox, Microsoft Office 365, Salesforce.
Joylashuviga ko‘ra turlari (Deployment Models).
Bulutli hisoblash infratuzilmasining
foydalanuvchiga qanday tarzda taqdim etilishi quyidagi to‘rtta model bilan belgilanadi:
-
Jamoaviy bulut (Public Cloud). Ushbu modelda infratuzilma ommaviy foydalanish
uchun ochiq bo‘lib, ko‘p foydalanuvchi tomonidan umumiy tarzda ishlatiladi. Uni odatda
uchinchi tomon provayderlari taqdim etadi. Misollar: Amazon Web Services (AWS), Google
Cloud, Microsoft Azure.
Afzalliklari:
arzon,
moslashuvchan,
texnik
xizmatlar
avtomatik.
Kamchiliklari: xavfsizlik darajasi nisbatan past. [7]
-
Shaxsiy bulut (Private Cloud).Shaxsiy bulut faqat bir tashkilot yoki kompaniya
ehtiyojlari uchun maxsus yaratiladi. Bunda xavfsizlik, sozlash imkoniyati va nazorat darajasi
yuqoriroq bo‘ladi.
Afzalliklari: yuqori xavfsizlik, maxfiylik, to‘liq nazorat.
Kamchiliklari: qurish va boshqarish xarajatlari yuqori.
-
Aralash bulut (Hybrid Cloud). Bu modelda jamoaviy va shaxsiy bulutlarning
kombinatsiyasi mavjud bo‘ladi. Masalan, maxfiy ma’lumotlar shaxsiy bulutda, oddiy xizmatlar
esa jamoaviy bulutda ishlatiladi.
Afzalliklari: moslashuvchanlik, iqtisodiylik, xavfsizlikni saqlagan holda kengayish.
Kamchiliklari: murakkab boshqaruv va moslashtirish muammolari. [8]
Page 96
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
-
Jamiyatga yo‘naltirilgan bulut (Community Cloud). Bu model bir nechta tashkilotlar
tomonidan o‘zaro umumiy ehtiyojlarni qondirish uchun birgalikda foydalaniladigan bulut
tizimidir (masalan, tibbiy tashkilotlar o‘rtasida umumiy elektron ma’lumotlar bazasi).
Bulutli texnologiyalarning xizmat ko‘rsatish va joylashuvga asoslangan tasnifi ularni
turli ehtiyojlarga mos ravishda tanlash imkonini beradi. IaaS, PaaS va SaaS modellari
foydalanuvchining texnik bilim darajasiga qarab xizmatlar tanlashni osonlashtiradi. Joylashuv
turlaridan esa xavfsizlik va funksionallikka qarab foydalaniladi. Bu tasniflar, texnologiyani
to‘g‘ri joriy etish va undan unumli foydalanishda muhim ahamiyatga ega.
Bulutli texnologiyalarning afzalliklari va kamchiliklari.
Bulutli texnologiyalar
bugungi kunda axborot texnologiyalari sohasida eng ommalashgan va tez rivojlanayotgan
yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Biroq u har qanday texnologik yondashuv kabi ijobiy va
salbiy jihatlarga ega. Quyida bulutli hisoblashning asosiy afzalliklari va kamchiliklari batafsil
tahlil qilinadi.
- Afzalliklari
Xarajatlarning kamayishi. Bulutli xizmatlar foydalanuvchilarga IT infratuzilmasini xarid
qilish, o‘rnatish va texnik xizmat ko‘rsatishga ketadigan sarf-xarajatlarni sezilarli darajada
kamaytiradi. Foydalanuvchi faqat ishlatilgan resurslar uchun haq to‘laydi ("pay-as-you-go"
modeli) .
Moslashuvchanlik va miqyosni oshirish imkoniyati (scalability), Bulutli texnologiyalar
talabga qarab resurslar hajmini osongina oshirish yoki kamaytirish imkonini beradi. Bu
ayniqsa mavsumiy yuklama (trafik) o‘zgaradigan korxonalar uchun juda qulay . [9]
Uzoqdan foydalanish va mobil kirish imkoniyati. Bulutli xizmatlar internet orqali
istalgan joydan va istalgan qurilmadan foydalanish imkonini yaratadi. Bu xodimlar uchun
masofaviy ishlash imkoniyatini beradi va pandemiya kabi holatlarda juda foydali bo‘ldi .
Avtomatik yangilanish va texnik xizmat ko‘rsatish. Ko‘pgina bulutli xizmatlar doimiy
yangilanishlar va xavfsizlik yamoqlari bilan avtomatik ta'minlanadi, bu esa foydalanuvchining
qo‘shimcha texnik ishlarini kamaytiradi .
Ma’lumotlarni xavfsiz saqlash va tiklash imkoniyati. Ko‘pgina bulut platformalar
ma’lumotlarni avtomatik ravishda zaxiralaydi va tiklash mexanizmlariga ega. Bu falokat
(masalan, server buzilishi) holatlarida ma’lumotlarni tezkor tiklash imkonini beradi [10].
- Kamchiliklari
Internetga to‘liq bog‘liqlik. Bulutli xizmatlardan foydalanish uchun barqaror va tezkor
internet aloqasi talab qilinadi. Past tezlikdagi yoki uzilib turadigan internet tarmoqlari
foydalanuvchilar faoliyatini cheklashi mumkin .
Ma’lumotlar xavfsizligi va maxfiylik muammolari. Foydalanuvchi ma’lumotlari uchinchi
tomon serverlarida saqlanadi. Agar bu serverlar yetarlicha himoyalanmagan bo‘lsa yoki
hujumga uchrasa, maxfiy ma’lumotlar tarqalib ketish xavfi mavjud .
Tizimga to‘liq bog‘lanib qolish (vendor lock-in). Ba’zi bulutli provayderlar o‘z
xizmatlariga nisbatan kuchli bog‘lanish (ya’ni eksport va migratsiya qiyinligi) yaratadi.
Foydalanuvchi boshqa tizimga o‘tmoqchi bo‘lsa, bu katta texnik va moliyaviy muammolarga
olib keladi.
Huquqiy va reglament muammolari. Ma’lumotlar turli mamlakatlarda joylashgan
serverlarda saqlangani uchun, foydalanuvchilar ushbu hududlarning axborot xavfsizligi
qonunlariga bo‘ysunadi. Bu esa huquqiy murakkabliklar keltirib chiqarishi mumkin [11].
Bulutli texnologiyalar zamonaviy raqamli infratuzilmada muhim o‘rin egallaydi. Ular
yuqori unumdorlik, iqtisodiylik va moslashuvchanlik kabi afzalliklarga ega bo‘lsa-da,
xavfsizlik, huquqiy mas’uliyat va tarmoqga bog‘liqlik kabi kamchiliklarga ham ega. Shu
sababli, bulutli texnologiyalarni joriy etishda ehtiyotkorlik, tizimli rejalashtirish va risklarni
oldindan baholash muhim ahamiyatga ega.
Page 97
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
Bulutli texnologiyalarning qo‘llanilishi.
Bulutli texnologiyalar bugungi kunda turli
sohalarda samarali ishlatilmoqda. Uning asosiy afzalliklari — masofadan foydalanish, real
vaqt rejimidagi integratsiya, moslashuvchanlik va iqtisodiylik — uni ko‘plab tarmoqlar uchun
jozibador qiladi. Quyida bulutli texnologiyalar qo‘llanilayotgan yetakchi sohalar va ularning
real ilovalari keltiriladi.
Ta’lim sohasida qo‘llanilishi. Bulutli texnologiyalar ta’lim tizimida o‘quv jarayonini
masofadan boshqarish, elektron resurslardan foydalanish va ilmiy hamkorlikni
soddalashtirish imkonini beradi. Masalan:
LMS (Learning Management System) tizimlari — Moodle, Google Classroom, Edmodo
bulut asosida ishlaydi.
O‘quvchilar va o‘qituvchilar real vaqt rejimida fayllar almashadi, test va topshiriqlarni
bajaradi.
Videodarslar va vebinarlar bulut orqali saqlanadi va uzatiladi (Zoom, Microsoft Teams,
Google Meet) [12].
Sog‘liqni saqlash tizimida qo‘llanilishi. Bulutli texnologiyalar tibbiyotda ma’lumotlarni
saqlash, tahlil qilish va masofaviy tibbiy xizmatlar ko‘rsatish imkonini beradi:
EMR/EHR (Electronic Medical Records/Health Records) tizimlari bulut orqali ishlaydi,
bu bemor tarixini istalgan joydan ko‘rish imkonini beradi.
Telemeditsina — shifokor va bemor o‘rtasida masofaviy videokonsultatsiyalar
o‘tkaziladi.
Katta hajmdagi klinik ma’lumotlar bulutda saqlanadi va sun’iy intellekt asosida tahlil
qilinadi.
Biznes va korxonalarda qo‘llanilishi. Katta va kichik biznes subyektlari bulutli
texnologiyalar yordamida IT xarajatlarini kamaytiradi va tezkorlikni oshiradi:
CRM (Customer Relationship Management) tizimlari — Salesforce, Zoho CRM,
Hubspot.
ERP (Enterprise Resource Planning) tizimlari — SAP Cloud, Oracle NetSuite.
Bulut asosida elektron tijorat platformalari — Shopify, BigCommerce.
Bulutli texnologiyalar ish jarayonini avtomatlashtiradi, turli bo‘limlar o‘rtasida
integratsiya yaratadi va real vaqt monitoringini ta’minlaydi.
Davlat boshqaruvida (e-Hukumat) qo‘llanilishi. Bulutli texnologiyalar davlat xizmatlarini
raqamlashtirish va fuqarolar bilan interaktiv aloqa o‘rnatish uchun ham keng joriy etilmoqda:
Elektron hujjat aylanishi, davlat portallari, fuqarolik arizalari, soliqlar, subsidiya,
pasport arizalari bulutli platformalarda amalga oshirilmoqda.
Masalan, Estoniyada davlat boshqaruvi 99% raqamlashtirilgan bo‘lib, barcha tizimlar
yagona bulutli markaz orqali ishlaydi.
Qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyada qo‘llanilishi. Bulutli texnologiyalar agrobiznesda
ma’lumotlarga asoslangan qarorlar qabul qilish imkonini beradi:
Dronlar va sensorlar orqali olinadigan ma’lumotlar bulutga yuboriladi va u yerda tahlil
qilinadi.
Hosildorlikni bashorat qilish, sug‘orish samaradorligini oshirish va zararkunandalarni
aniqlashda ishlatiladi.
AgriTech startaplar — FarmLogs, CropX, xarita asosidagi monitoring xizmatlari.
Ilmiy tadqiqot va katta ma’lumotlar tahlilida. Bulutli texnologiyalar ilmiy laboratoriyalar
va tadqiqot institutlari uchun katta hajmdagi eksperiment ma’lumotlarini saqlash va ularga
ishlov berishda qulaylik yaratadi:
CERN (Yevropa yadro fizikasi markazi) LHC eksperimentlarida hosil bo‘lgan 30+ PB
ma’lumot bulut orqali tahlil qilinadi.
Biotexnologiyada genetik ma’lumotlarni tahlil qilish uchun Amazon Web Services yoki
Google Cloud Platform asosida xizmatlar ishlatiladi.
Page 98
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
Bulutli texnologiyalar nafaqat IT sohasida, balki ta’lim, sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi,
davlat boshqaruvi, biznes va ilmiy izlanishlarda ham samarali foydalanilmoqda. Ularning
tezkorligi, moslashuvchanligi va iqtisodiyligi bu texnologiyani strategik vositaga
aylantirmoqda. Har bir sohada bulutning qo‘llanishi o‘ziga xos bo‘lsa-da, ularning umumiy
maqsadi — samaradorlikni oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va raqamli
transformatsiyani qo‘llab-quvvatlashdan iboratdir.
Bulutli texnologiyalarning kelajagi.
Bulutli texnologiyalar jadal rivojlanmoqda va
kelajakda axborot texnologiyalari ekotizimining markaziy bo‘g‘iniga aylanishi kutilmoqda.
Ularning rivojlanish yo‘nalishlari — sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, chegara (edge) hisoblash,
ijtimoiy tarmoqlar, IoT va kvant hisoblash kabi ilg‘or texnologiyalar bilan uzviy bog‘liq bo‘ladi.
Quyida kelajakdagi muhim tendensiyalar ko‘rib chiqiladi.
Sun’iy intellekt (AI) bilan integratsiya.
Kelajakda bulutli xizmatlar sun’iy intellekt (AI)
bilan yanada integratsiyalashadi. AI xizmatlari (masalan, tilni qayta ishlash, tasvirni tahlil
qilish, avtomatik qarorlar qabul qilish) ko‘proq bulutda amalga oshiriladi:
AI-as-a-Service (AIaaS) – bulut orqali AI modellarini sinovdan o‘tkazish, sozlash va
ulardan foydalanish imkonini beradi.
Google Cloud AI, Microsoft Azure AI va Amazon SageMaker bu borada yetakchi
platformalardir.
Chegara hisoblash (Edge Computing) bilan uyg‘unlashuv. Bulut texnologiyalarining
muhim yo‘nalishlaridan biri — chegara hisoblash (ya’ni “edge computing”) bilan
uyg‘unlashuvdir. Edge computing foydalanuvchiga yaqin qurilmalarda (masalan, sensorlar,
smartfonlar) dastlabki tahlilni amalga oshiradi, so‘ngra natijalarni bulutga yuboradi.
Bu usul kechikish vaqtini kamaytiradi va tarmoq yukini optimallashtiradi.
IoT (Internet of Things) tizimlarida ayniqsa samarali bo‘ladi (masalan, aqlli shaharlar,
avtomatlashtirilgan transport).
Ko‘p bulutli va gibrid arxitekturaga o‘tish. Kelajakda kompaniyalar va tashkilotlar multi-
cloud (bir nechta bulut provayderlaridan foydalanish) va hybrid cloud (shaxsiy + jamoaviy
bulutlar) tizimlariga ko‘proq murojaat qiladi:
Bu strategiya IT xavfsizligini oshiradi, xizmatlarning uzluksizligini ta’minlaydi va
xarajatlarni diversifikatsiyalaydi.
Amazon, Microsoft va Google platformalarini birgalikda ishlatish tajribasi kengayib
bormoqda.
Bulutli xavfsizlikning dolzarbligi oshadi.
Ma’lumotlar hajmining keskin ortishi va
raqamli tizimlarga xujumlar sonining oshishi tufayli bulutli xavfsizlik (Cloud Security) muhim
yo‘nalishga aylanmoqda:
Zero Trust modeli keng joriy etiladi — foydalanuvchiga har bir murojaatda qayta
autentifikatsiya talab etiladi.
Shifrlash, AI asosidagi tahdidlarni aniqlash, real vaqt monitoringi kuchayadi.
“Confidential computing” – bulutda ma’lumotlarni ishlov berish vaqtida ham ularni
shifrlash imkonini beradi.
Kvant hisoblash bilan bog‘lanish istiqbollari.
Bulutli platformalarda kvant hisoblash
xizmatlari (Quantum Computing as a Service – QCaaS) paydo bo‘lmoqda. Hozirda bu
texnologiya hali erta bosqichda bo‘lsa-da, uni bulut orqali sinab ko‘rish mumkin:
IBM Quantum Experience, Amazon Braket, Microsoft Azure Quantum kabi xizmatlar
orqali kvant algoritmlarni bulutda ishlatish mumkin.
Bu hisoblash tezligini eksponential darajada oshiradi va kriptografiya, molekulyar
model, optimizatsiyada yangi daraja yaratadi.
Barqarorlik va yashil texnologiyalar. Kelajakdagi muhim vazifalardan biri — bulutli
texnologiyalarni ekologik barqaror tarzda joriy etishdir:
Ma’lumotlar markazlarining energiya iste’moli yuqori bo‘lib, karbonat izini kamaytirish
dolzarb masalaga aylandi.
Page 99
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
Google va Microsoft 2030 yilgacha to‘liq karbonsiz bulut platformasiga o‘tishni
rejalashtirgan.
Bulutli texnologiyalarning kelajagi yanada chuqur integratsiyalashuv, intellektual
tizimlarga moslashuvchanlik, xavfsizlikni kuchaytirish va barqarorlikka intilish bilan
belgilanadi. Yaqin yillarda bulutli platformalar nafaqat xizmat ko‘rsatish vositasi, balki
raqamli jamiyatni shakllantiruvchi asosiy infratuzilma sifatida faoliyat yuritadi. Bu esa IT
mutaxassislari, davlat siyosat yurituvchilari va tadqiqotchilar uchun keng imkoniyatlarni
yaratadi.
Xulosa.
Bulutli texnologiyalar zamonaviy axborot-kommunikatsiya tizimlarining
ajralmas qismi sifatida jahon miqyosida keng rivojlanmoqda. Ushbu texnologiyalar
foydalanuvchilarga ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash va ularga istalgan vaqtda, istalgan
joydan kirish imkonini beradi. Bulutli hisoblashning kelib chiqish tarixi 1960-yillardagi
markazlashtirilgan hisoblash tizimlariga borib taqaladi, biroq 2000-yillardan boshlab Internet
infratuzilmasining rivojlanishi bilan u misli ko‘rilmagan darajada ommalasha boshladi.
Maqolada ko‘rib chiqilganidek, bulutli texnologiyalar bir nechta asosiy turlarga bo‘linadi:
infratuzilma sifatida xizmat (IaaS), platforma sifatida xizmat (PaaS), dasturiy ta’minot sifatida
xizmat (SaaS) va boshqalar. Har bir tur o‘zining texnik va iqtisodiy afzalliklariga ega bo‘lib,
turli xil foydalanuvchi ehtiyojlariga mos keladi. Bulutli texnologiyalarning afzalliklari orasida
samaradorlik, xarajatlarni tejash, ko‘lamlashuvchanlik, tezkor foydalanish imkoniyati va
moslashuvchanlik ajralib turadi. Shu bilan birga, ma’lumotlarning maxfiyligi va xavfsizligini
ta’minlash, xizmatlarga bog‘liqlik, texnik uzilishlar kabi muammolar uning kamchiliklari
sifatida e’tirof etildi. Bugungi kunda bulutli texnologiyalar turli sohalarda — ta’lim, tibbiyot,
moliya, sanoat, davlat boshqaruvi va boshqalarda faol qo‘llanilmoqda. Ayniqsa masofaviy ish,
onlayn ta’lim va IoT tizimlari bulutli platformalarsiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Kelajakda bulutli
texnologiyalar yanada murakkab va intellektual tizimlar bilan uyg‘unlashadi. Sun’iy intellekt,
edge computing, kvant hisoblash va yashil texnologiyalar bilan integratsiya ularga yangi
imkoniyatlar yaratadi. Shu bilan birga, kiberxavfsizlik va ma’lumotlar barqarorligini
ta’minlash dolzarb masalalardan bo‘lib qoladi. Umuman olganda, bulutli texnologiyalar
axborot texnologiyalari sohasida strategik resursga aylanmoqda. Ularning barqaror
rivojlanishi nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshiradi, balki raqamli transformatsiyani ham
jadallashtiradi. Shu sababli, ushbu texnologiyani chuqur o‘rganish va milliy miqyosda joriy
etish muhim vazifalardan biridir
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
McCarthy, J. (1961). “Computing as a Utility.” Stanford University Internal Memo.
2.
Corbató, F. J. et al. (1962). “The Compatible Time-Sharing System.” MIT Laboratory for
Computer Science.
3.
Cusumano, M. A. (2010). “Cloud computing and SaaS as new computing platforms.”
Communications of the ACM, 53(4), 27–29.
4.
Amazon
Web
Services.
(2006).
“AWS
Launch
Announcement.”
https://aws.amazon.com
5.
Armbrust, M., et al. (2010). “A View of Cloud Computing.” Communications of the ACM,
53(4), 50–58.
6.
Mell, P., & Grance, T. (2011). The NIST Definition of Cloud Computing. National
Institute of Standards and Technology.
7.
Rountree, N., & Castrillo, J. (2013). The Basics of Cloud Computing. Syngress.
Page 100
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
8.
Buyya, R., Broberg, J., & Goscinski, A. (2011). Cloud Computing: Principles and
Paradigms. Wiley.
9.
Buyya, R., et al. (2013). Cloud computing: Principles and paradigms. Wiley.
10.
Subashini, S., & Kavitha, V. (2011). A survey on security issues in service delivery
models of cloud computing. Journal of Network and Computer Applications, 34(1), 1–11.
11.
Jaeger, P. T., et al. (2008). Cloud computing and information policy: Computing in a
policy cloud? Journal of Information Technology & Politics, 5(3), 269–283.
12.
Sultan, N. (2010). Cloud computing for education: A new dawn? International Journal
of Information Management, 30(2), 109–116.
13.
Jonibek, F. (2022). Industrial development and role in the national economy.
Бюллетень науки и практики, 8(4), 445-449.
14.
Калмуратов, Б. С. (2020). Перспективы развития строительной индустрии в
узбекистане. In Экономический рост: управление и организация (pp. 73-75).
15.
Matyakubov, A., & Matrizayeva, D. (2019). SUSTAINABLE ECONOMIC GROWTH WITH
INNOVATIVE MANAGEMENT IN UZBEKISTAN. Theoretical & Applied Science, (8), 250-257.
16.
Ташмухамедова, К. С., & Мэтякубов, А. Д. (2019). Методология определения
эффективности инвестиций. Бюллетень науки и практики, 5(4), 288-292.
17.
Ибрагимович, Н. Р. (2023). Тенденции Развития Отрасли Строительных
Материалов В Узбекистане За Годы Независимости.
18.
Jonibek, F. (2020). The Role and Importance of the Production of Building Materials in
the Development of the Economy of Uzbekistan. Бюллетень науки и практики, 6(12), 292-
296.
19.
Mambetsaliy o’g’li, F. J. (2022). INNOVATIVE GROWTH OF THE REGION'S BUILDING
MATERIALS INDUSTRY USING THE CLUSTER APPROACH. Conferencea, 239-245.
20.
Tuychiyev, A. (2019). THE IMPORTANCE OF DETERMINING PURPOSE AND SPHERE
OF AUDIT AND THE ROLE OF INTERNAL AUDIT IN MENEGMENT. International Finance and
Accounting, 2018(1), 124.
21.
Tuychiev, A., & Ismoilkhodjaev, I. (2018). ACCOUNTING OF BUDGET EXTERNAL
FUNDS IN THE BUDGET ORGANIZATION AND IMPROVING ITS EFFECTIVENESS. International
Finance and Accounting, 2018(4), 6.
22.
Sabirjanovich, S. A. From the housing fund in the communal economy improving the
organization of effective use, WEB OF SCIENTIST: INTERBATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
JOURNAL
