Page 35
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 03, Part 2 March 2025
www.in-academy.uz
SUG‘ORISH MIQDORI VA MUDDATLARINI UZUMNING
DEGUSTATSION BAHOSIGA TA’SIRI
Kosimova Dilnoza Karimberdi qizi
Xayrullayeva Sarvinoz Lutfullo qizi
Guliston davlat univerisiteti. Mevachilik va uzumchilik
guruh talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15132000
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 25-Mart 2025 yil
Ma’qullandi: 28- Mart 2025 yil
Nashr qilindi: 31- Mart 2025 yil
Ushbu maqolada olib borilgan tadqiqot natijalari,
uzum navlarini sug‘orishda sug‘orish muddati va
meyyori o‘zgarishini bilan ularning uzum boshi,
mexanik va sharbatini kimyoviy tarkibining ijobiy
o‘zgarish ko‘rsatgichlari hamda eng maqbul qo‘llanish
meyori yani samaradorlik yuqori bo‘lgan variyantlar
to‘g‘risida ma'lumotlar keltirilgan.
KEY WORDS
Gibrid, kishmish, objo‘sh, uzum
boshi, nazorat, miqdor, kislotalik,
variant,
qandlilig,
uglevod,
kimyoviy tarkib, mexanik tarkib.
Markaziy Osiyo, xususan O‘zbekistonning qulay tabiiy - iqlim sharoiti bu yerda
uzumning turli muddatlarda, ya’ni eng erta va eng kech pishadigan navlarini yetishtirish
imkonini beradi.
O‘zbekistonda uzumning kishmishbop navlari yetishtirish uchun hamma sharoitlar bor
va ulardan ekologik toza quritilgan maxsulotlar olinadi. Biroq, u maxsulotlarni dunyo
standartlari darajasiga yetkazish va jahon bozorida raqobatbardosh bo‘la olishi uchun,
birinchi navbatda uzum boshi g‘ujimida rudementlari juda kam bo‘lgan maxsulot yetishtirish
yo‘nalishida ilmiy ishlar olib borilishi zarur.
O‘zbekistonning sug‘oriladigan bo‘z tuproq sharoitida yetishtiriladigan kishmishbop
navlarini hosildorligga sug‘orish miqdori va muddutlarini ta’siri o‘rganilgan, lekin hosil
sifatiga ya’ni rudiment urug‘larni kamatirishga ta’siri o‘rganilmagan. Shuning uchun
O‘zbekiston Respublikasi sharoitida kishmishbop navlari hosil sifatini oshirish yo‘nalishida
ilmiy taqiqot olib borish dolzarb ahamiyatga ega. Tajribadagi kishmish uzum navlarida
quritilgan mahsulot olishda objo‘sh va shtabel usullaridan foydalanildi. Tayyorlangan quruq
mahsulotni kattaligi (1,0), rangi (1,0), to‘liqligi (0,5), burishganligi (0,5), konsistensiyasi (2,0),
ta’mi (5,0 balldan) kabi ko‘rsatkichlar tegishli ballar bilan baholandi.
Quyidagi (10-jadval) ma’lumotlaridan ko‘rinib turibdiki objo‘sh usulida quritilgan
mahsulotlarni degustatsion baholash ishlarini ko‘rsatishicha kishmishbop navlardan 12-25
aprelda 800-1000 m3/ga sug‘orilganda (9,2 ball), 15-25 iyunda 800-1000 m3/ga
sug‘orilganda (8,6 ball). 15-25 aprel (8,3 bal), Vir kishmishi (8,3 ball) lari taqqosga nisbatan
yuqori ekanligi; 15-25 iyulva Gibrid ot Malchanova navlari (7,8 ball) esa taqqosga nisbatan
kam ballga ega bo‘lganligi aniqlandi.
10-jadval
Page 36
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 03, Part 2 March 2025
www.in-academy.uz
Sug‘orish muddati va miqdorlarini uzumning qora kishmish navini objo‘sh
usulida quritilgan mahsulotning degustatsion bahosi
Shunday qilib o‘rganilgan uzum navlarini degustatsion bahosi umumiy ballar bo‘yicha objo‘sh
usulida quritilganda kishmishbop navlardan 12-25 aprelda 800-1000 m3/ga sug‘orilganda,
15-25 iyuni, 15-25 iyunda 800-1000 m3/ga sug‘orilganda, Xishrau kishmishlari 8,1-9,2
ballgacha baholanib eng yuqori ko‘rsatkichlarga ega bo‘lganligi kuzatildi.
11-jadval
11-jadval ma’lumotlaridan ko‘rinib turibdiki, shtabel usulida quritilgan mahsulotlarni
degustatsion baholash ishlarini ko‘rsatishicha kishmishbop navlardan 12-25 aprelda 800-
1000 m3/ga sug‘orilganda (9,5 ball), 15-25 iyulda 800-1000 m3/ga sug‘orilganda (9,2 ball),
Vir kishmishi (9,1 ball), 15-25 iyuni (9,5 ball), 15-25 iyunda 800-1000 m3/ga sug‘orilganda
(9,7 ball) navlari taqqos nav 15-25 yanvardan yuqori ekanligi, 15-25 aprel (8,6), 15-25
T/R
Sug‘orish
muddat-
lari,
kun, oy
Sug‘orishmi
qdori,m
3
/ga
Degustatsion bahosi. ballarda.
Umu
miy
ball
Kattali
Rangi
To‘liq-
ligi
Burish-
ganligi
Konsis-
tensi-
yasi
T
a’mi
1.
15-25
yanvar
800-1000
,0
1,0
0,5
0,5
2,0
5,0
10,0
1200-1500
0,8
0,9
0,3
0,3
1,3
4,4
8,0
2
15-25
aprel
600-700
0,8
0,8
0,3
0,3
1,3
4,5
8,0
800-1000
1,0
0,9
0,4
0,4
1,8
4,7
9,2
3
15-25
may
600-700
0,8
0,8
0,25
0,25
1,3
4,4
7,8
800-1000
0,8
0,8
0,3
0,3
1,3
4,3
7,8
4
25-25 iyun 600-700
0,8
0,9
0,3
0,5
1,5
4,3
8,3
800-1000
1,0
0,9
0,4
0,4
1,4
4,5
8,6
5
15-25 iyul
600-700
1,0
0,9
0,4
0,3
1,6
4,3
8,3
800-1000
1,0
1,0
0,4
0,4
1,5
4,5
8,8
T/
R
Sug‘orish
muddat-
lari,
kun, oy
Sug‘orish
miqdori,
m
3
/ga
Degustatsion bhosi, ball
Umu-
miy
ball
at-
ta-
ligi
R
angi
T
o‘liq
-ligi
Burish
ganli-gi
Kon-
sis-
tensi-
yasi
Ta’mi
1.
15-25 yanvar
800-1000
1,0
1,0
0,5
0,5
2,0
5,0
10,0
1200-1500 0,9
1,0
0,4
0,3
1,7
4,5
8,8
2
15-25 aprel
600-700
0,9
1,0
0,4
0,3
1,6
4,4
8,6
800-1000
1,0
1,0
0,5
0,3
1,9
4,8
9,5
3
15-25 may
600-700
1,0
0,9
0,3
0,2
1,5
4,6
8,5
800-1000
1,0
1,0
0,5
0,3
1,7
4,7
9,2
4
25-25 iyun
600-700
1,0
1,0
0,5
0,3
1,8
4,5
9,1
800-1000
1,0
1,0
0,5
0,5
1,8
4,7
9,5
5
15-25 iyul
600-700
1,0
1,0
0,5
0,5
1,8
14,9
9,7
Page 37
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 03, Part 2 March 2025
www.in-academy.uz
iyul(8,5 ball) navlari esa taqqosga nisbatan kam ball bilan baholanganligi aniqlandi.
Sug‘orish muddati va miqdorlarini uzumning qora kishmish navini shtabel
usulida quritilgan mahsulotlarni degustatsion bahosi
Shunday qilib
, o‘rganilgan uzum navlarini degustatsion bahosi umumiy ballar bo‘yicha
shtabel usulida quritilganda kishmishbop navlardan Vir kishmishi, 15-25 iyulda 800-1000
m3/ga sug‘orilganda, 12-25 aprelda 800-1000 m3/ga sug‘orilganda, 15-25 iyuni va Irtishar
kishmishlari 9,1-9,7 ballgacha baholandi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Fayziyev J.N. O‘zbekiston sharoitida uzumning urug‘siz navlari hosildorligi va sifatini
oshirish texnologiyasini ilmiy asoslash.// Aftorefarat. – Toshkent, 2020 –B. 5-18.
2.
Egamberdiyev P.E. Uzumning xo‘raki navlarini voish usulida yetishtirishda kurtak
yuklamalarini uzum hosildorligi va sifatiga ta’siri. – disertatsiya. – Toshkent, 2023. – B. 52-85.
3.
Жулбеков, И. С. У. (2025). ВЛИЯНИЕ ЦИТОГУМИНОВОГО ВЕЩЕСТВА НА РАЗМЕР ЯГОД
И МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ КИШМИШНЫХ СОРТОВ ВИНОГРАДА. Universum:
технические науки, 4(1 (130)), 9-11.
4.
Sultanov, K. S., Egamberdiev, P. E., & Jo‘lbekov, I. S. (2024). THE INFLUENCE OF THE USE
OF GROWTH SUBSTANCES ON THE CHEMICAL COMPOSITION OF SULTANAS’GRAPE JUICE.
American Journal Of Agriculture And Horticulture Innovations, 4(02), 46-50.
5.
Султонов, К. С., Эгамбердиев, П. Э., & Жулбеков, И. С. У. (2024). ПРИМЕНЕНИЕ НОРМ
МИНЕРАЛЬНЫХ ВЕЩЕСТВ (ЦИТОГУМАТ) И ИХ ВЛИЯНИЕ НА МЕХАНИЧЕСКИЙ СОСТАВ
ГРОЗДЕЙ КИШМИШНЫХ СОРТОВ ВИНОГРАДА. Universum: технические науки, 3(7
(124)), 54-56.
6.
Жўлбеков, И. С. Ў. (2024). УЗУМНИНГ ШАРОБОП НАВЛАРИНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ ВА
УЛАРДАН ТУРЛИ НАВЛИ ШАРОБ ТАЙЁРЛАШ ТЕХНАЛОГИЯЛАРИ. Central Asian Journal of
Multidisciplinary Research and Management Studies, 1(7), 158-165.
7.
Kamoliddin, S., Poʻlatjon, E. va Ibrohim, J. (2024). UZUMNING O'STIRISH NAVLARIGA
O'STIRISH MADDALARNI QO'LLANISHNING MEXANIK TARKIBIGA BOG'LILIK. Universum:
texnicheskie nauki , 8 (3 (120)), 37-40.
8.
Sultonov, K. S., Egamberdiyev, P. E., & Jo‘Lbekov, I. S. (2024). UZUMNING KISHMISHBOP
NAVLARIGA O ‘STIRUVCHI MODDALARNING TA’SIRI. Eurasian Journal of Academic Research,
4(2-1), 133-135.
9.
Kamoliddin, S., Pulatjon, E., & Ibrohim, J. (2024). DEPENDENCE ON THE MECHANICAL
COMPOSITION OF THE APPLICATION OF GROWTH SUBSTANCES TO THE GROWING
VARIETIES OF GRAPES. Universum: технические науки, 8(3 (120)), 37-40.
10.
Жўлбеков, И. С. Ў. (2024). УЗУМНИНГ ШАРОБОП НАВЛАРИНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ
ВА УЛАРДАН ТУРЛИ НАВЛИ ШАРОБ ТАЙЁРЛАШ ТЕХНАЛОГИЯЛАРИ. Central Asian
Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 1(7), 158-165.
11.
Rakhmatov, O., Zhulbekov, I. S., & Kabulov, I. M. (2023). Experimental study of a drying
installation for drying melon with IR-radiation. In E3S Web of Conferences (Vol. 443, p.
02005). EDP Sciences.
12.
Jo'lbekov, I., Ungarov, A., Umrzoqova, I., & Adhamov, A. (2023). UZUMNING
SANOATBOP NAVLARINI YETISHRISH USULLARIGA DOIR MAVZULARNI INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANGAN HOLDA TASHKIL ETISH. Евразийский журнал
технологий и инноваций, 1(6), 89-93.
Page 38
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 03, Part 2 March 2025
www.in-academy.uz
13.
Ergashovich, E. P., Mardonovich, K. F., Ogli, J. I. S. O. A. D. U., Shavkatovich, A. A.,
Djumanazarova, S. D., & Raimovna, R. D. (2022). Effect of buds particle on productivity and
quality when growing Katta Kurgan table variety grapes by voish method.
14.
Файзиев, Ж. Н., Эгамбердиев, П. Э., & Жўлбеков, И. С. Ў. (2022). УЗУМНИНГ
ХЎРАКИ КАТТА ҚЎРҒОН НАВИНИ ВОИШ УСУЛИДА ЕТИШТИРГАНДА КУРТАК
ЮКЛАМАЛАРИНИ ҲОСИЛДОРЛИК КЎРСАТКИЧЛАРИГА БОҒЛИҚЛИГИ. Academic
research in educational sciences, 3(Speical Issue 1), 254-257.
15.
Сапаева, З. Ш., & Абдуллаева, Б. А. (2021). Влияние низкотемпературной
обработки некоторых сортов винограда на их аминокислотный состав. Молодой
ученый, (22), 117-120.
