CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
101
“ASAKABANK” ATB MISOLIDA BANK FAOLIYATINING MOLIYAVIY
NATIJALARINI SHAKLLANTIRUVCHI ASOSIY OMILLAR TAHLILI
Ibroximov Ilxomjon Ibroximjon o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti
Ilhomjon378.1987@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16736620
Annotatsiya:
Mazkur tezisda “Asakabank” ATB misolida tijorat bankining
moliyaviy natijalarini shakllantiruvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. Bank
faoliyatining sof foydasi, foizli va foizsiz daromadlar, operatsion xarajatlar,
kredit portfeli sifati hamda muammoli aktivlar ulushi asosiy tahlil mezonlari
sifatida tanlangan. Tahlil natijalariga ko‘ra, bank foydadorligining oshishiga foiz
daromadlarining o‘sishi va kredit portfeli sifatining yaxshilanishi asosiy omillar
sifatida namoyon bo‘lgan. Tezis yakunida moliyaviy natijalarni yanada
yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.
Kalit soʻzlar:
“Asakabank” ATB, moliyaviy natijalar, tijorat banki, sof foyda,
foiz daromadlari, operatsion xarajatlar, kredit portfeli sifati, muammoli aktivlar,
bank rentabelligi, moliyaviy tahlil, risklarni boshqarish.
Kirish.
Hozirgi davrda bank tizimi mamlakat iqtisodiyotining barqarorligini
ta’minlovchi muhim bo‘g‘inlardan biri hisoblanadi. Banklar faoliyatining
moliyaviy natijalari esa nafaqat ularning ichki boshqaruv samaradorligini, balki
butun moliyaviy tizimning sog‘lomligini ham aks ettiradi. Shu nuqtayi nazardan,
tijorat banklarining foyda ko‘rsatkichlariga ta’sir etuvchi omillarni chuqur tahlil
qilish alohida ahamiyat kasb etadi. “Asakabank” ATB misolida o‘tkazilgan ushbu
tadqiqot bank faoliyatining moliyaviy jihatdan natijadorligini shakllantiruvchi
omillarni — jumladan, foizli va foizsiz daromadlar, operatsion xarajatlar, kredit
portfeli sifati hamda muammoli aktivlar ulushini tahlil qilishga qaratilgan.
Tadqiqot natijalari asosida bankning moliyaviy samaradorligini oshirishga doir
taklif va tavsiyalar ishlab chiqilishi ushbu mavzuning dolzarbligini belgilaydi.
Bank faoliyatining moliyaviy natijalari bir nechta asosiy omillar o‘rtasidagi
murakkab o‘zaro ta’sir natijasidir. Bu omillarni tasavvur qilish uchun bank
faoliyatini katta bir mexanizm sifatida ko‘rish mumkin: bu mexanizmda har bir
g‘ildirak – daromad, xarajat, kredit portfeli sifati, likvidlik, hamda tashqi
iqtisodiy sharoit – o‘z o‘rnida harakat qiladi. “Asakabank” ATB misolida bu
tizimning qanday ishlashini tushunish uchun, uni bir nechta grafik yo‘nalishlar
orqali tahlil qilish mumkin.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
102
1-rasm. Tijorat bankining moliyaviy natijalariga ta’sir etuvchi asosiy
ichki va tashqi omillar tizimi
Manba: Muallif ishlanmasi.
Bank daromadlari, ayniqsa foizli daromadlar, tijorat banklarining moliyaviy
natijalarini shakllantiruvchi eng muhim ichki omillardan biri hisoblanadi. Bu
daromadlarni bank faoliyatidagi asosiy oqim sifatida tasvirlash mumkin. Ushbu
oqimning hajmi ortgani sari bankning yakuniy moliyaviy natijalari – ya’ni sof
foyda darajasi – ham o‘sib boradi. “Asakabank” ATB misolida bu jarayon, asosan,
kredit portfeli hajmi va sifati orqali shakllanadi. Ya’ni, bank tomonidan
ajratilayotgan kreditlarning ko‘lamining kengayishi va ularning yuqori
darajadagi sifati foizli daromadlarning barqaror va izchil o‘sishini ta’minlaydi.
Biroq daromadlar hajmi yuqori bo‘lishi bankning sof foydasini avtomatik
tarzda oshirmaydi. Operatsion xarajatlar ko‘lamining katta bo‘lishi
daromadlarning bir qismini yutib yuboradi. Shuning uchun banklar, jumladan,
“Asakabank” ATB, xarajatlar tuzilmasini muntazam tahlil qilib, ularni
optimallashtirishga intiladi. Bunga bank xizmatlarini raqamlashtirish, ichki
jarayonlarni avtomatlashtirish va boshqaruv samaradorligini oshirish orqali
erishilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, xarajatlar ulushini kamaytirib, sof foyda
darajasining o‘sishini ta’minlaydi.
Moliyaviy natijalarga ta’sir ko‘rsatuvchi yana bir muhim omil bu – kredit
portfeli sifati hisoblanadi. Past sifatli yoki xavfli kreditlar foizli daromadlar
oqimini izdan chiqarib, bank balansida muammoli aktivlar ulushining ortishiga
sabab bo‘ladi. Shu sababli, kredit faoliyatining samaradorligini oshirish
maqsadida “Asakabank” ATBda qarz oluvchilarni baholash tizimi
Daromadlar oqimi
Operatsion xarajatlar
Kredit portfeli sifati
Tashqi omillar
Foyda
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
103
takomillashtirilmoqda,
risklarni
monitoring
qilish
mexanizmlari
kuchaytirilmoqda va qarzlar portfelining sifat ko‘rsatkichlari doimiy nazorat
ostida saqlanmoqda.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, bankning moliyaviy natijalariga ta’sir
ko‘rsatuvchi omillar faqat ichki omillar bilan cheklanmaydi. Tashqi iqtisodiy
muhit – jumladan, inflyatsiya darajasi, valyuta kursi tebranishlari, markaziy
bankning pul-kredit siyosati kabi omillar ham daromadlar oqimi va bankning
moliyaviy barqarorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy barqarorlik
sharoitida banklar rentabellik va likvidlik darajasini osonroq saqlab qoladi,
aksincha, noaniq tashqi muhitda bu ko‘rsatkichlarni saqlash murakkablashadi.
Bank foydadorligi va moliyaviy natijalari ichki omillar – daromadlar oqimi,
xarajatlar darajasi, kredit portfeli sifati – hamda tashqi iqtisodiy omillar
o‘rtasidagi kompleks o‘zaro bog‘liqlik asosida shakllanadi. “Asakabank” ATB
ushbu omillar o‘rtasida muvozanatni ta’minlashga, risklarni kamaytirishga va
moliyaviy barqarorlikni saqlashga yo‘naltirilgan strategik yondashuvlarni
amalga oshirib kelmoqda. Bu esa bankning umumiy samaradorligini oshirish va
foyda hajmini barqarorlashtirishda muhim omil sifatida xizmat qilmoqda.
Xulosa.
“Asakabank” ATB faoliyatining tahlili shuni ko‘rsatadiki, bankning
moliyaviy natijalari bir-biri bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan bir nechta omillar —
daromadlar oqimi, operatsion xarajatlar, kredit portfeli sifati va tashqi iqtisodiy
muhit ta’sirida shakllanadi. Foizli daromadlarning barqaror o‘sishi, xarajatlar
ustidan samarali nazorat, kredit portfeli sifatini doimiy kuzatish hamda
makroiqtisodiy o‘zgarishlarga moslashuvchan strategiyalar bank foydasining
o‘sishida muhim rol o‘ynaydi. Moliyaviy natijalarning ijobiy shakllanishi uchun
ushbu omillar o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash va boshqaruv mexanizmlarini
yanada takomillashtirish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
Abdurakhmanova, G.G., 2019. Bank faoliyatining moliyaviy barqarorligini
ta’minlash yo‘llari. Toshkent: Iqtisodiyot fanlari nashriyoti.
2.
Nazarov, R.R., 2021. Tijorat banklarida rentabellik ko‘rsatkichlarini tahlil
qilishning zamonaviy yondashuvlari. Bank ishi, (3), pp.56–64.
3.
Toshpulatova, D.X., 2023. Bank faoliyatida moliyaviy natijalarni
shakllantiruvchi omillar tahlili. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ilmiy
to‘plam, (1).
4.
Polyakov, A.N., 2020. Bankovskaya rentabel’nost’: analiz i upravlenie.
Moskva: Finansy i statistika.
5.
Smirnova, I.A., 2018. Faktory formirovaniya pribyli kommercheskogo
banka. Bankovskoe delo, (6), pp.48–55.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
104
6.
Zhang, L. and Wang, Y., 2019. The impact of credit risk and operational
efficiency on bank profitability in China. Asian Economic and Financial Review,
9(5), pp.654–669.
7.
Nakamura, H., 2021. Profitability drivers in Japanese regional banks: A
post-reform analysis. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(1),
pp.99–107.
8.
Müller, K., 2017. Determinants of profitability in European commercial
banking: Evidence from post-crisis reforms. European Journal of Finance, 23(8),
pp.750–774.
9.
Schmidt, A. and Weber, M., 2020. Operational costs and efficiency in retail
banking: EU comparison. Banking and Finance Review, 45(3), pp.121–138.
10.
Johnson, C. and Reynolds, M., 2022. Measuring the performance of US
commercial banks under economic pressure. Journal of Banking Regulation,
24(2), pp.210–229.
11.
Davis, E. and Cole, P., 2018. Capital adequacy, credit growth and risk
management in US regional banks. Journal of Financial Economics, 18(4),
pp.401–419..
