Том 4 № 12 (2025)

Том 4 № 12 (2025)
Опубликован: 31-07-2025

Статьи

5-7 26 10

TOZALASH AGREGATI UZATISH MEXANIZMI SINTEZI

R.D. Baxtiyorova

Tozalagich ishchi organlari va yuritish mexanizmlari bikrlik-dissipativ kordinatalarini, elektr yuritgich mexanik harakteristikasi, texnologik qarshiliklarini inobatga olgan holda difrensial tenglamalar sistemasi olingan, yechimi asosida harakat qonunlari aniqlangan, parametrlarning tavsiya qiymatlari olingan.

8-11 24 13

MODERN EPIDEMIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF ACUTE GLAUCOMA ATTACKS COMORBID WITH NON-COMMUNICABLE CHRONIC DISEASES IN VALLEY CONDITIONS

Zokhidjon Mamasoliyev , Abdurashid Rustamjanov

The method of drug treatment of glaucoma, glaucomatous processes, and AGA has certain features, especially when it is accompanied by comorbid diseases. From the point of view of modern pharmacotherapy, their analysis and assessment are of undoubted interest and play an important role in the safety of this process.

12-19 27 15

РОЛЬ ГРАЖДАНСКОГО ОБЩЕСТВА В ЦИФРОВЫХ ДЕМОКРАТИЧЕСКИХ РЕФОРМАХ И ЕГО ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ С ГОСУДАРСТВОМ

Шавкат Назаров

В статье рассматриваются инновационные механизмы взаимодействия между государством и гражданским обществом в условиях цифровой демократии. Анализируются электронные петиции, платформы открытых данных и цифровые формы общественного контроля. Особое внимание уделяется реализации концепции «внимательного государства» в Узбекистане.

20-25 29 24

“YASHIL MAKON MILLIY LOYIHASINI MOLIYALASHTIRISH SAMARADORLIGINI TA'MINLASH MASALALARI”

Doston Murodov

Ushbu ilmiy tezisda “Yashil makon” milliy loyihasini moliyalashtirishning samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan. Tezisda loyiha doirasida amalga oshirilayotgan ishlarning moliyaviy ta'minoti, budjet va budjetdan tashqari manbalar hisobidan ajratilayotgan mablag‘lar hajmi, ularni maqsadli va oqilona sarflashning dolzarb jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, moliyalashtirish jarayonida uchrayotgan muammolar va byudjet ijrosi ustidan nazoratning kuchsizligi, shaffoflik yetishmasligi, nodavlat sektorni jalb qilishdagi to‘siqlar kabi masalalar ham ko‘rib chiqilgan. Tezis yakunida “Yashil makon” loyihasi samaradorligini ta’minlash uchun moliyaviy mexanizmlarni takomillashtirish, innovatsion moliyaviy vositalarni joriy etish hamda davlat-xususiy sheriklik asosidagi moliyalashtirish uslublarini kengaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.

26-29 23 13

O‘ZBЕKISTON RЕSPUBLIKASI ENЕRGЕTIKA SЕKTORINING ZAMONAVIY HOLATI

Temur Uralov

Maqolada O‘zbekiston Respublikasi energetika sektorining 2019-2024 yillardagi transformatsiya jarayoni va uning korxonalarning moliyaviy natijadorligiga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot energetika sohasining monopoliyadan liberallashgan bozor tizimiga o‘tish bosqichlarini, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining rivojlanish dinamikasini va sohaning iqtisodiy ko‘rsatkichlari o‘zgarishlarini ko‘rsatadi.

30-32 25 15

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ РАЗВИТИЯ ГАСТРОЭЗОФАГЕАЛЬНОГО РЕФЛЮКСНОЙ БОЛЕЗНИ ПОСЛЕ ЛАПАРОСКОПИЧЕСКОЙ СЛИВ-РЕЗЕКЦИИ ЖЕЛУДКА И МИНИГАСТРОШУНТИРОВАНИЯ У ПАЦИЕНТОВ С МОРБИДНЫМ ОЖИРЕНИЕМ

У.И. Маткулиев , Ж.А. Абдуганиев , О.Н. Уринов

Бариатрическая хирургия прочно занимает лидирующие позиции в лечении морбидного ожирения. Среди наиболее применяемых методик — лапароскопическая слив-резекция желудка (LSG) и минигастрошунтирование (MGB), каждая из которых имеет свои анатомо-функциональные особенности. Однако влияние этих вмешательств на развитие гастроэзофагеальной рефлюксной болезни (ГЭРБ), а также билиарной симптоматики остаётся предметом дискуссии. Особенно это актуально для выбора оптимальной методики у пациентов с предоперационными признаками рефлюкса или диспепсии. Сравнительный анализ развития ГЭРБ и билиарного рефлюкса после указанных вмешательств позволяет обоснованно подойти к выбору хирургической тактики.

33-35 70 42

NURULLABOY PALACE (DURING THE KHIVA KHANATE)

Tokhirjon Ismailov

The Nurullaboy Palace tells the story of Khiva in the late 19th and early 20th centuries and is no less beautiful and charming than other palaces in its beauty and charm, grandeur and luxury. The construction of the Nurullaboy Palace began during the reign of Said Muhammad Rahim II, who was the Khan of Khiva from 1863. Due to the lack of space in the Ichan Qala, the palace complex for the Khan's family was built outside the historical city center in the north-west of Khiva, on the site of a former garden. Before the start of construction, the garden belonged to the wealthy merchant Nurullaboy, who agreed to sell his property only on the condition that the palace complex to be built would be named after him in the future.

36-39 30 37

THE INTERPRETATION OF AMIR TEMUR'S MILITARY CAMPAIGNS IN THE WORK “ALANCHUQ: A STRONG FORTRESS IN THE MIDDLE AGES” BY TURKISH RESEARCHER ENSAR MAJIT

Khumoyun Mamajonov

This article analyzes the views of the Turkish researcher Ensar Majit on Amir Temur's military operations in capturing fortresses, as presented in his work “Alanchuq: A Strong Fortress in the Middle Ages.

40-46 36 14

НОГИРОНЛИК ПЕНСИЯЛАРИ ВА КОМПЕНСАЦИЯЛАРНИ ФУҚАРОЛАРДАН АЛОҲИДА МУРОЖААТ ТАЛАБ ЭТМАГАН ҲОЛДА (ПРОАКТИВ ШАКЛДА) ТАЙИНЛАШНИННГ МАҚСАДИ ВА ХУСУСИЯТЛАРИ.

Элмурод Обиджонов

Тадқиқотда Ўзбекистон Республикасида фуқароларга пенсия тайинлаш жараёнида инсон омилини камайтириб ва бюрократик тўсиқларни бартараф этиб давлат хизматларини кўрсатиш сифатини янада ошириш учун илғор рақамли технологиялардан самарали фойдаланиш заруриятининг ҳолати ўрганиб чиқилди.

47-52 49 34

BANK PLASTIK KARTALARI ORQALI MASOFAVIY XIZMATLARNI TAKOMILLASHTIRISH.

Shaxnoza Salyamova

Mazkur tezisda bank plastik kartalari orqali ko‘rsatilayotgan masofaviy xizmatlarni takomillashtirishning zamonaviy yo‘nalishlari va ahamiyati yoritilgan. Unda masofaviy bank xizmatlarining dolzarbligi, mijozlarga yaratilayotgan qulayliklar, raqamli infratuzilmaning rivojlanishi va axborot xavfsizligiga qo‘yilayotgan talablar tahlil qilingan. Shuningdek, plastik kartalar asosida amalga oshirilayotgan xizmatlar sifatini oshirish uchun zarur bo‘lgan texnologik, tashkiliy va innovatsion takliflar ilgari surilgan. Tezisda mobil banking, internet banking, QR-kod orqali to‘lovlar va boshqa masofaviy texnologiyalarni kengaytirish orqali bank xizmatlarining samaradorligini oshirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari banklar tomonidan mijozga yo‘naltirilgan xizmatlarni rivojlantirish va raqamli moliyaviy xizmatlar sifatini oshirishga xizmat qiladi.

53-57 38 20

ТЕКУЩЕЕ СОСТОЯНИЕ И ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ УСЛУГ ЦИФРОВОГО БАНКИНГА В УЗБЕКИСТАНЕ

Шерзод Туйбоев

В данной статье анализируется современное состояние рынка цифровых банковских услуг в Узбекистане, существующая инфраструктура, уровень внедрения инновационных технологий и их влияние на финансовый сектор. Рассматривается деятельность ведущих коммерческих банков в области мобильных приложений, QR-платежей, онлайн-кредитования и систем дистанционного обслуживания клиентов. Также приводятся научные выводы о факторах, влияющих на развитие цифровых банковских услуг, существующих проблемах и перспективных направлениях. Результаты исследования будут способствовать разработке практических рекомендаций по дальнейшему совершенствованию сектора цифровых банковских услуг.

58-63 37 30

TIJORAT BANKLARIDA NAQD PULSIZ HISOB KITOBLAR HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH.

Alisher Uzoqov

Mamlakatimizda moliyaviy xizmatlarning raqamlashtirilishi jarayonlari izchil rivojlanib borayotgani naqd pulsiz hisob-kitoblar hajmining jadal oshishida yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Ushbu holat, o‘z navbatida, tijorat banklarida buxgalteriya hisobi va audit tizimlariga yangicha yondashuvni talab qilmoqda. Mazkur tezisda tijorat banklari faoliyatida raqamli to‘lovlarni to‘g‘ri va shaffof hisobga olish, ularga oid ma’lumotlarni real vaqt rejimida audit qilish, hamda risklarga yo‘naltirilgan ichki nazorat tizimlarini joriy etish zarurati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, naqd pulsiz to‘lovlar buxgalteriya tizimida yetarli darajada strukturaviy aks ettirilmasligi va audit mexanizmlarining bu turdagi operatsiyalarni to‘liq qamrab olmasligi asosiy muammo sifatida aniqlangan. Shu sababli zamonaviy IT-yechimlarga asoslangan avtomatlashtirilgan audit vositalari, milliy standartlar va tizimli yondashuvlar asosida naqd pulsiz hisob-kitoblarning hisob va auditini takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

64-65 27 10

СТРАХ ПЕРЕМЕН: ПОЧЕМУ НАМ ТАК ТРУДНО ЧТО-ТО МЕНЯТЬ?

Мухсина Мирхосилова , Зулайхо Дехканбаева

Страх перемен – это распространённое психологическое явление, с которым сталкиваются люди на разных этапах жизни. Он может быть связан с неуверенностью, потерей контроля, прошлым негативным опытом или культурными установками. В статье рассматриваются причины страха изменений, его проявления и последствия, а также предлагаются стратегии преодоления этого состояния. Особое внимание уделено роли мышления, воспитания и социальной среды в формировании сопротивления переменам.

66-70 25 31

XALQARO MOLIYAVIY OPERATSIYALARDA VALYUTA RISKLARINI BOSHQARISH MEXANIZMLARINING TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARIс

Jamilaxon Nosirova

Mazkur maqolada xalqaro moliyaviy operatsiyalar jarayonida yuzaga keladigan valyuta risklarining iqtisodiy mazmuni, ularning moliyaviy barqarorlikka va investitsiya muhitiga ta’siri chuqur tahlil qilinadi. Xalqaro amaliyotda keng qo‘llaniladigan valyuta risklarini boshqarish vositalari – forward, futures, optsionlar, swaps hamda natural hedjlash usullarining afzalliklari va kamchiliklari ko‘rib chiqilgan. Shu bilan birga, O‘zbekiston sharoitida valyuta risklarini samarali boshqarish imkoniyatlari va mavjud tizimdagi institutsional va amaliy muammolar ochib berilgan. Muallif tomonidan derivativ bozorini rivojlantirish, moliyaviy savodxonlikni oshirish va regulyator siyosatini takomillashtirish bo‘yicha aniq taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Maqola xalqaro moliya sohasida izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar, bank mutaxassislari va eksport-import faoliyati bilan shug‘ullanuvchi subyektlar uchun foydalidir.

71-74 44 17

КОМПЛЕКСНЫЙ АНАЛИЗ ГЕОЛОГИЧЕСКОГО СТРОЕНИЯ И ИСТОРИИ ГЕОЛОГОРАЗВЕДОЧНЫХ РАБОТ НА МЕСТОРОЖДЕНИИ ТЕБИНБУЛАК

Хулкар Элмуродова , Шерзод Заиров

в статье рассматриваются геологическое строение и перспективы промышленного освоения железорудного месторождения Тебинбулак, расположенного на территории Республики Каракалпакстан.  А также, рассмотрены литологические, тектонические и минералогические особенности габбро-пироксенитового интрузива, в том числе распространение железа, титана, ванадия, никеля и других редких элементов. Особое внимание уделено этапам геологоразведочных исследований с момента первого изучения массива в 1937 году до современных работ, включая буровые, геофизические и лабораторные методы оценки. Обоснована промышленная значимость месторождения, подтверждённая международной сертификацией запасов по стандарту JORC. Представленные данные могут служить основой для дальнейшего освоения месторождения и привлечения инвестиций в горнодобывающий сектор региона.

75-79 29 21

КОНТРОЛЬ КАЧЕСТВА ДЕЯТЕЛЬНОСТИ АУДИТОРСКОЙ ОРГАНИЗАЦИИ И ЕЕ ЭЛЕМЕНТОВ.

Fazliddin Erkinov

В данной научной диссертации представлен глубокий анализ вопросов контроля качества аудиторских организаций, их теоретических основ и практического значения. Качество аудиторских услуг определяет не только точность и достоверность результатов аудита, но и доверие клиентов, финансовую устойчивость и влияние на инвестиционную среду. Поэтому система контроля качества является неотъемлемой частью аудиторской деятельности, которая формируется на основе международных стандартов аудита, кодексов профессиональной этики и национального законодательства.

80-81 27 8

THE PATHOMORPHOLOGICAL SIGNIFICANCE OF HLA-DR EXPRESSION IN CASES OF GESTATIONAL PYELONEPHRITIS AMONG PREGNANT WOMEN

Temur Tojiboev , Muslima Adashbekova , Avazbek Mamataliyev

Gestational pyelonephritis (GP) is one of the most common and high-risk infectious-inflammatory conditions encountered during pregnancy, posing a serious threat to both maternal and fetal health. Understanding the role of the immune system in such cases is crucial for comprehending the pathogenesis of the disease. From this perspective, assessing the expression of the HLA-DR molecule—a key component in antigen presentation—provides an opportunity to better understand the underlying pathomorphological mechanisms of gestational pyelonephritis.

82-84 28 15

PECULIARITIES OF LEGAL REGULATION OF CYBERSPACE

Inomjon Yarashov, Muxammad Subhonov, Ruhsora Farhodova

This paper analyzes the legal and conceptual challenges emerging from the rapid development of cyber-informational phenomena within the global cyberspace. As globalization fosters cross-border digital platforms and the proliferation of cyber-neologisms, national legal systems face increasing pressure to adapt to the decentralized, multilingual, and multifunctional nature of information flows. Relying on the concepts of socio-cultural habitus and legal hermeneutics, this study proposes a structured model for integrating semantic clarity and technological convergence into international legal discourse. The analysis demonstrates the necessity of a unified legal interpretation of cyber terms and suggests an integrative conceptual framework for managing digital legal transformations.

85-88 37 18

APPROACHES TO THE DEVELOPMENT OF PARADIGMS IN LINGUISTICS AND THEIR SIGNIFICANCE

Nigina Barotova

The study of linguistic paradigms in cognitive linguistics is an important direction for studying the complex relationship between language and thought. This thesis analyzes how linguistic paradigms have been studied within cognitive linguistics and considers types of paradigms, the main ideas, theories, and methodological approaches derived in this process. Additionally it examines the integration between linguistics and cognitive science adding new dimensions to scientific discussions and allows for a deeper understanding of the language learning process. Cognitive linguistics analyzes language not only as a means of communication, but also as a factor shaping human thinking. The structural features of language and the influence of language on cognitive processes are inextricably linked with the development of linguistic paradigms.

89-94 36 17

O‘QUV MARKAZI LOYIHASIDA RISK VA DAROMADLILIK MASALALARI

Rushana Ergashova

Mazkur ilmiy tezisda o‘quv markazi biznes loyihalarining iqtisodiy samaradorligi, daromadlilik darajasi va ularga ta’sir etuvchi risk omillari tahlil qilinadi. O‘zbekistonda ta’lim xizmatlariga bo‘lgan talabning ortib borayotgani sharoitida o‘quv markazi tashkil etish biznes uchun istiqbolli yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Biroq, bunda investitsion risklar, o‘quvchilar oqimi barqarorligi, raqobat darajasi va xizmatlar sifatiga bog‘liq xavflar muhim rol o‘ynaydi. Ushbu tezisda risk va daromadlilik o‘rtasidagi bog‘liqlik, ularni baholash metodlari va biznes-reja tuzishda e’tibor qaratilishi lozim bo‘lgan jihatlar ilmiy asosda yoritiladi.

95-100 34 14

ПЕРСПЕКТИВЫ ПРИМЕНЕНИЯ МУКИ БОБОВЫХ КУЛЬТУР В СОЗДАНИИ РЕЦЕПТУР МУЧНЫХ КОНДИТЕРСКИХ ИЗДЕЛИЙ

Самариддин Тошматов , Гулноза Джахангирова , Елена Новожилова

В статье рассматриваются перспективы использования муки из бобовых культур (нута, чечевицы, гороха и фасоли) в производстве мучных кондитерских изделий. Представлены данные по химическому составу, функционально-технологическим свойствам, влиянию на органолептические характеристики и пищевую ценность готовой продукции. Анализируются преимущества и ограничения внедрения бобовой муки в рецептуры печенья и бисквитов.

101-104 26 18

“ASAKABANK” ATB MISOLIDA BANK FAOLIYATINING MOLIYAVIY NATIJALARINI SHAKLLANTIRUVCHI ASOSIY OMILLAR TAHLILI

Ilxomjon Ibroximov

Mazkur tezisda “Asakabank” ATB misolida tijorat bankining moliyaviy natijalarini shakllantiruvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. Bank faoliyatining sof foydasi, foizli va foizsiz daromadlar, operatsion xarajatlar, kredit portfeli sifati hamda muammoli aktivlar ulushi asosiy tahlil mezonlari sifatida tanlangan. Tahlil natijalariga ko‘ra, bank foydadorligining oshishiga foiz daromadlarining o‘sishi va kredit portfeli sifatining yaxshilanishi asosiy omillar sifatida namoyon bo‘lgan. Tezis yakunida moliyaviy natijalarni yanada yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.

105-110 65 23

DUTOR CHOLG‘U SOZINING KELIB CHIQISH TARIXI VA HOZIRGI KUNDAGI IJRO MOHIYATI

Marjona Maxamatova

Mazkur maqolada o‘zbek xalqining milliy musiqa san’ati, O‘rta Osiyo xalqlari musiqa madaniyati, o‘zbek  milliy cholg‘u asboblaridan biri bo‘lgan dutorning kelib chiqishi, tarixi, tuzilishi, ijrochilik an’analari va uning o‘zbek musiqiy madaniyatidagi o‘rni yoritilgan. Dutorning xalq hayotidagi ro‘li, uni chalish usullari haqida ma’lumotlar beriladi. Maqola musiqashunoslar, san’atshunoslar va milliy cholg‘ularni o‘rganuvchilar uchun amaliy qo‘llanma sifatida xizmat qiladi.

111-115 21 14

FACTORS AFFECTING THE DURABILITY OF MONOLITHIC ELEMENTS OF LOW-CARBON BUILDINGS UNDER OPERATING CONDITIONS

J.G. Rashidov , B.D. Ruziev

The mechanisms of degradation of monolithic elements in low-carbon buildings—carbonation, reinforcement corrosion, fatigue damage, and crack formation—are analyzed. It is established that low-carbon concretes have different carbonation and moisture transport dynamics compared to conventional mixtures. The necessity of a comprehensive approach, integrating building physics methods and simplified finite element analysis for predicting the residual service life of structures, is substantiated.

111-115 21 6

FACTORS AFFECTING THE DURABILITY OF MONOLITHIC ELEMENTS OF LOW-CARBON BUILDINGS UNDER OPERATING CONDITIONS

J.G. Rashidov , B.D. Ruziev

The mechanisms of degradation of monolithic elements in low-carbon buildings—carbonation, reinforcement corrosion, fatigue damage, and crack formation—are analyzed. It is established that low-carbon concretes have different carbonation and moisture transport dynamics compared to conventional mixtures. The necessity of a comprehensive approach, integrating building physics methods and simplified finite element analysis for predicting the residual service life of structures, is substantiated.