CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
127
INSON ORGANIZMI UCHUN FOLIYEVA KISLOTASI
YETISHMOVCHILIGI
Gulnaz Abdiualiyevna Kamalova
E-mail:gulnazkamalova994@gmail.com
Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot
markazi Qoraqalpogʻiston Respublikasi filiali Neonatolog shifokor
ORCID:0009-0004-6109-9718
https://doi.org/10.5281/zenodo.13734221
Annotatsiya
Tadqiqot foliyev kislotasining inson organizmi uchun ahamiyati,
defitsitining kelib chiqish sabablari va uning salomatlikka salbiy taʼsirlari haqida
batafsil maʼlumot beradi. Asosiy eʼtibor, ayniqsa xomilador ayollar va ularning
farzandlarining
rivojlanishiga
foliyev
kislotasi
defitsitining
taʼsirini
tushuntirishga qaratilgan. Maqolada foliyev kislotasi defitsitini oldini olish va
uni qoplash boʻyicha samarali usullar va tavsiyalar ham keltirilgan. Bu borada
toʻgʻri ovqatlanish, farmatsevtika vositalaridan foydalanish va maxsus davolash
strategiyalari muhokama qilinadi.
Kalit Soʻzlar:
Foliyev kislotasi
,
defitsit, xomiladorlik, profilaktika, ratsion,
farmatsevtika vositalari Foliyev kislotasi, maʼlumki, inson salomatligi uchun
zarur boʻlgan suvda eriydigan vitaminlar oilasiga mansubdir. Uning asosiy
funksiyalari orasida DNK sintezi va taʼmirlanishi, yangi xujayralarning
shakllanishi, homiladorlik davrida xomila neyral toʻgʻonining rivojlanishi kabilar
mavjud. Bu vitamin ayniqsa xomilador ayollar uchun juda muhim, chunki uning
yetarli miqdori xomilaning sogʻlom rivojlanishini taʼminlaydi va neyral toʻgʻon
nuqsonlari risklarini kamaytiradi.
Shunga qaramay, koʻplab aholi qatlamlarida foliyev kislotasi defitsiti keng
tarqalgan muammo hisoblanadi. Bu defitsitning asosiy sabablari orasida
notoʻgʻri ovqatlanish tarzi, genetik faktorlar va turli kasalliklar oqibatida
folatning yomon soʻrilishi mavjud. Foliyev kislotasi defitsiti salomatlikka jiddiy
taʼsir qilib, jumladan kamqonlik, immun tizimining zaiflashishi, yurak-qon tomir
kasalliklari xavfining oshishi va xomilada turli rivojlanish nuqsonlari kelib
chiqish ehtimolini oshiradi.
Foliyev kislotasi defitsiti va uning oldini olish strategiyalarini tushunish uchun
mahalliy va xorijiy ilmiy manbalardan keng foydalanildi. Jahon Sogʻliqni Saqlash
Tashkilotining maʼlumotlariga koʻra, foliyev kislotasi defitsitining global
miqyosdagi tarqalishi va neyral toʻgʻon nuqsonlarining oldini olishdagi roli juda
muhimdir. Bu maʼlumotlar xomiladorlik vaqtida foliyev kislotasini qabul
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
128
qilishning ahamiyatini tasdiqlaydi. Ivanova va Smirnovaning tadqiqoti, foliyev
kislotasi defitsitining neyral tizimiga taʼsiri va bolalarda rivojlanish
nuqsonlarining paydo boʻlishi xavfini oshirishi mumkinligini koʻrsatadi[1].
Shuningdek, Petrova va Kuznetsovaning ishlari foliyev kislotasi defitsitini oldini
olish va davolashda farmatsevtika vositalaridan foydalanish strategiyalarini
muhokama qiladi. Mirzayeva va Raximovaning tadqiqotlari ayollar salomatligiga
taʼsirini chuqurroq tahlil qilsa, Axmedova va Yusupovaning ishlari xomiladorlik
davrida foliyev kislotasi qoʻshimchalarining ahamiyatini qayta tasdiqlaydi.
Xalqaro tadqiqotlarga koʻra, foliyev kislotasi defitsitini qoplash boʻyicha eng
samarali yoʻllardan biri farmatsevtika supplementlarini keng qoʻllash va oziq-
ovqat mahsulotlarini boyitishdir[2].
1-jadval:Xorij tajribasi asosida foliyev kislotasi defitsitini oldini olish
strategiyalari
Mamlakat/Hudud Strategiya
Taʼsiri/Natijasi
Izohlar
AQSH
Oziq-ovqat
mahsulotlariga
folat qoʻshish
(fortifikatsiya)
Non va boshqa don
mahsulotlariga
foliyev kislotasini
qoʻshish orqali neyral
toʻgʻon nuqsonlari
holatlari sezilarli
darajada kamaydi
1998-yildan buyon
amalga oshiriladi,
aholi salomatligida
sezilarli
yaxshilanish
kuzatilgan
Kanada
Fortifikatsiya va
qoʻshimchalar
qabul qilish
Neyral toʻgʻon
nuqsonlarini
kamaytirish va
homilador ayollarda
foliyev kislotasi
miqdorini oshirish
Fortifikatsiya
dasturi 1998-yilda
joriy qilingan va
muvaffaqiyatli
natijalar bergan
Avstraliya
Milliy folat
fortifikatsiya
dasturi
Homilador ayollar
oʻrtasida neyral
toʻgʻon nuqsonlari
holatlari kamaydi
2009-yildan buyon
amalga oshiriladi,
butun aholi orasida
folat defitsiti
kamaygan
Britaniya
Foliyev kislotasi
supplementlari
va ovqatlanishga
eʼtibor
Homilador ayollar
uchun foliyev
kislotasi
qoʻshimchalari
Fortifikatsiya
dasturini joriy
qilish boʻyicha
muhokamalar
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
129
Mamlakat/Hudud Strategiya
Taʼsiri/Natijasi
Izohlar
tavsiya etiladi, ammo
fortifikatsiya hali
toʻliq joriy
qilinmagan
davom etmoqda
Oʻzbekiston
Farmatsevtika
supplementlari,
maʼlumot
tarqatish
Xomilador ayollar
uchun foliyev
kislotasi
qoʻshimchalari
tavsiya etiladi,
maʼlumot tarqatish
orqali xabardorlikni
oshirish
Fortifikatsiya
dasturlari hozircha
joriy qilinmagan,
asosiy eʼtibor
qoʻshimchalarga
qaratilgan
Braziliya
Fortifikatsiya va
supplementlar
Foliyev kislotasi
qoʻshilgan un va non
mahsulotlarini joriy
qilish orqali neyral
toʻgʻon nuqsonlari
holatlari kamaygan
2004-yilda joriy
qilingan, aholi
salomatligida
yaxshilanish
kuzatilgan
Misol uchun, AQSHda va boshqa bir qator mamlakatlarda non va donli
mahsulotlarga foliyev kislotasi qoʻshish orqali aholi orasida folat defitsitini
kamaytirish muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Bu strategiyalarning
samaradorligi koʻplab ilmiy ishlarda tasdiqlangan va ular foliyev kislotasi
defitsitining global muammosini hal qilishda muhim qadamlardir[3].
Natija va Muhokama
Foliyev kislotasi defitsiti keng tarqalgan va koʻplab salomatlik muammolariga
olib keluvchi masala hisoblanadi. Bu defitsit neyral toʻgʻon nuqsonlari,
kamqonlik va xomiladorlik bilan bogʻliq muammolar kabi jiddiy salomatlik
muammolarini keltirib chiqarishi mumkin. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, foliyev
kislotasi defitsitini oldini olish va uni qoplash uchun toʻgʻri ovqatlanish,
farmatsevtika vositalaridan foydalanish va oziq-ovqat mahsulotlariga foliyev
kislotasi qoʻshish kabi choralar samarali hisoblanadi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
130
2-jadval:Foliyev kislotasi yetishmovchiligi sabablari, oqibatlari va profilaktikasi
Xalqaro tadqiqotlar va mahalliy tajribalar tahlili shuni koʻrsatdiki, foliyev
kislotasi qoʻshimchalarini muntazam isteʼmol qilish, ayniqsa xomiladorlikni
rejalashtirayotgan va xomilador ayollar uchun, neyral toʻgʻon nuqsonlarining
oldini olishda juda muhim. Bundan tashqari, foliyev kislotasi defitsitini oldini
olish uchun jamiyatning turli qatlamlarida ovqatlanish madaniyatini oshirish va
tibbiy maslahat va koʻriklarni muntazam amalga oshirish tavsiya etiladi.
Farmatsevtika
supplementlarining
keng
qoʻllanilishi
va
oziq-ovqat
mahsulotlariga foliyev kislotasini qoʻshish kabi global va milliy darajadagi
siyosatlar foliyev kislotasi defitsitini samarali ravishda kamaytirishda katta
yordam bermoqda. Ushbu chora-tadbirlarning ilmiy asoslanishi va amaliy
samaradorligi
koʻplab
mamlakatlarda
salomatlik
koʻrsatkichlarining
yaxshilanishiga olib kelmoqda, bu esa foliyev kislotasi defitsitining oldini olishda
muhim qadamdir.
Foliyev kislotasi yetishmovchiligini oldini olish
3-jadval:Foliyev kislotasi defitsitini oldini olish va davolash uchun qoʻllaniladigan
profilaktika strategiyalari
Profilaktika
Choralari
Maqsadi
Amalga Oshirish Usuli
Toʻgʻri Ovqatlanish
Foliyev kislotasiga
boy oziq-ovqatlarni
isteʼmol qilish
Ismaloq, brokkoli, sitrus mevalari,
dukkaklilar
va
tuxum
kabi
mahsulotlarni kundalik ratsionga
Kategoriya
Omillari
Profilaktika
Foliyev kislotasi
defitsitining
sabablari
Notoʻgʻri ovqatlanish, genetik
faktorlar, boshqa
kasalliklarning taʼsiri.
Toʻgʻri ovqatlanish, sogʻlom
hayot tarzi.
Salomatlikka
taʼsiri
Kamqonlik, neyral toʻgʻon
nuqsonlari, xomiladorlik
muammolari.
Foliyev kislotasi
supplementlari,
ovqatlanishni boyitish.
Profilaktika va
davolash
Foliyev kislotasi
supplementlari, oziq-ovqat
mahsulotlariga folat qoʻshish.
Davlat siyosatlari, sogʻliqni
saqlash tizimida uzluksiz
taʼlim va maʼlumot.
Global va milliy
siyosatlar
Foliyev kislotasini ommaviy
isteʼmolga kiritish, aholi
orasida tibbiy madaniyatni
oshirish.
Maʼlumotlarni tarqatish,
aholiga maslahat va
koʻriklarni taqdim etish.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
131
Profilaktika
Choralari
Maqsadi
Amalga Oshirish Usuli
kiritish
Farmatsevtika
Supplementlari
Foliyev
kislotasi
defitsitini toʻldirish
Xomiladorlikni rejalashtirayotgan va
xomilador ayollarga kuniga kamida
400
mkg
foliyev
kislotasi
qoʻshimchasini qabul qilishni tavsiya
etish
Oziq-ovqat
Mahsulotlariga
Folat Qoʻshish
Aholining
keng
qatlamlariga foliyev
kislotasini yetkazib
berish
Non va boshqa don mahsulotlariga
foliyev kislotasini qoʻshish
Taʼlim va
Maʼlumotlarni
Tarqatish
Aholini
foliyev
kislotasining
ahamiyati
haqida
xabardor qilish
Sogʻliqni saqlash muassasalari va
ommaviy axborot vositalari orqali
muntazam maʼlumot va tavsiyalar
berish
Davlat Siyosatlari
Foliyev
kislotasi
defitsitini
kamaytirish
va
oldini olish
Sogʻliqni saqlash tizimlari orqali
uzluksiz profilaktika va davolash
choralarini ishlab chiqish va amalga
oshirish
Xulosa
Foliyev kislotasi defitsiti global muammo boʻlib, bu inson salomatligiga, ayniqsa
xomilador ayollar va ularning farzandlarining rivojlanishiga jiddiy taʼsir qiladi.
Tadqiqotlar va jahon tajribasi shuni koʻrsatdiki, foliyev kislotasini yetarli
darajada qabul qilish neyral toʻgʻon nuqsonlari va boshqa salomatlik
muammolarining oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
AQSH, Kanada, Avstraliya va boshqa mamlakatlardagi muvaffaqiyatli
fortifikatsiya dasturlari va supplementlar orqali foliyev kislotasi defitsitini
kamaytirish boʻyicha amalga oshirilgan tadbirlar aholi salomatligida sezilarli
yaxshilanishlarga olib keldi. Bu tajribalar Oʻzbekiston kabi mamlakatlar uchun
ham muhim saboq boʻlib xizmat qilishi mumkin.
Shunday qilib, foliyev kislotasi defitsitining oldini olish va uni qoplash boʻyicha
samarali choralar koʻrish zarur. Bu borada toʻgʻri ovqatlanish, farmatsevtika
supplementlarini qabul qilish va oziq-ovqat mahsulotlariga folat qoʻshish kabi
strategiyalar qoʻllanilishi kerak. Shuningdek, aholi oʻrtasida sogʻliqni saqlash
haqidagi maʼlumotlarni keng tarqatish va xomilador ayollarning oʻz vaqtida
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
132
tibbiy maslahat olishlari ham muhim ahamiyat kasb etadi. Foliyev kislotasi
defitsitining oldini olish boʻyicha integratsiyalangan yondashuvlar inson
salomatligini yaxshilash va kelajak avlodlarni himoya qilishda muhim rol
oʻynaydi.
Foydalanilgan Adabiyotlar Roʻyxati:
1.
World Health Organization (WHO). (2019). Global prevalence of neural
tube defects and the role of folic acid in their prevention: A systematic review.
Bulletin of the World Health Organization, 97(1), 9-20.
2.
Ivanova M.A., Smirnova S.V. (2020). Vliyaniye defitsita foliyevoy kislotы na
razvitiye nervnoy sistemы ploda. Jurnal meditsinskix issledovaniy, 45(2), 112-
119.
3.
Petrova N.N., Kuznetsova I.V. (2018). Profilaktika defitsita foliyevoy
kislotы u beremennыx jenщin. Vestnik akusherstva i ginekologii, 22(3), 45-50.
4.
Mirzayeva D.T., Raximova S.X. (2021). Foliy kislotasi yetishmovchiligining
ayollar salomatligiga taʼsiri. Oʻzbekiston tibbiyot jurnali, 5(1), 34-39.
