CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
43
РОНХОПАТИЯНИ ЗАМОНАВИЙ ТАШХИСЛАШ ВА ДАВОЛАШ
УСУЛЛАРИ
Шарипов С.С.
М.А.Хужабеков
Тошкент давлат стоматология институти
https://doi.org/10.5281/zenodo.13336129
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг (ЖССТ)маълумотига кўра,
дунё аҳолисининг 30% да хуррак отиш (ронхопатия) кузатилади, 25–30%
одамларда эса хуррак отиш обструктив уйқу апноэси синдромининг
(ОУАС) белгисидир.
Хуррак отиш ва ОУАСнинг патогенезида юқори нафас йўллари
мушакларининг қисқариш функцияларининг роли яхши ўрганилган.
Етакчи олимлар ушбу касалликларнинг бошланишини тушунтириб,
уларни юқори нафас йўлларининг анатомик торайиши ва дилятор
мушакларининг етарли даражада ишламаслиги билан изоҳлаган
назарияни таклиф этган. Баъзи чет эл олимларининг фикрига кўра, хуррак
отадиган беморларнинг 50%и бурундан нафас олишининг қийинлигига
шикоят қилади, бу шикоят умумий аҳоли орасида хисобланганда эса 14%
ни ташкил этади. Кўп муаллифлар хуррак отиш патогенизида бурундан
нафас олишнинг бузилишнинг ахамиятини таькидлаб ўтадилар.
Тадқиқотнинг мақсади
ЛОР-аъзолари касалликлари бўлган
беморларда обструктив апноэ синдромининг замонавий текширув
усулларини самарадорлигини аниқлаш ҳисобланди.
Тадқиқот натижаларининг илмий ва амалий аҳамияти.
Тадқиқот
натижаларининг илмий аҳамияти ЛОР-аъзолари касалликлари бўлган
беморларнинг ронхопатиянинг даражаларига кўра тақсимланиши, уларда
полисомнография, фаол риноманометрия усулларини ўз ичига олган
комплекс
текширув
ўтказилиши,
бурун-ҳалқум
касалликларини
консерватив ва жарроҳлик амаллари ѐрдамида даволаш, ушбу
патологияда ронхопатияни ташхиси ва давоси самарадорлигига эришиш
орқали беморларнинг ҳаѐт сифатини оширилганлигида акс этган.
Ҳозирги вақтгача кўп одамлар ва умумий тиббий жамоатчилик нуқтаи
назаридан хуррак отиш оиладаги ѐки ишдаги муаммоларни келтириб
чиқарадиган ѐқимсиз касаллик ҳисобланади. Бирламчи хуррак отиш
(―яхшисифатли хуррак‖ сўзининг синоними) - апноэ ѐки гиповентиляция
эпизодисиз юқори нафас олиш йўлларида уйқу пайтида ҳосил бўлувчи
баланд товуш билан ифодаланадиган ҳолат. Хуррак отиш патологик
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
44
ҳолатнинг ягона белгиси бўлиши ва ўта оғир касаллик сифатида маьлум
обструктив уйқу апноэ синдроми (ОУАС) нинг симптомларидан бири
бўлиши мумкин. Шундай қилиб, ОУАС-уйқу пайтида юқори нафас
йўлларининг маьлум қисмининг такрорланувчи обструкцияси ва бунинг
натижасида қоннинг кислород билан тўйиниш кўрсаткичини камайиши
билан ассоцияланадиган. Кўпгина оилалар учун турмуш ўртоқларидан
бирининг баланд овозда хуррак отиши доимий уйқусизликка, уйқуни
бузадиган, асабийлаштирадиган ҳолатга cабабчи бўлади, кўпинча оилалар
никоҳини бузилишига олиб келади. Буюк Британиялик психологлар
Англиядаги оилаларнинг 25 фоизидан кўпроғи хуррак отиш оилавий
ҳаѐтни издан чиқариши мумкинлигига ишонишларини кўрсатди. Улардан
тахминан 10% вазиятни ўта жиддий деб ҳисоблайди, бу нафақат турли
хоналарда ѐтиш, балки ажралиш ҳақида жиддий ўйлашга олиб келади,
жуфтларнинг 62 фоизи дарҳол алоҳида хоналарда яшашади, бу эса,
оилавий муҳитни мустаҳкамлашга ҳисса қўшмайди. 12 Кучли хуррак отиш,
чекланган майдонларда узоқ вақт давомида бирга ўтиришга мажбур
бўлган ѐпиқ жамоалар учун долзарб бўлиб, жуда кўп шунақа жамолар
мавжуд. Бу, авваламбор, армия ва денгиз қўшинлари. Бундан ташқари,
кўплаб одамлар тезкор ва узоқ экспедицияларда, хизмат сафарларида
(геологлар, археологлар ва бошқалар) ишлайдилар. Бугунги хуррак отиш
нафақат ижтимоий, балки муҳим тиббий муаммодир. Бу беморларда
хурракнинг мавжудлиги ва асосий органлар хамда тизимлардаги турли,
потенциал летал асоратларнинг пайдо бўлиши ўртасида аниқ алоқалар
аниқлангандан кейин содир бўлди. Хуррак отишнинг юқори даражада
тарқалиши бу муаммони ўрганишга бўлган қизиқишга олиб келган асосий
сабаблардан биридир. Тарқоқликни баҳолаш учун турли услублар ва
мезонлардан фойдаланган ҳолда бир қатор эпидемиологик тадқиқотлар
ўтказилди. Бизнинг фикримизча, улар энг оқилона натижалар
ҳисобланади. Сан-Маринода ўтказилган тадқиқотга кўра, одатий хуррак
отиш (ҳар кечаси ѐки деярли ҳар куни) хориждаги одамларнинг тахминан
19 фоизини ташкил қилади. Хуррак отиш 35 ѐшдан кейин сезиларли
даражада ўсиб боради кейин эса аѐлларда стабиллашади ва 65 ѐшдан
кейин эркакларда аста-секин пасаяди. Эркакларнинг 60% ва аѐлларнинг
40%ида 41 ѐшдан 65 ѐшгача одатий хуррак отиш борлиги аниқланган.
Хуррак
отиш
тарқалишининг
ўхшаш
кўрсаткичларини
бошқа
мамлакатларда олиб борилган изланишлар натижаси ҳам тасдиқлайди.
Хорижий давлатларнинг олимлари маълумотларига кўра, 40 ѐшдан 69
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
45
ѐшгача бўлган одамларнинг 30 фоизи одатий хуррак отишга эга. Бошқалар
эса 30 дан 69 ѐшгача бўлганлар орасида 15,5%да ҳолсизлик мавжудлиги
ҳақида хабар беради. 25-30 фоиз одамларда хуррак отиш обструктив уйқу
апноэси (ОУАС) синдромининг белгисидир. Чет эл олимларининг фикрига
кўра, ОУАС билан оғриган беморларнинг кўпчилигида (95%) ҳолатда
хуррак отиш билан учрайди.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.
Sharipov, S. S., Khasanov, U. S., Shamsiev, D. F., Vokhidov, U. N., Sharipova,
A. U., Sharipov, U. A., & Uktamov, I. G. (2021). Analysis of the Results
Polysomnographic Research of Patients with Violations of Nasal Breathing.
Annals of the Romanian Society for Cell Biology, 4374-4377.
2.
Sharipov S. S., Khasanov, U. S., Shamsiev, D. F., Vokhidov, U. N., Sharipova,
A. U., & Ismoilov, I. I. (2021). Evaluation of the Results of Clinical and Functional
Studies and Quality of Life in Ronchopathyin Patients with Nasal Breathing
Disorders. Annals of the Romanian Society for Cell Biology, 4391-4395.
3.
Шарипов С.С., Хасанов У.С., Вохидов У.Н. Результаты
эндоскопического и компьютерно-томографического исследования у
больных с нарушениями носового дыхания. Журнал стоматологии и
кранифациальных исследований том 2, номер 1. Тошкент. 2021 йил. С-63-
67.
4.
Sharipov S. S., Khamidov B. K., Shernazarov O. N. Polysomnographic
Changes Of Ronchopathy In Patients With Nasal Breathing Disorders //KRS
Journal of Medicine. – 2022. – Т. 2. – №. 4. – С. 22-26.
5.
Sharipov S. S., Khamidov B. K., Shernazarov O. N. Clinical And Functional
Evaluation Of Ronchopathy In Patients With Nasal Breathing Disorders //KRS
Journal of Medicine. – 2022. – Т. 2. – №. 4. – С. 34-39
