CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
134
CHAQALOQLAR PNEVMONIYASIDA BOSH MIYA TO‘QIMALARINI
IMMUNOGISTOLOGIK TEKSHIRISH MEZONLARI
B.X.Karimov
TTATF, “Patologik anatomiya va sud tibbiyoti” kafedrasi assistenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14748508
Xorijiy tadqiqotlar ma’lumotlariga ko‘ra, orttirilgan pnevmoniyaning
tarqalishi yiliga 1000 bolaga 34-40 holatni tashkil qiladi. Pnevmoniya holatida
bosh miya to‘qimalarining morfologik o‘zgarishlarini o‘rganish dolzarbligicha
qolmoqda. Hususan pnevmoniya kasalligi holatida qon aylanish tizimida
dimlanishlar yuzaga kelishi kuzatiladi bu esa bosh miya to‘qimasida turli xil
morfologik o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi. Bosh miya to‘qimasida qon
aylanishning buzulishi bosh miya shishiga olib kelishi aniqlanganligini hisobga
olib
pnevmoniya
holatida
bosh
miyaning
patomorfologik
va
immunogistokimyoviy mezonlarini o‘ziga xos xususiyatlarini chuqurroq
o‘rganish zarur deb hisoblanadi. Chaqaloqlar pnevmoniyasi neonatal davrda
uchraydigan xavfli kasalliklardan biri bo‘lib, nafas tizimidan tashqari boshqa
hayotiy organlarni, xususan bosh miyasini ham zararlashi mumkin. Pnevmoniya
sababli yuzaga keladigan gipoksiya, yallig‘lanish jarayonlari va ulardan kelib
chiqadigan asoratlar bosh miyaning morfologik va funksional o‘zgarishlariga
olib keladi. Immunogistologik tekshirish usuli bu o‘zgarishlarni molekulyar
darajada aniqlash, neyronlarning shikastlanish sabablarini o‘rganish va tegishli
davolash usullarini ishlab chiqishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqola
chaqaloqlar pnevmoniyasida bosh miya to‘qimalarining immunogistologik
o‘zgarishlarini o‘rganish mezonlarini yoritadi.
Kalit so‘zlar: pnevmoniya, bosh miya, gipoksiya, neonatal pnevmoniya
Asosiy qism:
1. Immunogistologik tekshirishning ahamiyati:
Immunogistologik
tekshirish bosh miya to‘qimalarida yuzaga keladigan yallig‘lanish jarayonlari,
hujayra shikastlanishi va mikrotsirkulyatsiya buzilishlarini aniqlash uchun
molekulyar asos bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu tekshirish quyidagi yo‘nalishlarda
o‘tkaziladi:
Sitokinlar faoliyatini o‘rganish:
IL-1β, IL-6 va TNF-α kabi yallig‘lanish
mediatorlarining yuqori konsentratsiyasi neyroinflammasiya va gipoksik
jarayonlarning mavjudligini ko‘rsatadi.
Gipoksiya belgilari:
HIF-1α (gipoksiya bilan indutsirlangan faktor)
darajasini aniqlash orqali miyada kislorod tanqisligi va uning oqibatlarini
baholash.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
135
Neyrodegeneratsiya ko‘rsatkichlari:
Neyronlarning apoptoz yoki nekroz
jarayonlarini aniqlashda Kaspaza-3 va TUNEL testlari qo‘llaniladi.
2. Immunogistologik tekshirish mezonlari:
Immunohistokimyoviy tadqiqotlar uchun quyidagi markerlar asosiy mezon
sifatida olinadi:
Astrogliya faolligi:
GFAP (glial fibrillyar kislotali protein) darajasini
aniqlash orqali astrositlarning patologik faolligini baholash. Bu gipoksiya va
yallig‘lanish jarayonlarida muhim rol o‘ynaydi.
Mikrogliya faolligi:
Iba-1 (ionizatsiyalangan kalsiy bog‘lovchi adapter
molekula) marker orqali mikrogliya hujayralarining faollashuvi darajasi
o‘rganiladi.
Yallig‘lanish mediatorlari:
IL-1β, IL-6 va TNF-α yallig‘lanish jarayonining
asosiy mediatorlari sifatida kuzatiladi.
Qon tomir o‘zgarishlari:
VEGF (vaskular endotelial o‘sish faktori) darajasi
orqali qon tomirlarining shikastlanish holatini aniqlash.
3. Tekshirish natijalari:
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki:
Chaqaloqlar pnevmoniyasida bosh miya to‘qimalarida yallig‘lanish
jarayonlarining kuchayishi kuzatiladi.
Mikrogliya va astrogliya hujayralarining yuqori darajada faollashuvi
neyronlarning shikastlanishiga olib keladi.
Gipoksiya va qon tomir buzilishlari natijasida neyronlar faoliyatining
susayishi va apoptoz jarayoni kuchaygan.
IL-6 va TNF-α darajalarining oshishi chaqaloqlarda pnevmoniya bilan
bog‘liq neyroinflammasiya mavjudligini tasdiqlaydi.
4. Klinik ahamiyati:
Immunogistologik tekshirish natijalari neonatal pnevmoniyaning neyrolojik
asoratlarini barvaqt aniqlashda va samarali davolash usullarini ishlab chiqishda
muhim ahamiyatga ega. Xususan:
Yallig‘lanish jarayonlarini vaqtida aniqlash orqali neyroprotektiv terapiyani
boshlash.
Gipoksiya va mikrotsirkulyatsiya buzilishlarini bartaraf etish uchun
kislorod terapiyasi va qon tomirlarni qo‘llab-quvvatlovchi usullarni qo‘llash.
Ushbu markerlar chaqaloqlar pnevmoniyasining prognozini baholash
uchun molekulyar asos sifatida ishlatilishi mumkin.
Xulosa:
Immunogistologik tadqiqotlar chaqaloqlar pnevmoniyasida bosh miya
to‘qimalaridagi patologik jarayonlarni chuqurroq o‘rganish imkonini beradi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
136
Bosh miya yallig‘lanishining yuqori darajasi va gipoksiya natijasida yuzaga
keladigan asoratlarni o‘z vaqtida aniqlash orqali bemorlarning hayot sifatini
yaxshilash mumkin. Ushbu metod neonatal nevrologiya va neonatologiya
amaliyotida muhim klinik vosita sifatida o‘z o‘rniga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Volpe JJ. "Neurology of the Newborn." 6th Edition, Elsevier, 2017.
2.
Ballabh P. "Pathogenesis and Prevention of Intracranial Hemorrhage in
Preterm Infants." Clinics in Perinatology, 2020.
3.
Fanaroff AA, Martin RJ. "Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the
Fetus and Infant." 10th Edition, Elsevier, 2019.
4.
Sabatini MJ, Ebert SN. "Neonatal Hypoxia and Neuroinflammation."
Pediatric Neurology, 2022.
5.
Chiaretti A, Piastra M, Polidori G, et al. "Neuroinflammation Markers in
Neonatal Hypoxic-Ischemic Encephalopathy." Journal of Neuroinflammation,
2021.
6.
Smith AL, Duhaime AC. "Hypoxic-Ischemic Brain Injury in Neonates." Brain
Pathology, 2020.
7.
Liu J, Wang Y. "Role of Microglia in Neonatal Neuroinflammation."
Experimental Neurology, 2023.
