CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
173
ДИҚҚАТ ТАНҚИСЛИГИ ВА ГИПЕРАКТИВЛИК СИНДРОМИДА
ТРАНСКРАНИАЛ МАГНИТ СТИМУЛЯЦИЯСИНИНГ РОЛИ
Тураева Фотима Шайдуллаевна
“Hi-Tech Laboratories” Диагностик Маркази
https://doi.org/ 10.5281/zenodo.14777088
Мавзунинг долзарблиги.
Диққат танқислиги ва гиперактивлик
синдроми (ДТГС) — болалар ва катталарда энг кенг тарқалган неврологик
ва психологик бузилишлардан бири бўлиб, жаҳон аҳолисининг 5-7% да
учрайди (Polanczyk et al., 2007). ДТГСнинг асосий симптомлари диққатни
жамлаш қийинлиги, гиперактивлик ва импульсивликдир. Ушбу ҳолат
нафақат шахснинг кундалик ҳаётига салбий таъсир қилади, балки унинг
ижтимоий, таълимий ва иш фаолиятини ҳам чеклайди (Brown, 2005).
Анъанавий даволаш усуллари, айниқса, стимулятор дорилар ва
ностимуляторлар ДТГС симптомларини бошқаришда самарали бўлган
ҳолда, уларнинг ножўя таъсирлари ва барча беморларда бирдек
ишламаслиги муаммо бўлиб қолмоқда (Cortese et al., 2018). Шу сабабли,
инновaцион ва инвазив бўлмаган даволаш усуллари, хусусан,
транскраниал магнит стимуляцияси (ТМС) каби янги технологияларни
тадқиқ этиш долзарбдир.
ТМС миянинг маълум ҳудудларига магнит импульслари ёрдамида
таъсир қилиб, нейронларнинг фаолиятини нормаллаштиради. ДТГС
патофизиологиясида асосан префронтал соханинг гипоактивлиги қайд
этилган бўлиб, ТМС бу ҳудуднинг фаоллигини оширишда истиқболли усул
сифатида кўрилмоқда (Rubia et al., 2014). Бу инновaцион технология
дориларга боғлиқ бўлмаган даволаш усулиларни ривожлантириш
имконини беради ва бугунги кундаги тадқиқотларда муҳим ўрин тутади.
Калит сўзлар:
диққат танқислиги ва гиперактивлик синдроми,
транскраниал магнит стимуляциясининг
Тадқиқод мақсади.
Транскраниал магнит стимуляциясининг (ТМС)
ДТГС симптомларини енгиллатишдаги самарадорлигини ўрганиш.
Тадқиқот
методлари.
Тадқиқот
“HI-TECH LABORATORIES”
диагностик марказида ўтказилган бўлиб, у чап дорсолатерал префронтал
сохага қаратилган. Ушбу тадқиқотга 5 ёшдан 18 ёшгача бўлган, ДТГС
ташхиси қўйилган 20 нафар бемор жалб этилган. 4 ҳафта давомида ҳар
куни 20-дақиқалик ТМС сеанслари ўтказилди. Диққат танқислиги,
гиперактивлик ва импульсивликни баҳолаш учун
Conners’ Rating Scales-
Revised (CRS-R) шкаласидан фойдаланилди. Боланинг диққатини жамлаш
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
174
қобилияти ва импульсивлигини баҳолаш учун Continuous Performance Test
(CPT) компьютерда ўтказиладиган тест қўлланилди. Боладан экрандаги
маълум белгиларга тез ва аниқ жавоб бериш талаб қилинади.
Тадқиқот натижасида
текширилган болаларда 4чи ҳафта охирида,
CRS-R шкаласи бўйича ўртача 35% яхшиланиш қайд этилди. Беморларда
диққатни сақлаш қобилияти ошди, гиперактивлик ва импульсивлик
сезиларли даражада камайди. CPT бўйича болаларнинг реакция вақти 25%
га тезлашди ва хатолар сони сезиларли даражада камайди. ТМСнинг
жиддий ножўя таъсирлари кузатилмади. Фақат икки бемор енгил бош
оғриғи ҳақида хабар берди, бу 1-2 соат ичида ўтиб кетган.
Хулоса.
Тадқиқот натижаларига кўра, ТМС ДТГС симптомларини
сезиларли даражада енгиллатишда самарали эканлиги исботланди. 4
ҳафталик
даво
давомида
диққатни
жамлаш,
гиперактивликни
камайтириш ва импульсивликни назорат қилишда аниқ яхшиланиш
кузатилди. Шунингдек, ТМСнинг хавфсизлиги ва беморлар томонидан
яхши қабул қилиниши мазкур усулнинг келажакдаги клиник
қўлланилиши учун истиқболли эканлигини кўрсатади.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.
Polanczyk, G., de Lima, M. S., Horta, B. L., Biederman, J., & Rohde, L. A.
(2007). The Worldwide Prevalence of ADHD: A Systematic Review and
Metaregression Analysis. American Journal of Psychiatry, 164(6), 942-948.
https://doi.org/10.1176/ajp.2007.164.6.942
2.
Brown, T. E. (2005). Attention-Deficit Disorders and Comorbidities in
Children, Adolescents, and Adults. American Psychiatric Press.
3.
Cortese, S., Adamo, N., Del Giovane, C., Mohr-Jensen, C., Hayes, A. J., Carucci,
S., ... & Cipriani, A. (2018). Comparative efficacy and tolerability of medications
for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: a
systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 5(9), 727-
738. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18)30269-4
4.
Rubia, K. (2014). Cognitive Neuroscience of Attention Deficit Hyperactivity
Disorder (ADHD) and Its Clinical Translation. Frontiers in Human Neuroscience,
8, 10. https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00010
