CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
69
YOSHLARNING IQTISODIY TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHDA
IQTISODIY TA’LIM-TARBIYANING O‘RNI
Karamatova Dilfuza Sadinovna
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti
“Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi” kafedrasi dotsenti v.b.
Ravshanova Mohinur O’tkir qizi
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti
Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi I-boshqich talabasi
mohinurravshanova5@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15210725
Annotatsiya.
Ushbu maqola ta'lim jarayonida iqtisodiy tarbiyaning
metodologiyasini o'rganishga bag'ishlangan. Maqolada iqtisodiy tarbiyaning
mohiyati, uning maqsad va vazifalari, shuningdek, ta'lim jarayonida
qo'llaniladigan metod va usullar tahlil qilinadi. Iqtisodiy tarbiya o'quvchilarda
iqtisodiy ongni shakllantirishga qaratilgan pedagogik faoliyat sifatida ko'rib
chiqilib, uning samarali tashkil etilishi uchun faoliyatlilik, shaxsiy yondashuv,
integratsiya va amaliyotga yo'naltirilganlik tamoyillariga e'tibor qaratiladi.
Shuningdek, maqolada iqtisodiy tarbiyaning metodologik asoslari, jumladan,
tushuntirish, amaliy mashg'ulotlar, kuzatish, loyiha asosidagi o'qitish va o'yin
texnologiyalarining o'rni va ahamiyati muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar
: pedagogik faoliyat, o‘qituvchi, o‘quvchi, individual yondashuv,
o'yinli texnologiyalar, tarbiyaviy ta’sir, iqtisodiy ta’lim-tarbiya, iqtisodiy ong,
iqtisodiy madaniyatijodkorlik, zamonaviy ta’lim, iqtisod, tejamkorlik, hisob-
kitob qilish, mehnatsevarlik.
Аннотация.
Данная статья посвящена изучению методологии
экономического образования в образовательном процессе. В статье
анализируется сущность экономического образования, его цели и задачи, а
также методы и приемы, используемые в образовательном процессе.
Экономическое образование рассматривается как педагогическая
деятельность,
направленная
на
формирование
у
студентов
экономического сознания, а для его эффективной организации уделяется
внимание принципам деятельности, личностного подхода, интеграции и
практико-ориентированности.
В
статье
также
рассматриваются
методические основы экономического образования, включая роль и
значение объяснения, практических занятий, наблюдения, проектного
обучения и игровых технологий.
Ключевые слова:
педагогическая деятельность, учитель, ученик,
индивидуальный
подход,
игровые
технологии,
воспитательное
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
70
воздействие, экономическое образование, экономическое сознание,
экономическая культура, творчество, современное образование, экономия,
бережливость, расчет, трудолюбие.
Abstract.
This article is devoted to the study of the methodology of
economic education in the educational process. The article analyzes the essence
of economic education, its goals and objectives, as well as the methods and
techniques used in the educational process. Economic education is considered as
a pedagogical activity aimed at developing students' economic consciousness,
and for its effective organization, attention is paid to the principles of activity,
personal approach, integration and practice-orientedness. The article also
considers the methodological foundations of economic education, including the
role and importance of explanation, practical classes, observation, project-based
learning and game technologies.
Keywords:
pedagogical activity, teacher, student, individual approach,
game technologies, educational influence, economic education, economic
consciousness, economic culture, creativity, modern education, economy, thrift,
calculation, diligence.
Ta'lim tizimi jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim rol
o'ynaydi. Yosh avlodga iqtisodiy bilimlarni o'rgatish, ularning iqtisodiy ongini
shakllantirish va amaliy ko'nikmalarini rivojlantirish orqali mamlakatning
kelajakdagi iqtisodiy barqarorligi ta'minlanadi.
Iqtisodiy tarbiya — o'quvchilarning iqtisodiy ongini shakllantirishga
qaratilgan, uyushgan pedagogik faoliyat bo'lib, maxsus o'ylangan ish tizimidir.
Bu jarayon o'quvchilarda tejamkorlik, mehnatsevarlik, fidoyilik kabi
xususiyatlarni rivojlantirishga qaratilgan.
IX-XV asrlarda Markaziy Osiyo mutafakkirlari asarlarida iqtisodiy ta'lim-
tarbiyaning o'rni alohida ahamiyatga ega. Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon
Beruniy, Ibn Sino, Yusuf Xos Xojib, Amir Temur, Alisher Navoiy kabi olimlarning
asarlarida iqtisodiy madaniyat, mehnat va tadbirkorlikka oid g'oyalar mavjud.
Ushbu asarlar yosh avlodni iqtisodiy tarbiya bilan tanishtirishda muhim manba
hisoblanadi.
Bugungi kunda boshlang’ich ta'limda bolalarga iqtisodiy ta'lim berish
yoshlarning iqtisodiy tafakkurini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
Tejamkorlik,
hisob-kitob
qilish,
mehnatsevarlik
kabi
ko'nikmalarni
shakllantirish orqali bolalar jamiyatda o'z o'rnini topa oladi.
Iqtisodiy g'oyalarni shakllantirishda loyiha faoliyati, amaliy mashg'ulotlar,
o'yinlar va boshqa interfaol usullar qo'llanilishi zarur. Bu usullar o'quvchilarning
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
71
iqtisodiy
tushunchalarni
o'zlashtirishini
va
amaliy
ko'nikmalarini
rivojlantirishini ta'minlaydi. Iqtisodiy tarbiyaning metodlari o'quvchilarning
iqtisodiy bilimlarini chuqurlashtirish va amaliy ko'nikmalarini rivojlantirishga
xizmat qiladi. Ushbu metodlar quyidagilardan iborat:
1.
Tushuntirish va muhokama
: o'quvchilarga iqtisodiy tushunchalarni
tushuntirish va ularni guruhlar bo'lib muhokama qilish orqali fikrlash
qobiliyatini rivojlantirish.
2.
Amaliy mashg'ulotlar
: iqtisodiy vaziyatlarni simulyatsiya qilish,
tadbirkorlik o'yinlari va loyihalar orqali o'quvchilarning amaliy ko'nikmalarini
shakllantirish.
3.
Kuzatish va tahlil
: atrof-muhitdagi iqtisodiy jarayonlarni kuzatib borish
va ularni tahlil qilish orqali iqtisodiy tafakkurni rivojlantirish.
4.
Loyiha asosidagi o'qitish
: o'quvchilarga real hayotdagi iqtisodiy
muammolarni hal qilishda loyiha asosidagi yondashuvni qo'llash orqali ularning
ijodiy va tahliliy fikrlash ko'nikmalarini oshirish.
5.
O'yin texnologiyalari
: iqtisodiy mazmunga ega o'yinlar orqali
o'quvchilarning qiziqishini oshirish va o'rganishni yanada samarali qilish.
Iqtisodiy tarbiyaning metodologiyasi quyidagi asosiy tamoyillarga tayanadi:
Faoliyatlilik tamoyili
: o'quvchilarni faol iqtisodiy faoliyatga jalb qilish,
ularning mustaqil fikrlash va qaror qabul qilish ko'nikmalarini rivojlantirish.
Shaxsiy yondashuv tamoyili
: har bir o'quvchining individual
xususiyatlarini hisobga olib, ularga mos ta'lim va tarbiya usullarini qo'llash.
Integratsiya tamoyili
: iqtisodiy tarbiyani boshqa fanlar bilan
uyg'unlashtirish, o'quvchilarda tizimli bilimlarni shakllantirish.
Amaliyotga yo'naltirilganlik tamoyili
: o'quvchilarga o'rgatilgan
bilimlarni amaliyotda qo'llay olish ko'nikmalarini berish, ularni real hayotdagi
iqtisodiy muammolarni hal qilishga tayyorlash.
Ta'lim jarayonida iqtisodiy tarbiya yoshlarning iqtisodiy bilimlarini
oshirish, amaliy ko'nikmalarini rivojlantirish va iqtisodiy ongini shakllantirishda
muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon maktabgacha ta'limdan boshlab, o'rta ta'lim
va oliy ta'limgacha bo'lgan barcha bosqichlarda amalga oshirilishi lozim.
Shuningdek, oilada ham iqtisodiy tarbiya berish orqali jamiyatda iqtisodiy
madaniyatni shakllantirishga erishish mumkin.
Adabiyоtlar:
1.
Караматова Д.С. Синфдан ташқари машғулотлар орқали ўқувчиларни
ижодий фаолиятга йўналтириш методлари // Central Asian Research Journal
for Interdisciplinary Studies (CARJIS). 2021. 1(2), 4-9.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
72
2.
Караматова Д.С. Педагогическая технология развития экологической
культуры будущих учителей начального класса // American Journal Of
Education And Learning, 2025. 3(1), 1-17.
3.
Karomatova D.S., Zamonaviy ekologik ta'limda bolalarning tabiatga,
jamiyatga va o'z-o'ziga nisbatan mas' uliyatli munosabatlarini shakllantirish
imkoniyatlari // Miasto Przyszłości. 2022, 29, 194-196.
4.
Karamatova S.D. Integrative approach to forming ecological culture of
future primary class teachers // British Journal of Global Ecology and
Sustainable Development. 2022. 6, 82-86.
5.
Karomatova D.S., Abduvaliyeva S. (2022). Bola ta’lim-tarbiyasida ota-
onaning tutgan o’rni. Science and innovation, 1(B7), 67-72.
6.
Karomatova D.S., Murodova M.M. Boshlangich sinflarda ta’lim sifatini
oshirishda texnik vositalardan samarali foydalanish // Science and innovation.
2022, 1(B2), 152-154. https:/doi.org/ 10.5281/zenodo.6588444
7.
Karamatova D.S., Safarbayeva R.N., Murodova M.M. Bo’lajak
pedagoglarning integrativ yondashuv asosida ekologik madaniyatini
shakllantirish // “Образование и наука в XXI веке” Международный научно-
образовательный электронный журнал. Выпуск № 25 (том 3), март, 2022. –
В.950-955.
8.
Karamatova D.S., Tolliyeva G.R., Qilichova M.J. O'quvchilarda ekologik ong
va ekologik madaniyatni rivojlantirish dolzarb pedagogik muammo sifatida//
“Образование и наука в XXI веке” Международный научно-
образовательный электронный журнал. Выпуск № 25 (том 3), март, 2022. –
В.956-962.
9.
Karomatova D.S., Qilichova, M. Pedagogning kasbiy kompetentligi va uni
amaliyotda qo'llay olish mahorati // Science and innovation. 2022, 1(B7), 764-
768.
10.
Karomatova D.S., Qilichova M.J. Boshlang'ich sinflarda o'zlashtirishi past
o'quvchilar bilan ishlash metodikalari // Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy
jurnali. 2022, 1(4), 11-15. https://doi.org/10.5281/zenodo.7248826
11.
Salayeva M.S., Shayunusova F.S. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilar
kognitiv mobilligini xalqaro dasturlar asosida baholanishning o‘ziga xos jihatlari
/ “Халқ таълими соҳаси бошқарув тизимини такомиллаштиришнинг
долзарб масалалари” мавзусида Республика илмий-амалий анжуман
материаллари. 14-декабрь 2022 йил. - Б.64-71.
12.
Salaeva M.S., Luxmanovna N.M. Kichik maktab yoshdagi o’quvchilarni
ijtimoiy faolligini rivojlantirish // Scientific progress. Vol. 3 ǀ ISSUE 3 ǀ March,
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
73
2022. – Pp. 380-383. http://www.scientificprogress.uz/storage/app/media/3-
3.%20064.%20380-383.pdf
13.
Salayeva M.S., Shoyunusova F.S. Ta'lim jarayonida o'quvchilarni ijtimoiy
faolligini rivojlantirish imkoniyatlari // Academic research journal, 1(5). 2022. -
Pp.9-14. https://doi.org/10.5281/zenodo.7227181
14.
Salaeva M.S., Shoyunusova F.S. Bola shaxsini shakllantirishda ota-
onalarning o'rni // Образование и наука в XXI веке. Международный
научно-образовательный электронный журнал. Выпуск №24. Том 4. 2022. -
C.751-754.
https://www.mpcareer.ru/_files/ugd/Март%202022.%20Том%204.pdf
15.
Salaeva M.S., Umirova X.S. Bola tarbiyasida oila va maktabning o'zaro
hamkorligi // Problems And Scientific Solutions. - Australia, Melbourne. 2022. –
B. 114-123. https://doi.org/10.5281/zenodo.6762226
16.
Salaeva M.S., Urazova K.V. Boshlang‘ich ta’limda o'quv faoliyatning kichik
maktab yoshidagi o'quvchilar psixik rivojlanishiga ta’siri / «Білім беру қызметі:
инновациялық әдістер, құралдар және тәсілдер» тақырыбындағы
халықаралық форум материалдары – Шымкент: «Қызмет» баспаханасы,
2022. - B.432-441.
17.
Салаева М.С., Бекназарова Х.Х. Бошланғич таълим ўқувчиларини
ижтимоий мобиллигини ривожлантириш // Eurasian journal of social
sciences, philosophy and culture. Innovative Academy Research Support Center
UIF = 8.2 | SJIF = 6.051 Vol. 2 Issue 4, April 2022. - Pp. 136-139.
https://doi.org/10.5281/zenodo.6511330
18.
Салаева М.С., Бекназарова Х.Х. Формирование мобильности личности
как педагогическая проблема // Scientific progress. Volume 3 ǀ ISSUE 3 ǀ
2022. -Pages 384-390. http://www.scientificprogress.uz/storage/app/media/3-
3.%20065.%20384-390.pdf
19.
Салаева М.С., Жуманова И.А. Психолого-педагогические условия
самореализации младших школьников в правильном образовательном
направлении // World of Scientific news in Science Journal Germany. Impact
faсtor: 8.1 https://worldofresearch.ru/index.php/wsjc/index
20.
Салаева М.С., Жуманова И.А. Теоретические подходы к изучению
проблемы развития саморегуляции младших школьников / Konferensiya-
2023-Dekabr. 1-qism. - B. 66-72. https://doi.org/10.5281/zenodo.10465296
