CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
134
SANOAT KORXONALARI RAQOBATBARDOSHLIGINI
OSHIRISHNING INNAVATSION MODELLARI VA ULARNING AMAL
QILISH XUSUSIYATLARI.
Toshpo'latov Maqsud Bobir o'g'li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15449905
Annotatsiya
Ushbu ilmiy tezisda sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini
oshirishda innovatsion modellarni qo‘llash zarurati va samaradorligi o‘rganiladi.
Bugungi globallashuv va texnologik taraqqiyot sharoitida korxonalar faqat
ishlab chiqarish hajmi bilan emas, balki innovatsion yondashuvlar bilan ham
ajralib turishi zarur. Tezisda texnoparklar, innovatsion markazlar, startap
inkubatorlar va ilmiy-tadqiqot institutlari bilan hamkorlik asosida shakllangan
model va amaliyotlar tahlil qilinadi. Shuningdek, innovatsion faoliyatni
rag‘batlantirish, kadrlar salohiyatini oshirish, raqamli texnologiyalarni joriy
etish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash orqali raqobat ustunligiga erishish
yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Natijada, innovatsion infratuzilmalarni samarali
boshqarish orqali sanoat korxonalari iqtisodiy o‘sishning barqaror manbalariga
ega bo‘lishi mumkinligi asoslanadi.
Kalit so‘zlar:
raqobatbardoshlik, innovatsion model, sanoat korxonalari,
texnologik modernizatsiya, startap inkubatorlar, texnoparklar, ilmiy-texnik
taraqqiyot, raqamli transformatsiya, innovatsion infratuzilma, kadrlar salohiyati,
moliyaviy barqarorlik, ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlik, innovatsion faoliyatni
rag‘batlantirish, barqaror rivojlanish strategiyasi.
Abstract
This scientific thesis studies the need and effectiveness of using innovative
models to increase the competitiveness of industrial enterprises. In today's
conditions of globalization and technological progress, enterprises should be
distinguished not only by their production volume, but also by their innovative
approaches. The thesis analyzes models and practices formed on the basis of
cooperation with technoparks, innovation centers, startup incubators and
research institutes. It also considers ways to achieve competitive advantage by
stimulating innovative activity, increasing human resources, introducing digital
technologies and ensuring financial stability. As a result, it is argued that
through effective management of innovative infrastructures, industrial
enterprises can have sustainable sources of economic growth.
Keywords:
competitiveness, innovation model, industrial enterprises,
technological modernization, startup incubators, technoparks, scientific and
technical progress, digital transformation, innovative infrastructure, human
resources potential, financial stability, socio-economic efficiency, stimulation of
innovative activity, sustainable development strategy.
Asosiy qism
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
135
Zamonaviy iqtisodiyotda sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini
ta’minlash eng muhim strategik vazifalardan biridir. Raqobatbardoshlikni
oshirish uchun an’anaviy ishlab chiqarish yondashuvlarining o‘zi yetarli bo‘lmay
qolmoqda. Bugungi globallashgan bozor sharoitida muvaffaqiyat kaliti —
innovatsiyalardadir. Shu sababli, innovatsion modellar asosida faoliyat yuritish
sanoat korxonalarining ustunlikka erishishida hal qiluvchi omilga aylanmoqda.
Innovatsion model deganda — yangi texnologiyalarni joriy etish,
mahsulotlarni
diversifikatsiya
qilish,
ishlab
chiqarish
jarayonlarini
avtomatlashtirish, raqamli yechimlarni qo‘llash va ilm-fan bilan ishlab
chiqarishning integratsiyasini anglash mumkin. Ushbu modellar orqali
korxonalar nafaqat mahsulot sifati va ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi,
balki xarajatlarni kamaytirish, yangi bozor segmentlariga chiqish va iste’molchi
talabiga tezkor javob qaytarish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Birinchidan, texnoparklar va innovatsion markazlar sanoat korxonalari
uchun muhim platforma vazifasini bajaradi. Ular ilmiy tadqiqotlarni amaliy
ishlab chiqarishga integratsiyalash orqali yangi texnologiyalarni yaratish va
ularni tijoratlashtirish imkonini beradi. Misol tariqasida, Toshkent shahridagi
“Yashnobod” innovatsion texnoparki negizida joylashgan korxonalar raqamli
texnologiyalar asosida sanoat avtomatizatsiyasini rivojlantirish yo‘lida faol
ishlamoqda.
Ikkinchidan, startaplar bilan hamkorlik sanoat sektoriga moslashuvchanlik,
innovatsion fikrlash va tezkor natijalar olib kiradi. Ko‘plab rivojlangan
davlatlarda korporatsiyalar kichik innovatsion startaplarni sotib olish yoki ular
bilan klaster asosida ishlash orqali yangi bozor g‘oyalarini joriy etmoqda.
O‘zbekistonda ham bu yo‘nalishda dastlabki qadmlar tashlangan bo‘lib, xususan,
"IT-Park" platformasi doirasida sanoat tarmoqlari uchun texnologik startaplar
qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Uchinchidan, inson kapitali raqobatbardoshlikni oshirishda beqiyos o‘rin
egallaydi. Innovatsion faoliyatni amalga oshirish uchun faqat texnologik baza
emas, balki bilimli, malakali va yangilikka ochiq mutaxassislar zarur. Shu bois,
sanoat korxonalarida muhandis-texnik kadrlarni qayta tayyorlash, ularni
zamonaviy texnologiyalar asosida o‘qitish va ilmiy salohiyatni rivojlantirish
ustuvor yo‘nalish hisoblanadi.
To‘rtinchidan, raqamli transformatsiya sanoatning tub mohiyatini
o‘zgartirmoqda. "Sanoat 4.0" kontseptsiyasi doirasida aqlli zavodlar, sun’iy
intellekt, katta ma’lumotlar (big data), bulutli texnologiyalar va IoT (Internet of
Things) asosida ishlaydigan tizimlar joriy qilinmoqda. Bu esa, ishlab
chiqarishning avtomatlashtirilgan, yuqori aniqlikdagi, minimal inson ishtirokiga
asoslangan modelini shakllantiradi.
Beshinchidan, davlat tomonidan yaratilayotgan normativ-huquqiy baza va
moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlari ham innovatsion muhitni qo‘llab-
quvvatlovchi muhim vositalardir. O‘zbekistonda “Innovatsion rivojlanish
strategiyasi”, “Sanoatni transformatsiya qilish dasturi” kabi hujjatlar asosida
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
136
korxonalarga soliq imtiyozlari, kredit subsidiyalari va grantlar taqdim
etilmoqda.
Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, sanoat korxonalarining
raqobatbardoshligini oshirishda innovatsion modellarni shakllantirish,
texnologik yangiliklarni joriy etish, inson kapitaliga investitsiya kiritish va davlat
bilan hamkorlikda infratuzilma yaratish eng muhim yo‘nalishlardir. Ularning
uyg‘unligi sanoat tarmoqlari uchun global bozor talablariga moslashgan,
eksportga yo‘naltirilgan va yuqori samarali ishlab chiqarish modelini
shakllantirish imkonini beradi.
Xulosa
Sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish zamonaviy
iqtisodiyotda eng dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Ushbu tezisda
olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, innovatsion modellar sanoat
subyektlarining barqaror rivojlanishiga xizmat qiluvchi asosiy vositadir.
Xususan, texnologik modernizatsiya, raqamli transformatsiya, texnoparklar va
startap inkubatorlar bilan integratsiya, ilmiy-tadqiqot bilan ishlab chiqarish
o‘rtasidagi uzviy aloqalar korxonalarni yangi rivojlanish bosqichiga olib chiqadi.
Shuningdek, kadrlar salohiyati, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va davlat
tomonidan yaratilayotgan rag‘batlantiruvchi infratuzilmalar ham innovatsion
yondashuvlarni muvaffaqiyatli joriy etishda muhim omillar sifatida namoyon
bo‘lmoqda.
Ayniqsa,
“Sanoat
4.0”
konsepsiyasi
doirasidagi
aqlli
texnologiyalarning joriy etilishi ishlab chiqarish samaradorligi va mahsulot
sifatini tubdan o‘zgartirmoqda.
Yakuniy xulosa sifatida aytish mumkinki, innovatsion modellarni kompleks
yondashuv asosida tatbiq etish sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini
oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish va ichki bozor ehtiyojlarini sifatli
mahsulotlar bilan ta’minlashga xizmat qiladi. Bunday yondashuv O‘zbekiston
iqtisodiyotining barqaror sanoat tayanchini shakllantirishga va global iqtisodiy
maydonda munosib o‘rin egallashiga zamin yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 21-oktabrdagi PQ–4084-
sonli qarori “Innovatsion rivojlanish strategiyasi”.
2.
Soliyev A. va boshqalar (2020). Innovatsion menejment. – Toshkent:
Iqtisodiyot va moliya nashriyoti.
3.
Porter M. (1990). The Competitive Advantage of Nations. – New York: Free
Press.
4.
Bobokhujaev S.B. (2021). Sanoatni transformatsiya qilish va innovatsion
o‘sish omillari. Iqtisodiyot va ta’lim, №3, 45–52-betlar.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi hisobotlari
(2023-yil).
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
137
6.
Yuldashev N. (2022). Raqobatbardoshlik va sanoat strategiyasi. –
Toshkent: Ilm Ziyo.
7.
OECD (2021). Fostering Innovation in Industry: Policy Guidelines for
Emerging Economies.
8.
G‘ulomov S. va boshqalar (2019). Strategik menejment. – Toshkent:
Iqtisodiyot.
9.
Schwab K. (2017). The Fourth Industrial Revolution. – Geneva: World
Economic Forum.
10.
UNIDO (2022). Industrial Development Report: Industrializing in the
Digital Age. – Vienna: UNIDO Publications.
11.
Hasanov M. (2020). Innovatsion infratuzilma va texnoparklar faoliyatining
samaradorligi. Iqtisodiy tadqiqotlar, №4, 61–67-betlar.
