DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
100
АТРОФ ТАБИИЙ МУҲИТНИ ИФЛОСЛАНТИРГАНЛИК УЧУН
ЖАВОБГАРЛИК БЕЛГИЛАНГАН АЙРИМ ХОРИЖИЙ
ДАВЛАТЛАР ЖИНОЯТ КОДЕКСИ НОРМАЛАРИНИНГ ҚИЁСИЙ
ТАҲЛИЛИ
Рахимова Ситора Алишер қизи
Мирзо Улуғбек тумани ИИО ФМБ
ТБ терговчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.16713248
Аннотация:
Мазкур
мақола
атроф
табиий
муҳитни
ифлослантирганлик учун жиноий жавобгарлик масаласини ўрганишга
бағишланган бўлиб, унда Россия Федерацияси, Беларусь Республикаси ва
Молдова Республикаси Жиноят кодексларининг тегишли нормаларининг
қиёсий-ҳуқуқий таҳлили амалга оширилади. Тадқиқотдан кўзланган
асосий мақсад – ушбу хорижий давлатлар қонунчилигидаги экологик
жиноятлар таркиби, санкциялари ва жиноий-ҳуқуқий принципларини
ўрганиш орқали Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 196-
моддасидаги мавжуд камчиликларни илмий асослаш ва уни
такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқишдир.
Калит сўзлар:
Атроф муҳитни ифлослантириш, зарар миқдори,
нормалар таҳлили, юридик шахслар жавобгарлиги, дифференциация
Инсон ва табиат ўртасидаги муносабатларнинг ривожланиши
дастлаб иқтисодиётни ривожлантириш учун зарур бўлган барча
ресурсларни табиий муҳитдан олишга қаратилган эксплуатацион
йўналишга эга эди. Илмий-техник ишланмаларнинг ривожланиши билан
бу ёндашув қайта кўриб чиқилди ва XX аср охирига келиб ўзгарди. В.П.
Кашепов таъкидлаганидек, экологик жиноятларга қарши курашга оид
жиноят қонунчилиги энг катта ўзгаришларга XX аср охири – XXI аср
бошида учради. Бунда экологик ҳуқуқбузарликларни баҳолашга бўлган
ёндашув ўзгарди. Илгари давлатнинг иқтисодий манфаати экологик
манфаатдан устун деб ҳисобланар, табиий муҳит хом ашё ресурсларининг
"омбори" сифатида қаралган эди
1
.
Инсоннинг
табиий
муҳит
билан
ўзаро
алоқалари
ва
муносабатларининг мавжуд тартибини ислоҳ қилиш зарурати аниқ бўлди
ва бу 1992 йилда БМТнинг Атроф-муҳит ва тараққиёт бўйича
конференцияси (ЮНСЕД) билан якунланди. Конференция якунида
иштирокчи давлатлар барқарор экологик ривожланиш дастурини қабул
1
Кашепов В.П.
Развитие законодательства об уголовной ответственности за экологические
преступления / В.П. Кашепов // Журнал российского права. 2012. № 6(186).
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
101
қилдилар, бу "Кун тартиби 21" конвенциясида мужассамлашган. Ушбу
ҳужжатнинг 13-бобига 13.5-бандининг "е" кичик банди киритилди, у
конференцияда иштирок этувчи барча мамлакатлар учун атроф-муҳитни
муҳофаза қилиш ва сақлаш соҳасидаги фаолиятнинг мақсади сифатида
"ҳудудий саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштиришни такомиллаштириш,
жумладан, ҳудудий ҳуқуқий ва бошқа воситаларни ўз ичига олган тегишли
механизмларни аниқлаш орқали заиф тоғ экотизимларини ҳимоя
қилиш"ни эълон қилди
2
. Форум иштирокчи давлатларининг экологик
муносабатларни, шу жумладан атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва
табиатдан фойдаланиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солувчи
жиноят
қонунчилигининг
кейинги
ривожланиши
"барқарор
ривожланиш"
векторини ҳисобга олган ҳолда ислоҳ қилиниб,
ўзгартирилди. В.А. Коптюг буни шундай изоҳлайдики, "ҳеч қандай
хўжалик фаолияти, агар ундан олинадиган фойда келтирилган зарардан
ошмаса, оқланмайди, атроф-муҳитга етказилган зарар эса иқтисодий ва
ижтимоий омилларни ҳисобга олган ҳолда, мумкин бўлган энг паст
даражада бўлиши керак"
3
. Дастурий баёнотлар кўпроқ мафкуравий
характерга эга бўлиб, уларни тўлиқ жорий этишнинг имконсизлиги
хорижий мамлакатларнинг жиноят қонунчилигида ҳам яққол акс этган.
Таъкидлаш зарурки,
атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва
табиатдан фойдаланиш
соҳасидаги муносабатларни
тартибга солиш
мамлакатимиз давлат сиёсатининг муҳим йўналишларидан бири бўлиб,
бугунги кунда мазкур муносабатларни янада ислоҳ қилиш, экология
соҳасидаги қонун бузилиш ҳолатларига қарши курашиш, жавобгарликни
такомиллаштиришни тақозо этмоқда. Шу жиҳатдан ҳам атроф-муҳит
соҳасидаги қонун бузилиш ҳолатларига қарши курашишдаги хорижий
тажрибани ўрганиш ва таҳлил қилиш, ўз навбатида атроф табиий муҳитни
ифлослантиришга қарши курашишда миллий жиноят қонунчилиги
нормаларини такомиллаштириш йўналишларини белгилашга имкон
беради.
Гарчи, ҳорижий давлатлар жиноят қонунларида жиноятчиликни
олдининг олиш, унга қарши кураш ва одил судловни амалга оширишда
муҳим ўрин эгалловчи нормалар мажмуи сифатида атроф табиий муҳитни
ифлослантириш учун жавобгарлик белгиланиши ўзига хос аҳамият касб
этади. Зеро, чет эл давлатлари жиноят ҳуқуқида атроф табиий муҳитни
2
Повестка дня на 21 век. URL : https://www.un.org/ru
3
Коптюг В.А.
Повестка дня на ХХI век. Концепция устойчивого развития и социально-
политические движения / В.А. Коптюг // Наука из первых рук. 2011. № 2(38).
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
102
ифлослантириш учун жавобгарлик белгилаш билан боғлиқ масалаларнинг
ечими ўзига хос хусусиятларга эга ҳисобланади.
Жумладан,
атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан
фойдаланиш
соҳасидаги жиноятлар учун жавобгарлик белгилашда МДҲ
давлатларининг
жиноят қонунчилигидаги
жиноятлар таркибининг
ўхшашлигини кўрсатади. Бу ҳам жиноий-ҳуқуқий тақиқнинг тузилишида,
ҳам унинг кодлаштирилган норматив-ҳуқуқий ҳужжат тузилмасидаги
жойлашувида намоён бўлади. Бу эса
жиноят қонуни нормалари
томонидан ҳимоя қилинадиган турли объектларнинг умумийлигидан
далолат беради. А.Л. Агабекян таъкидлаганидек, биринчи навбатда бундай
"бир хиллик" МДҲ давлатларининг суверен жиноят қонунчилигининг
шаклланиши
совет даврида шаклланган парадигмаларга
асослангани,
кейинчалик эса халқаро майдонга интеграциялашув жараёнида
ғоясизлантиришга
ва экологик жиноятлар учун жиноий жавобгарлик
масалаларини тартибга солишга турли ёндашувларнинг пайдо бўлишига
олиб келгани билан изоҳланади
4
.
Белоруссия Республикаси
Жиноят кодексида «Экологик хавфсизлик,
атрофмуҳит ва табиатдан фойдаланиш тартибига қарши жиноятлар» деб
номланган 26-бобида атроф табиий муҳитни ифлослантириш билан
боғлиқ жиноятлар учун (272, 274, 275-моддалар) жавобгарлик
белгиланган бўлиб, унинг учун 3 йилгача озодликдан маҳрум қилиш
жазоси
5
белгиланган. Агарда айбдор ҳаракатларида қилмишни
оғирлаштирувчи ҳолатлар мавжуд бўлса, бундай қилмиш Белоруссия
қонунчилигига кўра, 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан
жазоланади. Шунингдек, Белоруссияда Сувларни ифлослантириш,
Атмосфера ҳавосини ифлослантириш, Ўрмонни, дарахт-бута ўсимликлари
ўсадиган муҳитни ифлослантириш билан боғлиқ жиноятлар учун
белгиланган тартибни бузиб чет элга чиқиш ёки мамлакатга киришга оид
ҳужжатларни тайёрлаш ёхуд уларни ўтказиш билан боғлиқ жиноятлар
учун (272, 274, 275-моддалар) 7 йил озодликдан маҳрум қилиш тарзида
жавобгарлик назарда тутилган.
Бу ерда ушбу моддаларнинг диспозицияларида
зарар миқдорини
аниқ қилиб белгиланганлиги, айб шаклини кўрсатилганлиги, ичимлик суви
4
Агабекян А.Л.
Особенности развития уголовного и уголовно-исполнительного
законодательства на постсоветском пространстве / А.Л. Агабекян // Уголовная юстиция.
2023. № 22.
5
Белоруссия Республикаси Жиноят кодекси, 1999 йил 9 июль // https://www.comlaw.gov.au/
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
103
манбаларини алоҳида ҳимоя манбааи сифатида кўрсатилганлиги,
жазоларни оқибатларнинг оғирлигига мутаносиб равишда кучайтирилиб
жиноят таркибларини алоҳида моддаларга ажратиш орқали жавобгарлик
белгиланишига эътибор қаратиш лозим.
Молдова Республикаси
Жиноят кодексининг IX-боби Атроф муҳитга
қарши жиноятлар деб номланиб, атроф табиий муҳитни ифлослантириш
учун жавобгарлик 227, 229 ва 230
(227-модда. Тупроқларни
ифлослантириш, 229-модда Сувларни ифлослантириш 230-модда.
Атмосфера ҳавосини ифлослантириш)
моддаларида белгиланган
6
. Мазкур
қилмишлар а) аҳоли саломатлигига зарар етказиш; б) катта миқдорда
зарар етказиш; а) жуда катта миқдорда зарар етказиш; в) атроф-муҳитга
зарар етказиш, б) ҳайвонларнинг нобуд бўлишига олиб келса 4 йилгача
озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланиши, юридик шахс ҳолатида эса
белгиланган миқдорда жарима билан, 5 йилгача муайян фаолият билан
шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилиш қўлланилади. Шунингдек,
тупроқларни ифлослантириш, сувларни ифлослантириш, атмосфера
ҳавосини ифлослантириш натижасида эҳтиётсизлик оқибатида одам
ўлими юз берса 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.
Юридик шахс ҳолатида эса –жарима билан, 5 йилгача муайян фаолият
билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки юридик шахсни тугатиш
қўлланилади. Бу ерда Молдова Республикаси Жиноят кодекси экологик
жиноятларга нисбатан
ягона ва умумлашган ёндашувдан воз кечиб, атроф-
муҳитнинг ҳар бир компонентига алоҳида, аниқ ва муфассал эътибор
қаратган, шунингдек, юридик шахсларнинг жавобгарлигини жорий этиш
орқали жиноий ҳуқуқ жиҳатидан анча мукаммаллашган.
Ўзбекистон
қонунчилиги ҳам шу йўналишда ривожланиши мақсадга мувофиқ
бўларди.
Шу билан бирга атроф табиий муҳитни ифлослатирганлик учун
жиноий жавобгарлик белгилашда ўзига хос ёндашув Россия Федерацияси
ЖКнинг «Экология соҳасидаги жиноятлар» 26-бобида батафсил баён
этилган. Унда 18 та жиноят таркиби мавжуд
7
. Россия Федератсиясининг
ЖК экология соҳасидаги жиноятлар бўйича қаттиқ тартиб-қоидаларни ўз
ичига олади. Ҳаво, сув, ер ресурсларини ифлослантириш, браконерлик,
6
Молдова Республикаси Жиноят Кодекси 2002 йил 18 апрель № 985-XV (2025 йил 19 июнь
охирги
ўзгартириш
ва
қўшимчалар
киритилган.)
https://continent-
оnline.com/Document/?doc_id=30394923#pos=347;-58
7
Россия Федерацияси Жиноят кодекси (1996 йил 13 июньдаги 63-ФЗ-сон, 2025 йил 24
июньдаги таҳрири)
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
104
ўрмонларни ноқонуний кесиш, чиқиндиларни нотўғри утилизатсия
қилиш каби жиноятлар учун қаттиқ жазо чоралари белгиланади. Асосий
эътибор табиий ресурсларни сақлаш, биологик хилма-хилликни муҳофаза
қилиш ва саноат корхоналарининг атроф-муҳитга зарар етказишини
олдини олишга қаратилган
.( 250-модда. Сувларни ифлослантириш, 251-
модда. Атмосферани ифлослантириш, 252-модда. Денгиз муҳитини
ифлослантириш)
Жиноят ҳуқуқи нуқтаи назаридан Россия Федерацияси
Жиноят кодексининг 250, 251-252-моддалари Ўзбекистон Республикаси
Жиноят
кодексининг
196-моддасига
нисбатан
анча
мукаммал
ҳисобланади. Бунинг асосий сабаблари қуйидагиларда кўринади:1)
дифференциация ва тизимлилик: Россия қонунчилигида сув ва атмосфера
ҳавосини ифлослантириш учун алоҳида моддаларнинг мавжудлиги ҳар
бир табиий объектнинг ўзига хос хусусиятларини ва уларга етказилган
зарарнинг аниқ спецификасини ҳисобга олиш имконини беради.
Фикримизча, бу Ўзбекистондаги учта турдаги ифлослантиришни бир
моддада умумлаштиришдан кўра аниқроқ ва тизимлироқ ёндашувдир.2)
объектив томоннинг аниқлиги: РФ ЖК моддаларида "сезиларли зарар" ва
"оммавий қирилиш" каби оқибатлар Ўзбекистондаги "бошқача оғир
оқибатлар"га нисбатан аниқроқ ва баҳолаш учун қулайроқ мезонларни
тақдим этади. Гарчи улар ҳам баҳоловчи бўлса-да, контекст ва ҳуқуқни
қўллаш амалиёти уларни аниқлаштиради.3)субъектив томоннинг
ойдинлиги: Россия қонунчилигида оғир оқибатлар (инсон соғлиғига
зарар, одам ўлими) учун "эҳтиётсизлик оқибатида" иборасининг аниқ
кўрсатилиши айбнинг шаклини аниқлаштиради ва ҳуқуқни қўллашда
номуайянликни камайтиради. 4)санкцияларнинг мутаносиблиги ва
қатъийлиги: РФ ЖКдаги жазолар, айниқса одам ўлими каби оғир
оқибатлар учун, Ўзбекистондагига нисбатан анча қатъий ва
оқибатларнинг оғирлигига мутаносибдир. Бу жиноятнинг ижтимоий
хавфлилигини тўғри баҳолаш ва адолатли жазони белгилаш нуқтаи
назаридан муҳимдир.5) малакаловчи белгиларнинг кенглиги: РФ ЖК 250-
моддасида қўриқхона ва экологик офат зоналари каби махсус ҳудудларда
содир этишнинг алоҳида малакаловчи белги сифатида ажратилиши,
бундай ҳудудларнинг муҳимлиги ва уларга етказилган зарарнинг
жиддийлигини акс эттиради. Россия жиноят қонунчилигининг камчилиги
сифатида, худди Ўзбекистон ва Беларусдаги каби, юридик шахсларнинг
жиноий жавобгарлигининг йўқлигини кўрсатиш мумкин. Молдова
қонунчилиги бу борада устунликка эга.
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
105
Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 196-моддаси
("Атроф табиий муҳитни ифлослантириш") Россия, Беларусь ва Молдова
Жиноят кодексларининг тегишли нормалари билан қиёсий таҳлил
қилинганда, қуйидаги илмий асосланган камчиликлар кўзга ташланади:
биринчидан,
модда
таркибининг
умумлаштирилганлиги
ва
дифференциациянинг етишмаслиги
Ўзбекистон ЖК 196-моддаси ер, сув ва
атмосфера ҳавосини ифлослантириш билан боғлиқ барча жиноятларни
бир моддада умумлаштирган. Бу эса ҳар бир табиий муҳит объектининг
ўзига хос хусусиятларини ва уларга етказилган зарарнинг спецификасини
ҳисобга олишда муаммолар туғдиради. Россия, Беларусь ва Молдова
тажрибаси: Бу давлатларнинг жиноят кодексларида (РФ ЖК 250, 251-м.;
БР ЖК 272, 274, 275-м.; МР ЖК 227, 229, 230-м.) сув, ҳаво, тупроқ ва ҳатто
ўрмонлар (Беларусь) ёки денгиз муҳити (Россия) каби атроф-муҳит
компонентлари учун алоҳида моддалар мавжуд. Бу, жиноий-ҳуқуқий
ҳимоя объектини аниқ белгилаш, диспозицияни детализациялаш ва
ҳуқуқни қўллашда аниқликни таъминлаш имконини беради. Фикримизча,
Ўзбекистон қонунчилиги атроф-муҳитни ифлослантириш билан боғлиқ
жиноятларни муҳит компонентлари бўйича дифференциациялаш орқали
жиноят таркибини аниқлаштириши ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини
яхшилаши лозим.
Иккинчидан, зарар миқдорини аниқлашдаги мавҳумлик
Ўзбекистон
ЖК 196-моддасида "бошқача оғир оқибатларга сабаб бўлса" ибораси
ишлатилган бўлиб, бунда етказилган зарарнинг миқдори ёки жиддийлик
даражаси аниқ белгиланмаган. Бу ҳуқуқни қўллаш амалиётида субъектив
талқинларга ва турлича ёндашувларга олиб келади, жиноятнинг оғирлик
даражасини объектив баҳолашни қийинлаштиради. Россия, Беларусь ва
Молдова тажрибаси: Бу кодексларда "катта миқдордаги зарар", "жуда
катта миқдордаги зарар" (Беларусь, Молдова) ёки "сезиларли зарар"
(Россия) каби аниқроқ категориялар қўлланилади. Гарчи булар ҳам
баҳоловчи бўлса-да, уларнинг мазмуни қонун ости ҳужжатлари ёки суд
амалиётида аниқ миқдорлар (масалан, базавий ҳисоблаш бирликларидаги
суммалар) орқали очиб берилади.
Фикримизча,
Ўзбекистон
ЖКнинг
196-моддасига
зарар
миқдорларини аниқ мезонларини қонун ости ҳужжатларида (масалан,
Олий суд Пленуми қарорида) белгилаш зарур.
Учинчидан, Субъектив томон – айб шаклининг тўлиқ акс
эттирилмаганлиги ЖКнинг
196-модданинг диспозициясида жиноятнинг
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
106
субъектив томони, яъни айбнинг шакли (қасд ёки эҳтиётсизлик)
тўғридан-тўғри кўрсатилмаган. Гарчи экологик жиноятлар аксарият
ҳолларда эҳтиётсизлик билан содир этилса-да, бунинг қонунда аниқ
белгиланмаганлиги
номуайянликни
келтириб
чиқаради.Беларусь
тажрибаси: БР ЖК 272, 274, 275-моддаларининг 2-қисмида "қасддан ёки
эҳтиётсизлик оқибатида" ибораси аниқ кўрсатилган. Россия ЖК 250, 251-
моддаларининг 2 ва 3-қисмларида эса оғир оқибатлар учун "эҳтиётсизлик
оқибатида" содир этилганлиги аниқ белгиланган. Бу айбнинг шаклини
аниқлаштириб, жиноятни малакалашда муҳим аҳамиятга эга.
Фикримизча, Ўзбекистон ЖК 196-моддасида айбнинг шаклини
(қасд ёки эҳтиётсизлик) аниқ кўрсатиш жиноятнинг субъектив томонини
тўлиқроқ акс эттиришга хизмат қилади.
Тўртинчидан, юридик шахсларнинг жиноий жавобгарлигининг
мавжуд эмаслиги
Ўзбекистон Жиноят кодексида фақат жисмоний шахслар
жиноий жавобгарликка тортилади. Экологик жиноятларнинг катта қисми,
айниқса йирик ифлосланиш ҳолатлари, кўпинча корхоналар, ташкилотлар
(юридик шахслар) фаолияти натижасида содир бўлади. Юридик
шахсларнинг жавобгарлигининг йўқлиги ушбу турдаги жиноятларга
қарши курашишда жиддий бўшлиқ ҳисобланади. Молдова тажрибаси: МР
ЖК 227, 229, 230-моддаларида юридик шахсларнинг жиноий
жавобгарлиги аниқ назарда тутилган. Уларга нисбатан жарималар, муайян
фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилиш ва ҳатто юридик
шахсни тугатиш каби жазолар қўлланилади. Бу замонавий жиноий
ҳуқуқнинг муҳим тенденцияси бўлиб, экологик ҳуқуқбузарликларнинг
олдини олишда самарали омил ҳисобланади.
Фикримизча, Ўзбекистон қонунчилигига юридик шахсларнинг
жиноий жавобгарлиги институтини жорий этиш экологик жиноятларга
қарши курашиш самарадорлигини кескин оширади.
Бешинчидан, санкцияларнинг нисбатан юмшоқлиги ва оғир
оқибатларга мутаносиб эмаслиги
Ўзбекистон ЖК 196-моддасида назарда
тутилган жазолар, айниқса одам ўлими каби оғир оқибатларга сабаб
бўлган ҳолатларда ҳам, Россия, Беларусь ва Молдова қонунчилигидагига
нисбатан анча юмшоқ. Масалан, одам ўлими учун Ўзбекистонда 3 йилгача
озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган бўлса, Россияда 5 йилгача,
Беларусь ва Молдовада 7 йилгача (беларусь) ёки 5 йилгача (молдова)
озодликдан маҳрум қилиш белгиланган.
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
107
Фикримизча,
Инсон ҳаёти ва соғлиғига жиддий зарар етказувчи
экологик жиноятлар учун
жазо санкцияларини қайта кўриб чиқиш ва
уларни оқибатларнинг оғирлигига мутаносиб равишда кучайтириш
зарур.
Олтинчидан, жиноят таркибида "хавф" тушунчасининг йўқлиги
Ўзбекистон ЖК 196-моддаси фақат муайян зарарли оқибатлар юзага
келгандагина жиноий жавобгарликни назарда тутади (моддий таркиб).
Атроф-муҳитга зарар етказиш хавфи мавжуд бўлганда, аммо оқибатлар
юзага келмаган ҳолатларда жавобгарлик масаласи очиқ қолади ёки бошқа
(маъмурий) жавобгарлик доирасида кўриб чиқилади. Молдова тажрибаси:
МР ЖК 229-моддаси 2-қисми ва 230-моддаси 1-қисмида "хавф" ("угроза")
тушунчаси киритилган, яъни зарар етказиш хавфи мавжуд бўлса ҳам
жиноий жавобгарлик юзага келади (формал таркиб элементлари). Бу
жиноятнинг олдини олишга қаратилган превентив яъни фуқароларнинг
ҳуқуқий онгини ошириш функцияни кучайтиради. Фикримизча,
Ўзбекистон Жиноят кодексига экологик жиноятлар таркибига "хавф"
тушунчасини киритиш зарар етказилишдан олдинроқ жиноий-ҳуқуқий
чораларни кўриш имконини беради.
Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят
кодексининг 196-моддаси экологик жиноятларга қарши курашишда
муҳим аҳамиятга эга бўлса-да, Россия, Беларусь ва айниқса Молдова
қонунчилигидаги илғор ёндашувлар билан солиштирганда қатор жиноий-
ҳуқуқий камчиликларга эга. Бу камчиликлар асосан жиноят таркибининг
аниқ эмаслиги, дифференциациянинг йўқлиги, зарар миқдорини
баҳолашдаги мавҳумлик, юридик шахсларнинг жавобгарлигининг
йўқлиги ва жазо санкцияларининг нисбатан юмшоқлигида намоён бўлади.
Ўзбекистоннинг Жиноят кодексини такомиллаштириш учун ушбу
давлатларнинг тажрибаларини чуқур ўрганиш ва жиноят ҳуқуқи
фанининг замонавий талабларидан келиб чиқиб, экологик жиноятларга
қарши курашиш самарадорлигини ошириш мақсадида тегишли
ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш мақсадга мувофиқдир
.
Адабиётлар рўйхати:
1.Кашепов В.П. Развитие законодательства об уголовной ответственности
за экологические преступления / В.П. Кашепов // Журнал российского
права. 2012. № 6(186).
2.Повестка дня на 21 век. URL : https://www.un.org/ru
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
108
3.Коптюг В.А. Повестка дня на ХХI век. Концепция устойчивого развития и
социально-политические движения / В.А. Коптюг // Наука из первых рук.
2011. № 2(38).
4.Агабекян А.Л. Особенности развития уголовного и уголовно-
исполнительного законодательства на постсоветском пространстве / А.Л.
Агабекян // Уголовная юстиция. 2023. № 22.
5.Белоруссия Республикаси Жиноят кодекси, 1999 йил 9 июль //
https://www.comlaw.gov.au/ Details/C2015C00507.
6.Молдова Республикаси Жиноят Кодекси 2002 йил 18 апрель № 985-XV
(2025 йил 19 июнь охирги ўзгартириш ва қўшимчалар киритилган.)
https://continent-оnline.com/Document/?doc_id=30394923#pos=347;-58
7.Россия Федерацияси Жиноят кодекси (1996 йил 13 июньдаги 63-ФЗ-сон,
2025 йил 24 июньдаги таҳрири)
