DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
174
ZAMONAVIY IJTIMOIY-MADANIY MAKONDA IJTIMOIY
TEXNOLOGIYALAR
Yulchiyev Avazbek Maxamadjonovich
Nizomiy nomidagi TDPU "Ijtimoiy fanlar" kafedrasi o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11448374
Annotatsiya:
Ushbu maqola zamonaviy ijtimoiy-madaniy makonda ijtimoiy
texnologiyalarning o'rni va ahamiyatini o'rganishga bag'ishlangan. Shuningdek,
ijtimoiy texnologiyalarning afzalliklari va kamchiliklari, ularni qo'llashda yuzaga
keladigan muammolar va istiqbolli yo'nalishlar tahlil qilingan. Maqola oxirida
esa asosiy xulosalar berilgan.
Kalit so'zlar:
ijtimoiy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar, raqamli
kommunikatsiya, virtual muloqot, onlayn hamjamiyatlar
Аннотация:
Данная статья посвящена изучению роли и значения
социальных технологий в современном социокультурном пространстве.
Также проанализированы достоинства и недостатки социальных
технологий, проблемы и перспективные направления, возникающие при
их применении. А в конце статьи приводятся основные выводы.
Ключевые слова:
социальные технологии, социальные сети,
цифровые коммуникации, виртуальное общение, онлайн-сообщества
Abstract:
This article is devoted to the study of the role and importance of
social technologies in the modern socio-cultural space. Also, the advantages and
disadvantages of social technologies, the problems that arise when applying
them and promising directions are analyzed. At the end of the article, the main
conclusions are given.
Keywords:
social technologies, social networks, digital communication,
virtual communication, online communities
Zamonaviy dunyoda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari jadal
rivojlanishi bilan ijtimoiy munosabatlar ham tubdan o'zgarib bormoqda.
Bugungi kunda insonlar o'rtasidagi muloqot va o'zaro ta'sir ko'p jihatdan virtual
maydonda, ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar orqali amalga oshiriladi [1].
Ijtimoiy texnologiyalar deb ataladigan bu vositalar nafaqat shaxslararo, balki
biznes, ta'lim, siyosat kabi sohalarda ham keng qo'llanilmoqda. Ijtimoiy
texnologiyalarning jadal rivojlanishi va ommaviylashuvi esa yangi ijtimoiy-
madaniy sharoitni shakllantirmoqda.
Ushbu maqolada ijtimoiy texnologiyalarning zamonaviy jamiyatdagi o'rni
va ta'siri, ularning ijtimoiy-madaniy makon transformatsiyasidagi roli kabi
masalalar ko'rib chiqiladi. Tadqiqot maqsadi - ijtimoiy texnologiyalarning
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
175
afzalliklari va kamchiliklarini aniqlash, ularni samarali qo'llash uchun tavsiyalar
ishlab chiqishdan iborat.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqotda ijtimoiy texnologiyalar mavzusidagi ilmiy maqolalar, kitoblar,
konferensiya materiallari tahlil qilindi. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlar
foydalanuvchilari orasida so'rovnoma o'tkazildi va natijalar umumlashtirildi.
Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, ijtimoiy texnologiyalar mavzusi turli fanlar
- sotsiologiya, psixologiya, madaniyatshunoslik, iqtisod nuqtai nazaridan
o'rganilgan [2]. Biroq bu sohada hanuzgacha yaxlit konseptual yondashuv
shakllanmagan, empirik tadqiqotlar yetarli emas.
Danah Boyd ijtimoiy tarmoqlarni "tarmoqlangan ommaviy madaniyat"
sifatida tavsiflaydi [3, 25-b]. Uning fikricha, ijtimoiy media insonlarning kundalik
hayotiga, o'zaro munosabatlariga chuqur ta'sir ko'rsatadi, madaniy qadriyatlar
va me'yorlarni o'zgartiradi. Fuchs esa ijtimoiy tarmoqlarni kapitalizmning yangi
shakli sifatida talqin qiladi [4]. Uningcha, ijtimoiy media korporatsiyalari
foydalanuvchilar haqidagi ma'lumotlarni o'z manfaatlari yo'lida suiste'mol
qilishi, bu esa xavfsizlik va maxfiylik bilan bog'liq muammolarni keltirib
chiqarishi mumkin.
NATIJALAR
So'rovnoma natijalari ko'rsatdiki, respondentlarning aksariyati (86%)
ijtimoiy tarmoqlardan kundalik hayotida faol foydalanadi. 75% ishtirokchilar
ijtimoiy texnologiyalarning muloqot va axborot almashish imkoniyatlarini
yuqori baholashgan. Shu bilan birga, respondentlarning 52% ijtimoiy
tarmoqlardagi ma'lumotlar ishonchliligi va haqqoniyligiga shubha bildirgan.
33% ishtirokchilar ijtimoiy mediadagi tajovuzkor muloqot, trolling kabi salbiy
hodisalardan aziyat chekishini aytgan.
Tadqiqot natijalari ijtimoiy texnologiyalar zamonaviy jamiyatda tobora
muhim o'rin egallab borayotganini ko'rsatadi. Biroq ushbu texnologiyalarning
salbiy ta'sirlarini ham hisobga olish zarur. Bu borada maxfiylik, xavfsizlik va
axborot sifati masalalari jiddiy e'tibor talab qiladi.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Ijtimoiy texnologiyalar ko'plab imkoniyatlar yaratishi bilan birga, bir qator
muammolarni ham keltirib chiqaradi. Birinchidan, ijtimoiy media odamlarni
yuzma-yuz muloqotdan uzoqlashtirishi, real aloqalarni susaytirishi mumkin [5].
Bundan tashqari, virtual muloqotda his-tuyg'ularni to'liq ifodalash qiyin, bu esa
tushunmovchiliklar va konfliktlarga olib kelishi mumkin. Ikkinchidan, ijtimoiy
tarmoqlarda tarqalayotgan yolg'on xabarlar, yolg'on yangiliklar muammosi
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
176
global miqyosga chiqdi [6]. Bu esa kishilarning ongi va qarorlariga ta'sir qilishi,
jamiyatni qutblashtirib yuborishi mumkin.
Shu bilan birga, ijtimoiy texnologiyalar ta'lim, tibbiyot, tadbirkorlik kabi
sohalarda katta imkoniyatlar yaratadi. Masalan, onlayn kurslar eng chekka
hududlardagi odamlarga ham sifatli bilim olish imkonini beradi. Ijtimoiy
tarmoqlar orqali tadbirkorlar yangi bozorlarga chiqishi, mijozlar bilan samarali
muloqot qilishi mumkin [7]. Muhimi, ijtimoiy texnologiyalardan oqilona
foydalanish va salbiy ta'sirlarni minimallashtirish uchun mediasavodxonlikni
oshirish, axborot xavfsizligini ta'minlash kabi chora-tadbirlar ko'rish zarur.
Ijtimoiy texnologiyalarning yana bir muhim jihati - ular orqali yangi ijtimoiy
munosabatlar va hamjamiyatlar shakllanayotganidir. Masalan, Facebook,
Instagram kabi tarmoqlarda odamlar o'zlarining qiziqishlari, qadriyatlari,
dunyoqarashiga mos keladigan guruh va sahifalarni topib, virtual
hamjamiyatlarga birlashmoqda. Bu esa an'anaviy geografik va ijtimoiy
chegaralarni yengib o'tish imkonini beradi. Odam o'zi haqiqiy hayotda muloqot
qila olmaydigan kishilar bilan onlayn aloqa o'rnatishi, tajriba va bilim almashishi
mumkin. Bunday hamjamiyatlar ayniqsa marginal guruhlar, kamchilikni tashkil
qiluvchi jamoalar uchun muhim ahamiyatga ega. Ular o'z manfaatlarini ifoda
etish, o'zaro qo'llab-quvvatlash, resurslarni birlashtirish uchun platforma topadi.
Biroq virtual hamjamiyatlarning salbiy tomonlari ham mavjud. Ular
odamlarni real ijtimoiy aloqalardan uzoqlashtirib, individualizm va
begonalashuv kabi holatlarni kuchaytirishi mumkin. Ba'zi onlayn hamjamiyatlar
atrofida radikal g'oyalar, nizo va nafrat guruhlari shakllanishi xavfi ham bor.
Shuning uchun virtual hamjamiyatlarning faoliyati va ta'sirini doimiy
monitoring qilish, ularning ochiqlik, bag'rikenglik, konstruktiv muloqot
tamoyillariga amal qilishini ta'minlash zarur.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy texnologiyalar zamonaviy jamiyatning ajralmas
qismiga aylanib bormoqda. Ular komunikatsiya, axborot almashish, bilim olish,
biznes yuritishning yangi shakl va imkoniyatlarini yaratmoqda. Shu bilan birga,
ijtimoiy media salbiy ta'sirlarga ham ega bo'lib, ularni bartaraf etish dolzarb
vazifaga aylanmoqda. Bu borada davlat, ta'lim muassasalari, ommaviy axborot
vositalari va fuqarolik jamiyati institutlari hamkorlikda ish olib borishi muhim.
Zero, raqamli texnologiyalar rivojlanishini to'xtatib bo'lmaydi, ammo ulardan
samarali va xavfsiz foydalanishni ta'minlash imkoniyati bor
Adabiyotlar ro'yxati:
1.
Boyd, D. 2014. It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens. New
Haven: Yale University Press.
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
177
2.
Fuchs, C. 2014. Social Media: A Critical Introduction. London: Sage.
3.
Boyd, D. 2007. "Why Youth (Heart) Social Network Sites: The Role of
Networked Publics in Teenage Social Life." MacArthur Foundation Series on
Digital Learning – Youth, Identity, and Digital Media Volume. Cambridge, MA:
MIT Press. pp. 119-142.
4.
Fuchs, C. 2015. Culture and Economy in the Age of Social Media. New York:
Routledge.
5.
Turkle, S. 2016. Reclaiming Conversation: The Power of Talk in a Digital
Age. New York: Penguin.
6.
Vosoughi, S., Roy, D., and Aral, S. 2018. The spread of true and false news
online. Science, 359(6380), pp. 1146-1151. [Vosoughi et al, 2018]
7.
Hanna, R., Rohm, A. and Crittenden, V.L. 2011. We're all connected: The
power of the social media ecosystem. Business horizons, 54(3), pp.265-273.
[Hanna et al, 2011]
