DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
55
SPORT ELEMENTI BOʻLGAN HARAKATLI OʻYINLARNI TASHKIL
ETISH VA OʻTKAZISH METODIKASI
Yuldashev Tavakal Ergashalievich
Quvasoy pedagogika kolleji
maxsus fan oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15773009
Annotatsiya:
Ushbu maqola sport elementlarini oʻz ichiga olgan harakatli
oʻyinlarni tashkil etish va oʻtkazishning metodik asoslarini tahlil qiladi. Mazkur
metodika sportni rivojlantirish, jismoniy tarbiya va sogʻlom turmush tarzini
targʻib qilish maqsadida oʻyinlarning samarali va xavfsiz tashkil etilishi uchun
muhim boʻlib, unda oʻyinlarning turli shakllari, metodlari, shuningdek, ularni
oʻtkazish uchun zarur shart-sharoitlar va metodik tavsiyalar koʻrib chiqiladi.
Maqola sport elementlari bilan bogʻliq harakatli oʻyinlarni tashkil etishda
innovatsion yondashuvlar, oʻquvchilarning qiziqishini oshirish usullari va
xavfsizlik choralariga alohida e’tibor qaratadi. Shu bilan birga, metodik
tavsiyalar amaliy misollar yordamida asoslantiriladi va sport pedagogikasida
qoʻllash uchun tavsiya etiladi.
Kalit soʻzlar:
sport elementi, harakatli oʻyinlar, metodika, jismoniy tarbiya,
xavfsizlik, innovatsion yondashuvlar, sport pedagogikasi
Sport elementi boʻlgan harakatli oʻyinlar bolalarning jismoniy rivojlanishi,
koordinatsiyasini yaxshilash va sport koʻnikmalarini boshlangʻich bosqichda
oʻrgatishning eng samarali usullaridan biridir. Bu oʻyinlar bolalarda sport turiga
qiziqish uygʻotish, raqobat ruhini tarbiyalash va jamoa boʻlib ishlash
koʻnikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Harakatli oʻyinlar orqali bolalar
sport
elementlarini
oʻyin
shaklida
oʻrganib,
jismoniy
sogʻlikni
mustahkamlaydilar.
Harakatli oʻyinlar bolalarning jismoniy rivojlanishida muhim rol oʻynaydi:
Muskul tizimini rivojlantirish
: Turli guruh muskullarni ishga jalb qilish
orqali kuch va chidamlilikni oshirish
Koordinatsiya qobiliyatini yaxshilash
: Harakatlarni muvofiqlashtirish,
muvozanat saqlash koʻnikmalarini rivojlantirish
Tezlik va epiklikni oshirish
: Reaksiya tezligini yaxshilash va harakatlar
aniqligini oshirish
Nafas olish tizimini mustahkamlash
: Aerob mashqlar orqali yurak-qon
tomir tizimini kuchaytirish
Ruhiy-ijtimoiy rivojlanishga ta’siri
Oʻyinlar bolalarning shaxsiy fazilatlarini ham rivojlantiradi:
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
56
Iroda qobiliyatini tarbiyalash
: Qiyinchiliklarga bardosh berish,
maqsadga intilish
Jamoaviy ish koʻnikmalarini rivojlantirish
: Hamkorlik qilish, bir-birini
qoʻllab-quvvatlash
Raqobat ruhini shakllantirish
: Halol raqobat, gʻalaba va magʻlubiyatga
toʻgʻri munosabat
Oʻziga ishonchni oshirish
: Muvaffaqiyat qozonish orqali oʻz
imkoniyatlariga ishonish
2. Yoshga moslik tamoyili
Har bir yosh guruhi uchun mos oʻyinlarni tanlash:
3-4 yosh
: Oddiy takroriy harakatlar, qisqa davom etadigan oʻyinlar
4-5 yosh
: Elementar qoidalarga ega oʻyinlar, guruh halinde ishtirok etish
5-6 yosh
: Murakkab koordinatsiyali harakatlar, jamoaviy oʻyinlar
6-8 yosh
: Sport elementlari bilan oʻyinlar, raqobat unsurlarini kiritish
3. Xavfsizlik tamoyili
Oʻyinlarni oʻtkazishda xavfsizlik choralarini koʻrish:
Maydonni tekshirish
: Oʻyin maydonining xavfsizligini ta’minlash
Jihozlarni nazorat qilish
: Sport anjomlarining ishonchliligini tekshirish
Bolalarni tayyorlash
: Issiqlik mashqlari va choʻzilish harakatlarini
oʻtkazish
Nazorat ostida oʻtkazish
: Doimiy kuzatuv va yoʻl-yoʻriq berish
Oʻyinlarni oʻtkazish metodikasi
1. Tayyorgarlik bosqichi
Har bir oʻyin mashgʻulotini toʻgʻri boshlash muhim:
Issiqlik mashqlari (5-7 daqiqa)
:
Yumshoq yugurish yoki yurish
Qoʻl va oyoqlarni silkitish
Boʻynini aylantirish harakatları
Oddiy choʻzilish mashqları
Asosiy harakatlarni takrorlash
:
Oʻyinda ishlatiladigan asosiy harakatlarni eslatish
Texnik elementlarni qisqa takrorlash
Bolalarni ruhiy jihatdan oʻyinga tayyorlash
2. Asosiy bosqich
Oʻyinning asosiy qismini oʻtkazish metodikasi:
Oʻyinni tushuntirish
:
Aniq va tushunarli tilda qoidalarni bayon qilish
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
57
Kerak boʻlsa, amaliy namuna koʻrsatish
Bolalarning tushunganligini tekshirish
Savollariga javob berish
Oʻyinni boshlash
:
Birinchi marta sekinroq tempta oʻtkazish
Zarurat boʻlsa, toʻxtatib tuzatishlar kiritish
Bolalarning faolligini ragʻbatlantirish
Qoidalarga rioya qilishni nazorat qilish
Jarayonni boshqarish
:
Oʻyin jarayonini doimiy kuzatib borish
Kerak boʻlganda qoʻshimcha tushuntirishlar berish
Bolalarning charchamasligini ta’minlash
Ijobiy muhitni saqlab qolish
3. Yakuniy bosqich
Oʻyinni toʻgʻri yakunlash:
Sekinlashtirish mashqlari
:
Nafasni tiklash uchun sekin yurish
Tinchlanish mashqlari
Choʻzilish harakatları
Relaksatsiya elementlari
Sport elementi boʻlgan harakatli oʻyinlarni tashkil etish va oʻtkazish - bu
bolalarning toʻlaqonli rivojlanishini ta’minlashning eng samarali yoʻllaridan
biridir. Toʻgʻri tashkil etilgan oʻyinlar bolalarda nafaqat jismoniy, balki ruhiy va
ijtimoiy koʻnikmalarni ham rivojlantiradi. Muvaffaqiyatli oʻyinlar oʻtkazish
uchun pedagog yoki murabbiy quyidagi asosiy tamoyillarga amal qilishi kerak:
bolalarning yoshini, individual xususiyatlarini hisobga olish, xavfsizlik
choralarini koʻrish, ijobiy muhit yaratish va doimiy rivojlanishga intilish.
Zamonaviy dunyoda sport oʻyinlari nafaqat jismoniy tarbiya vositasi, balki
bolaning shaxsiyatini shakllantirish, ijtimoiy koʻnikmalarni rivojlantirish va
sogʻlom turmush tarzini targʻib qilishning muhim elementi hisoblanadi. Shu
sababli, ushbu sohadagi metodikalarni doimiy takomillashtirib borish va
zamonaviy yondashuvlardan foydalanish zarurdir. Har bir bola oʻzining qobiliyat
va imkoniyatlariga qarab sport bilan shugʻullanish huquqiga ega va bu huquqni
ta’minlash bizning asosiy vazifamizdir. Sport elementi boʻlgan harakatli oʻyinlar
orqali biz bolalarning nafaqat bugungi kunini quvnoq va faol oʻtkazishiga
yordam beramiz, balki ularning kelajakda sogʻlom va baquvvat shaxs boʻlib
yetishishi uchun mustahkam poya yaratamiz..
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
58
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ahmadov, A. (2018). Jismoniy tarbiya metodikasi. T.: Oʻqituvchilar nashri.
2.
Bobojonov, M. (2020). Sport va harakatli oʻyinlar metodologiyasi.
Toshkent: Sport va sogʻliq.
3.
Karimov, S. (2019). Sport elementlari va ularni tashkil etish usullari.
"Jismoniy tarbiya va sport" jurnali, 5(2),
4.
Xolmatov, R. (2017). Harakatli oʻyinlarning psixologik va pedagogik
asoslari. T.: Yangi avlod.
5.
Yusupov, D. (2021). Sport elementlari bilan harakatli oʻyinlarni tashkil
etish texnologiyalari. Oʻzbekiston sport ilmiy-ijodiy jurnali, 3(1),.
