DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
63
BARQAROR RIVOJLANISH MAQSADLARI DOIRASIDA ILMIY-
TEXNIK TARAQQIYOTNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Abdunazarov Saidaxmat Abdumalikovich
JizPI, Iqtisodiyot va menejment kafedrasi dotsenti
Norboyev Bexruz Komiljon o‘g‘li
Jizzax politexnika instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15898579
Annotatsiya:
Ushbu maqola, ilmiy texnik taraqqiyotning qurilishdagi
ahamiyati va asosiy yo‘nalishlari haqida yoritilgan. Ularning paydo bo‘lish tarixi
va qo‘llanilishi haqida ma’lumotlar berilgan.Ushbu maqoladan erkin
izlanuvchilar va talabalar foydalanishlari mumkin.
Kalit so‘zlar:
Innovatsiya, texnologiya, bino va baho, avtomatlashtirish,
boshqaruv tizimlari, qurilish materiallari, barqaror korxona, energiyaga.
Abstract:
This article describes the essence, importance and main
directions of scientific and technical development in construction. Information
about the history of their appearance and use is given. This article can be used
by researchers and students.
Key words:
Innovation, technology, building and evaluation, automation,
control systems, building materials, sustainable enterprise, energy.
Ilmiy texnik taraqqiyot (ITT) qurilish- chunki muhim rol o‘ynaydi, u yangi
texnologiya, innovatsion ishlab chiqarishlar va ilg‘or ilmiy yutuqlarni amaliyotga
tatbiq etish yaratadi. Bu taraqqiyot qurilishni yaxshilashni yordam, mehnatni
yengil va rivojlantirishga yordam berish uchun zarur.
Qurilish sohasidagi ilmiy-texnik taraqqiyotning asosiy yo‘nalishlari
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Yangi qurilish materiallari va texnologiyalari, masalan, yengil va
bardoshli materiallar, energiya samaradorligi yuqori bo‘lgan materiallar va
ekologik toza materiallar;
Qurilish jarayonlarini avtomatlashtirish va robotlashtirish, shu
jumladan, qurilish robotlari, 3D-bosma va boshqa zamonaviy texnologiyalar;
Aqlli tizimlar va boshqaruv texnologiyalari, masalan, binolarni
boshqarish tizimlari (BMS), aqlli shaharlar va aqlli infratuzilma;
Energiya samaradorligi va ekologik tozalik, jumladan, energiya
samaradorligi yuqori bo‘lgan binolar, quyosh energiyasi va shamol energiyasini
qo‘llash;
Raqamli texnologiyalar va BIM (Building Information Modeling)
tizimlarining qo‘llanishi, jumladan, 3D modellashtirish, ma'lumotlar tahlili va
virtual haqiqat.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
64
Qurilish materiallari va texnologiyalari sohasidagi taraqqiyot juda tez
sur'atlarda davom etmoqda. Zamonaviy qurilish materiallari engil, bardoshli,
energiya samaradorligi yuqori va ekologik toza bo‘lishi kerak. Masalan,
kompozit materiallar, shisha tolali beton, bambuk va yog‘och kabi materiallar
qurilish sohasida keng qo‘llanilmoqda.
Yangi qurilish texnologiyalari ham muhim rol o‘ynaydi. 3D-bosma
texnologiyasi qurilish sohasida tobora ommalashib bormoqda, bu esa binolarni
tez va samarali qurilishga imkon beradi. Boshqa yangi texnologiyalar, shu
jumladan, prefabrik qurilish va modul qurilish ham qurilishni tezlashtirish va
xarajatlarni kamaytirishga yordam beradi.
Qurilish jarayonlarini avtomatlashtirish va robotlashtirish qurilishni
tezlashtirish, samaradorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish va xavfsizlikni
yaxshilashga imkon beradi. Qurilish robotlari, masalan, g‘isht terish, beton
quyish va boshqa vazifalarni bajarishda ishlatilishi mumkin.
Avtomatlashtirish va robotlashtirish shuningdek, mehnat kuchi
etishmasligini bartaraf etishga va xavfli ish sharoitlarini kamaytirishga yordam
beradi.
Ushbu texnologiyalar qurilish sanoatida ishchilarning xavfsizligini oshirish,
sifatni nazorat qilishni yaxshilash va umuman ish unumdorligini oshirishga
qaratilgan.
Aqlli tizimlar va boshqaruv texnologiyalari qurilish jarayonlarini
optimallashtirish, binolarni samarali boshqarish va energiya sarfini
kamaytirishga imkon beradi. Binolarni boshqarish tizimlari (BMS) binolarning
isitish, sovutish, yoritish va boshqa tizimlarini boshqarishda qo‘llaniladi. Aqlli
tizimlar shuningdek, binolarning xavfsizligini ta'minlash, energiya sarfini
nazorat qilish va qulaylikni oshirish uchun ishlatiladi.
Aqlli shaharlar va aqlli infratuzilma tushunchalari ham qurilish sohasida
tobora ommalashib bormoqda. Aqlli shaharlar aqlli tizimlar va texnologiyalarni
shaharlarni boshqarish va yashovchilarning turmush sifatini yaxshilash uchun
ishlatadi. Aqlli infratuzilma esa yo‘llar, ko‘priklar va boshqa infratuzilma
ob'ektlarini samarali boshqarishga qaratilgan.
Energiya samaradorligi va ekologik tozalik qurilish sanoatida muhim
ahamiyatga ega. Energiya samaradorligi yuqori bo‘lgan binolar energiya sarfini
kamaytirishga va karbon izini kamaytirishga yordam beradi.
Quyosh energiyasi, shamol energiyasi va geotermal energiya kabi qayta
tiklanadigan energiya manbalarini qo‘llash ham muhim ahamiyatga ega.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
65
Ekologik toza qurilish materiallari va texnologiyalaridan foydalanish ham
ekologik izni kamaytirishga yordam beradi.
Qurilish sanoati o‘z faoliyatini ekologik jihatdan toza va barqaror qilish
yo‘lida harakat qilish kerak.
Raqamli texnologiyalar va BIM (Building Information Modeling) tizimlari
qurilish jarayonlarini samarali boshqarish, xarajatlarni kamaytirish va sifatni
yaxshilashga imkon beradi. BIM tizimlari 3D modellashtirish, ma'lumotlar tahlili
va virtual haqiqat texnologiyalarini birlashtirib, qurilish loyihalarini
rejalashtirish, loyihalash va boshqarishni osonlashtiradi.
Raqamli texnologiyalar shuningdek, qurilish loyihalarini monitoring qilish,
xavflarni boshqarish va muammolarni oldini olishga yordam beradi. Bu
texnologiyalar qurilish sohasida samaradorlikni oshirish va sifatni yaxshilashga
qaratilgan.
Qurilishda ilmiy-texnik taraqqiyot o‘zining tez sur'atlarda rivojlanishini
davom ettirmoqda. Yangi materiallar, texnologiyalar va tizimlar qurilishni
tezlashtirish, samaradorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish, xavfsizlikni
yaxshilash va ekologik izni kamaytirishga imkon beradi.
Xulosa qilib aytganda, qurilish sohasi o‘zgaruvchan texnologik muhitga
moslashish va bu o‘zgarishlarni o‘z faoliyatiga samarali qo‘llashga harakat qilishi
kerak. Bu sohada tadqiqot va rivojlantirishga investitsiyalarni oshirish,
zamonaviy texnologiyalar va materiallarni qo‘llash, mutaxassislarni tayyorlash
va o‘qitishga e'tibor berish kerak.
Shu bilan birga, qurilish sohasi energiya samaradorligi va ekologik tozalikga
e'tibor qaratib, barqaror rivojlanish tamoyillariga amal qilishi lozim. Bu soha
kelajagi ekologik jihatdan toza va barqaror bo‘lgan binolar va infratuzilmalarni
yaratishga bog‘liq
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1.
Gaybullayevna, R. S. ., & Musurmangulov. (2024). THE IMPORTANCE OF
TIME MANAGEMENT IN ENSURING EFFICIENCY IN CONSTRUCTION. JOURNAL
OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 3(1), 28–31.
2.
Gaybullayevna, R. S. (2023). THE STATE OF THE DIGITAL ECONOMY
TODAY: PROBLEMS AND SOLUTIONS. JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND
SERVICE, 2(12), 38-42.
3.
Sharifa, R., & Ilyos, T. (2023). PRINCIPLES OF SCIENTIFIC MANAGEMENT
IN MANAGEMENT. Новости образования: исследование в XXI веке, 2(16),
1097-1100.
