DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
88
O‘ZBEKISTONDAGI CHET TILINI O‘QITISH BO‘YICHA MAVJUD
HOLATNING TAHLILI
Djurayeva Visola Olimjonovna
ChDPU mustaqil izlanuvchisi;
Ibragimova Nilufar Nugmanjonovna
Yunusobod tumani 250 maktab ingliz tili fani o‘qituvchisi ;
Haydarova Xolida Kasimovna
Yunusobod tumani 12 maktab ingliz tili fani o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16881399
Kalit so‘zlar:
Сhet tili o‘qitish, O‘zbekiston ta’lim tizimi, metodologiya, innovatsion
texnologiyalar, til siyosati
Keywords:
Foreign language teaching, Uzbekistan education system, methodology,
innovative technologies, language policy
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekistonda chet tilini o‘qitishning hozirgi holati tahlil
qilinadi. Maqolada ta’lim tizimidagi islohotlar, metodologik yondashuvlar,
zamonaviy
texnologiyalarning
qo‘llanilishi
va
o‘quvchilarning
til
kompetensiyasini rivojlantirishdagi muammolar yoritiladi. Shuningdek, mavjud
muammolarni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
Abstract:
This article analyzes the current state of foreign language teaching in
Uzbekistan. It discusses educational reforms, methodological approaches, the
application of modern technologies, and the challenges in developing students’
language competencies. Practical recommendations are also provided to address
the identified issues.
Kirish
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, ta’lim tizimida, xususan, chet tilini
o‘qitishda sezilarli islohotlar amalga oshirildi. Chet tillarini o‘rganish bugungi
globallashuv davrida nafaqat madaniy, balki iqtisodiy va siyosiy aloqalarni
rivojlantirishning muhim omili hisoblanadi. Mamlakatimizda ingliz tili, rus tili,
koreys tili, xitoy tili kabi ko‘plab xorijiy tillarni o‘qitishga e’tibor kuchayib
bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 10-dekabrdagi PQ-
1875-sonli qarori hamda so‘nggi yillarda qabul qilingan bir qator farmon va
qarorlar chet tillarini o‘qitish sifatini oshirishga qaratilgan. Ushbu maqolada
O‘zbekistondagi chet tili ta’limining hozirgi holati, mavjud muammolar va
istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari tahlil qilinadi.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
89
O‘zbekistonda chet tili o‘qitish tizimining rivojlanish bosqichlari
O‘zbekistonda chet tillarini o‘qitish tarixi bir necha davrlarni o‘z ichiga oladi
va bu jarayon mamlakatning siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy hayotidagi
o‘zgarishlar bilan chambarchas bog‘liq. Shartli ravishda bu tarixni uch asosiy
bosqichga ajratish mumkin: mustaqillikdan oldingi davr, mustaqillikning
dastlabki yillari va so‘nggi islohotlar davri.
Mustaqillikdan oldingi davr
Sovet Ittifoqi davrida O‘zbekistonda xorijiy tillar o‘qitilishi asosan rus tili
bilan cheklanib qolgan edi. Ingliz, nemis va fransuz tillari ba’zi maktablar va oliy
o‘quv yurtlarida mavjud bo‘lsa-da, ularning o‘qitilishiga bo‘lgan e’tibor yetarli
darajada yuqori emas edi. Dars jarayoni asosan grammatik tarjima metodiga
asoslangan bo‘lib, tilni real kommunikatsiyada qo‘llash imkoniyatlari juda
cheklangan edi. O‘quvchilarning tilni o‘zlashtirish darajasi asosan yozma
tarjimalar va grammatik mashqlar bilan chegaralangan, amaliy nutq
ko‘nikmalarini shakllantirish esa deyarli yo‘q darajada bo‘lgan. Bu davrda xorijiy
til o‘qitishning maqsadi ko‘proq matn tarjima qilish va nazariy bilimlarni
o‘zlashtirish bilan chegaralangan edi.
Mustaqillikning dastlabki yillari (1991–2010)
1991-yilda O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, mamlakatda ta’lim
sohasida keng qamrovli islohotlar boshlandi. Xususan, ingliz tiliga bo‘lgan talab
ortib bordi. Ingliz tili xalqaro muloqot vositasi sifatida e’tirof etilib, uni maktab
va oliy ta’lim tizimiga keng joriy etish ishlari yo‘lga qo‘yildi. Bu davrda xorijiy
tillar, ayniqsa ingliz tili, maktablarda 5-sinfdan boshlab o‘qitila boshladi. Ammo
metodika va resurslar yetishmasligi o‘qitish samaradorligiga sezilarli ta’sir
ko‘rsatdi.
O‘qituvchilarning malakasi turlicha bo‘lib, zamonaviy pedagogik
texnologiyalar yetarli darajada qo‘llanilmas edi. Kitoblar ko‘pincha tarjima
asosida yaratilgan bo‘lib, autentik materiallar kamdan-kam ishlatilardi. Shunga
qaramay, bu davrda til o‘qitish tizimi asta-sekin rivojlandi, xorijiy davlatlar bilan
hamkorlikda yangi darsliklar tayyorlana boshlandi, ayrim maktablar va
universitetlarda ingliz tili chuqurlashtirilgan holda o‘qitila boshlandi.
So‘nggi islohotlar davri (2012 yildan hozirgacha)
2012-yilda Prezidentning “Chet tillarni o‘qitish tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra,
ingliz tili endilikda 1-sinfdan boshlab o‘qitila boshlandi. Bu qaror o‘zbek ta’lim
tizimida tub burilish yasadi. Chet tilini o‘qitishda kommunikativ yondashuv
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
90
(Communicative Language Teaching — CLT), vazifaga asoslangan o‘qitish (Task-
Based Language Teaching — TBLT) kabi metodlar joriy qilindi.
Shuningdek, onlayn ta’lim platformalari (Google Classroom, Zoom, Duolingo
va boshqalar) keng qo‘llanila boshladi. Dars jarayoniga multimedia vositalari,
interfaol metodlar, autentik materiallar kiritildi. Xalqaro imtihonlar — IELTS,
CEFR, TOEFL kabi sertifikatlar ta’lim sifatini baholash mezoniga aylandi.
O‘qituvchilar malakasini oshirish bo‘yicha muntazam kurslar tashkil etildi,
xalqaro grantlar va stajirovka dasturlari kengaytirildi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda chet tillarini o‘qitish tizimi tobora
globallashuv talablariga moslashib bormoqda. Til bilish nafaqat kasbiy
muvaffaqiyat, balki shaxsiy rivojlanishning muhim sharti sifatida qaralmoqda.
O‘zbekistonda chet tilini o‘qitish tizimi so‘nggi yillarda sezilarli rivojlanish
bosqichini bosib o‘tayotgan bo‘lsa-da, amaliy jarayonda bir qator dolzarb
muammolar saqlanib qolmoqda. Avvalo, o‘qituvchilarning malaka darajasidagi
farqlar sezilarli darajada ko‘zga tashlanadi. Ayrim ustozlar zamonaviy metodik
yondashuv va texnologiyalarni puxta egallagan bo‘lsa, boshqalari hanuz
an’anaviy, grammatik-tarjima asosidagi o‘qitish uslublaridan voz kechmagan. Bu
esa ta’lim sifatida ham, o‘quvchilarning tilni amaliy qo‘llash ko‘nikmalarida ham
nomutanosiblik keltirib chiqaradi.
Shuningdek, darsliklar va o‘quv materiallarining xalqaro talab va
standartlarga to‘liq mos kelmasligi ham katta muammo bo‘lib qolmoqda.
Aksariyat hollarda mavjud darsliklar o‘quvchilarning kommunikativ
kompetensiyasini rivojlantirishga yetarlicha yo‘naltirilmagan, zamonaviy real
hayotiy muloqot misollari esa cheklangan. Bu esa til o‘rganish jarayonida
o‘quvchilarning haqiqiy til muhitiga moslashish imkoniyatlarini kamaytiradi.
Bundan tashqari, amaliy muloqotga yo‘naltirilgan dars soatlarining yetarli
emasligi ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Chet tili faqat grammatik bilimlar bilan
emas, balki so‘zlashuv, tinglab tushunish, yozma va og‘zaki nutq malakalarini
uyg‘un rivojlantirish orqali o‘zlashtiriladi. Ammo amaldagi taqvim
rejalashtirishda bu ko‘nikmalarni shakllantirishga ajratilgan vaqt ko‘pincha
yetarli emas.
Resurs taqsimotida ham qishloq va shahar maktablari o‘rtasida sezilarli
tafovut mavjud. Shaharlardagi maktablar ko‘proq multimedia vositalari,
interaktiv doskalar, kompyuterlar va internetga ega bo‘lsa, qishloq hududlarida
bunday imkoniyatlar juda cheklangan. Bu esa ta’lim sifatida tengsizlikni yuzaga
keltiradi.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
91
Bundan tashqari, o‘quvchilarning motivatsiya darajasining pastligi ham til
o‘qitish samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ba’zan o‘quvchilar til
o‘rganishning amaliy hayotdagi ahamiyatini yetarli darajada anglamaydilar yoki
dars jarayonida interaktivlikning kamligi ularni qiziqishdan mahrum qiladi.
Umuman olganda, mavjud muammolar tizimli yondashuv, o‘qituvchilar
malakasini oshirish, zamonaviy darsliklar yaratish va o‘quv jarayonini
kommunikativ yondashuv asosida qayta tashkil etish orqali bartaraf etilishi
mumkin.
Innovatsion texnologiyalar va yangi metodlar
So‘nggi yillarda O‘zbekiston ta’lim tizimida zamonaviy texnologiyalarni
joriy etishga katta e’tibor qaratilmoqda. Google Classroom, Moodle, Edmodo,
Zoom kabi onlayn platformalar, shuningdek, gamifikatsiya, interaktiv testlar,
virtual laboratoriyalar va mobil ilovalar chet tili o‘qitishda samarali vosita bo‘lib
xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, CLT (Communicative Language Teaching) va
TBLT (Task-Based Language Teaching) kabi metodlar kommunikativ
kompetensiyani rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Tavsiyalar
O‘zbekistonda chet tilini o‘qitish samaradorligini oshirish uchun quyidagi
choralarni amalga oshirish tavsiya etiladi:
- O‘qituvchilarning muntazam malaka oshirish kurslarida qatnashishini
ta’minlash;
- Darsliklarni xalqaro standartlarga moslashtirish va autentik
materiallardan keng foydalanish;
- Maktab va oliy ta’lim muassasalarida til laboratoriyalarini tashkil etish;
- Onlayn resurslar va raqamli vositalardan foydalanishni kengaytirish;
- O‘quvchilarni til sertifikatlari (IELTS, CEFR) olishga tayyorlashga
yo‘naltirilgan maxsus kurslar joriy etish.
Xulosa
O‘zbekistonda chet tilini o‘qitish bo‘yicha so‘nggi yillarda katta o‘zgarishlar
amalga oshirilgan bo‘lsa-da, hali ham yechimini kutayotgan muammolar mavjud.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish, o‘qituvchilar malakasini oshirish,
darsliklarni xalqaro talabga moslashtirish va amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor
kuchaytirish orqali til o‘qitish sifati sezilarli darajada oshirilishi mumkin.
Kelajakda O‘zbekiston yoshlari global mehnat bozorida raqobatbardosh
bo‘lishlari uchun chet tillarini mukammal o‘zlashtirishlari zarur.
Adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 10-dekabrdagi PQ-1875-son
qarori.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
92
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 19-maydagi “Chet
tillarini o‘qitish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
3. Richards, J.C., & Rodgers, T.S. (2014). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge University Press.
4. Harmer, J. (2015). The Practice of English Language Teaching. Pearson
Education.
5. Larsen-Freeman, D. (2011). Techniques and Principles in Language Teaching.
Oxford University Press.
