DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
127
YOSHLAR ORASIDA ORTIQCHA VAZN VA DIABETNING OLDINI
OLISHDA ZAMONAVIY STRATEGIYALAR.
Asilbek Luqmonov Usmon o’g’li
Alfraganus University Tibbiyot fakulteti
davolash ishi yo’nalishi 5-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16938868
Annotatsiya:
Ushbu maqolada yoshlar orasida ortiqcha vazn va 2-tip
qandli diabetning kengayish sabablari, zamonaviy tashxis va monitoring usullari,
profilaktika strategiyalari hamda global tajribalar tahlil qilingan. Shuningdek,
sog‘lom ovqatlanish, jismoniy faollik va texnologik yechimlarning yoshlar
salomatligini mustahkamlashdagi o‘rni ilmiy asosda yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
semizlik, yoshlar, 2-tip diabet, profilaktika, sog‘lom
ovqatlanish, jismoniy faollik, telemeditsina, strategiya
Annotation:
This article examines the causes of overweight and type 2
diabetes among young people, modern diagnostic and monitoring methods,
preventive strategies, and global practices. It also highlights the role of healthy
nutrition, physical activity, and technological solutions in strengthening youth
health on a scientific basis.
Keywords:
obesity, youth, type 2 diabetes, prevention, healthy nutrition,
physical activity, telemedicine, strategy
Аннотация:
В статье анализируются причины избыточного веса и
сахарного диабета 2-го типа среди молодёжи, современные методы
диагностики и мониторинга, профилактические стратегии и мировой
опыт. Также научно обоснованно освещается роль здорового питания,
физической активности и технологических решений в укреплении
здоровья молодого поколения.
Ключевые слова:
ожирение, молодёжь, диабет 2-го типа,
профилактика, здоровое питание, физическая активность, телемедицина,
стратегия.
XXI-asrda global sog‘liqni saqlash oldida turgan eng dolzarb
muammolardan biri — yoshlar orasida ortiqcha vazn (semizlik) va 2-tip qandli
diabetning keskin ortib borayotganidir.Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST)
ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha har uchinchi o‘smir ortiqcha vazn
muammosidan aziyat chekadi, bu esa kelajakda yurak-qon tomir,endokrin va
asab kasalliklarining erta rivojlanishiga olib keladi.Ayniqsa,2-tip diabetning
yoshlar orasida ko‘payishi insoniyat uchun xavfli epidemiologik jarayon sifatida
baholanmoqda.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
128
O‘zbekiston sharoitida ham ushbu muammo tobora dolzarb bo‘lib
bormoqda. Fastfud mahsulotlariga qiziqishning ortishi, jismoniy faollikning
kamayishi, texnologiyaga haddan tashqari bog‘lanish va stress yoshlarning
salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli ortiqcha vazn va diabetning
oldini olish bo‘yicha zamonaviy strategiyalarni ishlab chiqish va amaliyotga joriy
etish bugungi kunning ustuvor vazifasidir.
Asosiy qism
.
Semizlik va diabetning kengayish sabablari.
Yoshlar orasida semizlik va diabetning ortib borishiga bir nechta omillar
sabab bo‘lmoqda:
Noto‘g‘ri ovqatlanish
– yuqori kaloriyali, yog‘ va shakar miqdori ko‘p
bo‘lgan mahsulotlar iste’moli;
Kamharakat turmush tarzi
– sport bilan muntazam shug‘ullanishning
kamayishi;
Stress va uyqusizlik
– nerv tizimi faoliyatidagi buzilishlar metabolizmga
ta’sir qiladi;
Texnologiyaga qaramlik
– gadjetlardan haddan tashqari foydalanish
jismoniy faollikni keskin kamaytiradi.
Ushbu omillar o‘zaro bog‘liq bo‘lib, yoshlarning salomatligida murakkab
muammolarni yuzaga keltiradi.
Zamonaviy tashxis va monitoring usullari.
Bugungi kunda diabet va semizlikni erta aniqlashda innovatsion
yondashuvlar qo‘llanilmoqda:
Mobil ilovalar va “aqlli” gadjetlar yordamida tana massasi, qadamlar soni,
yurak urish tezligi kuzatilmoqda;
DNK va metabolik testlar orqali shaxsiy xususiyatlarga mos
sog‘lomlashtirish dasturlari tuzilmoqda;
Telemeditsina xizmatlari orqali shifokor va bemor o‘rtasidagi muloqot
yengillashmoqda.
Bunday texnologiyalar yoshlarning sog‘lig‘ini nazorat qilishni ancha
samarali qiladi.
Profilaktika strategiyalari.
Kasalliklarni davolashdan ko‘ra ularning oldini olish ko‘proq samara beradi.
Shu bois profilaktika strategiyalari asosiy o‘rinda turadi:
Sog‘lom ovqatlanish dasturlarini maktab va universitetlarda joriy etish;
Jismoniy faollikni rag‘batlantirish, sport to‘garaklarini kengaytirish;
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
129
Ota-ona va jamiyatning mas’uliyati, oilaviy sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish;
Biologik xavfsiz va ekologik toza oziq-ovqat mahsulotlarini targ‘ib qilish.
Profilaktika tadbirlarining muvaffaqiyati ko‘p jihatdan yoshlarning
motivatsiyasi va davlat siyosatiga bog‘liq.
Global tajriba va milliy imkoniyatlar.
JSST hamda rivojlangan davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, yoshlar
orasida ortiqcha vazn va diabetga qarshi kurash faqat tibbiyot sohasi emas, balki
ta’lim, sport, oziq-ovqat sanoati va ommaviy axborot vositalari bilan
hamkorlikda olib borilgandagina samarali bo‘ladi. AQShda “School Health
Program”, Yevropada “Health Promoting Schools” dasturlari keng qo‘llanilib,
yaxshi natijalar bermoqda.
O‘zbekistonda ham yoshlar salomatligini muhofaza qilish davlat
siyosatining muhim qismiga aylangan. So‘nggi yillarda sog‘lom ovqatlanish,
sport va profilaktik tibbiyotga oid bir qator dasturlar ishlab chiqildi.
Xulosa.
Yoshlar orasida ortiqcha vazn va diabetning oldini olish — kelajak avlod
salomatligini ta’minlashning eng muhim yo‘nalishidir. Noto‘g‘ri turmush tarzini
o‘zgartirish, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish, sog‘lom ovqatlanish va
jismoniy faollikni kuchaytirish orqali ushbu muammoni samarali hal qilish
mumkin. Zamonaviy profilaktika strategiyalarini milliy sharoitga moslab joriy
etish yoshlarning sog‘lom hayot kechirishi va jamiyatning barqaror
rivojlanishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Raximov, Sh. Sog‘lom turmush tarzi va yoshlar salomatligi. – Toshkent: “Fan va
texnologiya” nashriyoti, 2022
2. Karimov A., To‘xtayev A. Tibbiyot tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston davlat jahon
tillari universiteti nashriyoti, 2015.
3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. “Yoshlar salomatligini
muhofaza qilish bo‘yicha milliy dastur”. – Toshkent, 2021.
4. Qodirov, M. Endokrin kasalliklar va ularning profilaktikasi. – Toshkent:
“Universitet” nashriyoti, 2020..
