DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
119
TA'LIMDA INSON OMILI VA SUN'IY INTELLEKT: SAMARADORLIK
VA TARAQQIYOT ORALIGʻIDA TANLOV.
Surayyo Eshmirzayeva Rahimjon qizi
Namangan Davlat Universiteti 5-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16932357
Abstract ( Annotatsiya):
Ushbu maqolada XXI asrda ta'lim tizimida inson omili va sun'iy
intellektning oʻzaro munosabati, samaradorligi hamda kelajakdagi istiqbollari
tahlil qilinadi.Tadqiqotda texnologiyalarning ta'limga kiritilishi ijobiy natijalar
bera olishi bilan birga, insoniy tarbiya, hissiyot va axloqiy yondashuv
yetishmasligi kabi salbiy jihatlar ham muhokama qilinadi.Pedagogik jarayonda
inson va sun'iy intellektni uygʻunlashtirish taklifi ilgari suriladi.
Kalit soʻzlar:
sun'iy intellekt, inson omili, ta'lim tizimi, pedagogika,
texnologik innovatsiyalar, ustoz - shogird munosabati
1.Introduction ( Kirish)
Soʻnggi yillarda sun'iy intellekt (SI) va raqamli texnologiyalar dunyo ta'lim
tizimida keng joriy etilmoqda.Bu oʻzgarishlar Oʻzbekiston ta'lim sohasiga ham
bevosita ta'sir koʻrsatmoqda.Biroq, jamiyatda bu jarayonlarga nisbatan turli
qarashlar mavjud: bir tomon sun'iy intellektni (SI) zamonaviy ta'limning
muqarrar bosqichi deb hisoblaydi, boshqa tomon esa pedagogik faoliyatda inson
omili almashtirilmas, deb e'tiroz bildiradi.
Tadqiqot maqsadi:
Sun'iy intellekt va inson omili asosida ta'lim samaradorligini tahlil qilish,
ularning afzalliklari va kamchiliklarini aniqlash.
Tadqiqot savoli:
1.Sun'iy intellekt asosidagi ta'lim qanchalik samarali?
2.Pedagogik jarayonda inson omili oʻrnini toʻliq bosishi mumkinmi?
3.Qaysi yondashuv kelajak uchun ustun?
Tadqiqot dolzarbligi:
Texnologik taraqqiyot sharoitida an'anaviy ta'lim yondashuvlari yangi
shakllarga oʻzgarmoqda.Bu oʻzgarishlar insoniy qadriyatlar, psixologik
yondashuvlar va shaxsiy tarbiya masalalarini qayta koʻrib chiqishni talab
qilmoqda.
2.Methods ( Metodologiya)
Tadqiqot dizayni:
Mavzu sifatli tadqiqot metodlariga asoslangan holda oʻrganildi. Tahlil
markazida taqqoslovchi tahlil, kontent tahlil va statistik natijalar joy oldi.
Namunalar:
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
120
Asosiy manbalar sifatida Oʻzbekiston va xorijiy mamlakatlarda 2020 - 2024
- yillarda sun'iy intellekt asosidagi ta'limga oid tadqiqotlar, statistik ma'lumotlar
va jamoatchilik fikri asos qilib olindi.
Usullar va vositalar:
• Raqamli tahlil dasturi ( AI tahmin platformalari) orqali SI samaradorligi
boʻyicha statistik natijalar yigʻildi.
• Oʻqituvchilar va talabalar oʻrtasida oʻtkazilgan intervyular tahlil qilindi.
• Oʻzbek pedagogikasidagi klassik yondashuvlar hujjatlar asosida oʻrganildi.
Tahlil usullari:
Tahlil asosida SI va inson omili oʻrtasidagi samaradorlik, tarbiyaviy
yondashuv, psixologik ta'sir, dars sifati kabi indikatorlar boʻyicha solishtirma
baholash olib borildi.
3.Results ( Natijalar)
• Sun'iy intellekt asosidagi ta'limning ijobiy jihatlari:
° Har bir oʻquvchiga individual yondashuvni ta'minlaydi.
° Ish samaradorligi yuqori: SI charchamay, doimiy dars bera oladi.
° Zamonaviy texnologiyalarga mos dasturlar orqali oʻquv jarayoni
avtomatlashtiriladi.
° 2023 - yilgi xalqaro ma'lumotlarga koʻra, SI oʻqitish tizimlari
oʻquvchilarning test natijalarini 15% ga oshirishga yordam bergan.
• Sun'iy intellekt asosidagi ta'limning salbiy jihatlari:
° SI tizimlari 27% hollarda notoʻgʻri ma'lumotlar bergan ( 2023 - yil, AI
Monitoring Center ma'lumotlari).
° Tarbiyaviy va axloqiy yondashuvda insoniy hissiyotlar yoʻq.
° Oʻqituvchilar ish oʻrinlarining qisqarishiga olib kelishi mumkin.
• Inson omili asosidagi ta'lim afzalliklari:
° Ustoz - shogird munosabati doimo muhim boʻlib qoladi.
° Psixologik yondashuv, tarbiya, hayotiy maslahatlar faqat insondan chiqadi.
° Milliy qadriyatlar, til, madaniyat faqat insoniy yondashuv orqali
singdiriladi.
• Inson omili asosidagi ta'limning salbiy jihatlari:
° Ba'zi oʻqituvchilar moddiy holatga qarab farqli munosabatda boʻlishi
mumkin.
° Texnologik savodxonlik yetishmasligi ta'lim sifatini pasaytiradi.
4.Discussion ( Muhokama)
Natijalar talqini:
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
121
Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, sun'iy intellekt ta'limda muhim vosita
boʻlishi mumkin, ammo u pedagogni toʻliq almashtira olmaydi.Tarbiya, axloqiy
rivojlanish, psixologik yondashuv faqat inson omili orqali samarali boʻladi.Shu
bilan birga, zamonaviy texnologiyalar dars jarayonini boyitadi, ma'lumotni tez
yetkazadi va qulayliklar yaratadi.
Oldingi tadqiqotlar bilan solishtirish:
2023 - yilda Xitoyda oʻtkazilgan eksperimentda SI asosida oʻqitilgan
guruhda oʻquvchilar bilim saviyasi oshgan, ammo muloqot va jamoadagi faollik
kamaygan.Bu esa insoniy oʻzaro ta'sirning muhimligini yana bir bor isbotlaydi.
Amaliy ahamiyat
• Ta'limda SI va inson omilining uygʻun integratsiyasi ta'lim sifatini sifatini
oshiradi.
• Oʻqituvchilarni raqamli savodxonlikka oʻrgatish SI bilan raqobat qilish
emas, balki uni toʻgʻri qoʻllashga xizmat qiladi.
• Milliy ta'lim konsepsiyalariga SI vositalarini ehtiyotkorlik bilan joriy etish
zarur.
Cheklovlar
• Tadqiqotda asosiy e'tibor nazariy va kontent tahlilga qaratilgan, amaliy
eksperimentlar oʻtkazilmagan.
• Statistik ma'lumotlar xorijiy tajribalar asosida keltirilgan, Oʻzbekiston
boʻyicha rasmiy SI natijalari yetarli emas.
Xulosa
Sun'iy
intellektning
rivoji
ta'lim
tizimida
yirik
imkoniyatlar
yaratmoqda.Ammo bu texnologiyalar inson oʻrnini toʻliq bosishi mumkin
emas.Ta'limda inson omili - ustozning hissiy, tarbiyaviy va ijtimoiy yondashuvi
oʻquvchi shaxsining shakllanishida hal qiluvchi rol oʻynaydi.Eng samarali model
- bu texnologiya va inson omilining uygʻunligi asosida qurilgan ta'lim tizimidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.AI Monitoring Center.( 2023). Artificial Intelligence in Education: Global
Trends and Failures.
2.Oʻzbekiston
Respublikasi
Ta'lim
Vazirligi.(
2024)."Raqamli
ta'lim
konsepsiyasi".
3.UNESCO Education Reports.( 2023).The Role of Teachers in the Age of AI.
4. Abdurahmonov, I.( 2023).Pedagogik jarayonda innovatsiyalar.Toshkent:
TDPU nashriyoti.
