DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
165
ТАРИХИЙ ХОТИРА ВА МИЛЛИЙ ҚАДРИЯТЛАР АХБОРОТ
ҲУРУЖИГА КАРШИ КУРАШ ОМИЛИ СИФАТИДА
М.Қ.Юлдашева
сиёсий фанлар бўйича фалсафа доктори, доцент
https://doi.org/10.5281/zenodo.14265011
Аннотация
Ушбу мақола ахборот хуружлари ва тарихий хотирага таҳдидлар
масаласига бағишланган. Глобаллашув ва ахборот технологияларининг
тез
ривожланиши
шароитида,
тарихий
ахборотни
фактларни
манипуляция қилиш муаммоси кўпроқ долзарб бўлиб бормоқда.
Мақолада тарихий хотирага бўлган асосий таҳдидлар ва уларга қарши
курашиш усуллари, жумладан ахборот хавфсизлигини таъминлаш, таълим
тизимини ривожлантириш ва маданий меросни ҳимоя қилиш каби
чоралар кўриб чиқилган. Шунингдек, миллий қадриятлар ва жамият
барқарорлигини сақлашдаа ахборот хуруждларига қарши туришнинг
аҳамиятига алоҳида эътибор берилган.
Калит сўзлар:
Ахборот хуружлари, тарихий хотира, тарихий
манипуляция, маданий меросни ҳимоя қилиш, миллий қадриятлар,
ахборот хавфсизлиги, глобаллашув, таълим сиёсати.
Аннотация
Статья посвящена актуальной проблеме информационных атак и
угроз для исторической памяти. В условиях глобализации и
стремительного развития информационных технологий, проблема
манипуляций с историческими фактами и фальсификации информации
становится все более актуальной. В статье рассматриваются основные
угрозы для исторической памяти, а также способы борьбы с ними,
включая укрепление информационной безопасности, повышение
образовательного уровня и защиту культурного наследия. Особое
внимание уделено важности национальных ценностей и исторической
идентичности в сохранении стабильности общества.
Ключевые слова:
Информационные атака, историческая память,
манипуляция с историей, защита культурного наследия, национальные
ценности, информационная безопасность, глобализация, образовательная
политика.
Abstract
This article addresses the pressing issue of information attacks and threats
to historical memory. In the context of globalization and the rapid development
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
166
of information technologies, the problem of manipulation of historical facts and
information falsification is becoming increasingly relevant. The article examines
the main threats to historical memory and ways to combat them, including
strengthening information security, enhancing educational levels, and protecting
cultural heritage. Special attention is paid to the importance of national values
and historical identity in maintaining social stability.
Keywords
:Information attacks, historical memory, history manipulation,
сultural heritage protection national values, information security, globalization
educational policy
Кириш.
Ҳозирги глобаллашув жараёнида ахборот тизимлари,
глобал интернет тармоғи ва рақамли технологиялар жамиятга тезкор ва
ўзига хос услубларда таъсир кўрсатмоқда. Бу жамиятда инновацион
янгиланиш ва инновацион тараққиёт деб бахоласак, шу билан бирга
ахборот хуружлари, яъни янгича манипуляциялар ва йўналтирилган
таъсирлар миллий маданият ва тарихий хотирага таҳдид солмоқда деб
тахлил этишимиз мумкин. Шунингдек, ахборот хуружлари миллий
қадриятларни
таназзулга
юз
тутиши
ва
жамиятнинг
рухий
барқарорлигини
суистеъмол
қилиш
учун
асосий
воситага
айланаётганлигини хам қайд этиб ўтишимиз мумкин. Бунда тарихий
хотира ва миллий қадриятлар жамиятнинг мустахкамлиги ва
истиқболини сақлашда муҳим аҳамиятга эга.
Тарихий Хотира ва миллий Қадриятлар:
Тарихий хотира –
жамиятнинг ўтган даврдаги муҳим воқеалар, урф-одатлар, қадриятлар ва
таълимотларга асосланган умумий тасаввуридир. Миллий қадриятлар эса,
бирор халқнинг маданий, ахлоқий ва руҳий муваффақиятларини
ифодаловчи ўзига хос нормалар, анъаналар ва эътиқодлар жиҳатидан
ўзига хос эканлиги дея таърифлаймиз. Булар ҳар бир миллатнинг энг
муҳим хусусиятларидан бири бўлиб, унинг барқарорлиги ва
ривожланишини таъминлайди.
Ахборот хуружларининг хусусиятлари
: Барчага маълумки,
ахборот хуружлари, фуқароларни ёки бутун бир давлатни нохуш
таъсирларга олиб келиши мумкин бўлган манипуляциялар, асоссиз
маълумотлар ва дезинформацияни тарқатишга асосланган. Бу жараёнлар
фаол ахборот ускуналаридан, жумладан, интернет, ижтимоий медиа ва
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
167
оммавий ахборот воситаларидан фойдаланишни ўз ичига олади. Ахборот
хуружлари тарихий ва маданий қадриятларга тўғридан-тўғри таъсир
кўрсатади, ўтган даврлар ҳақида нотўғри маълумотлар тарқатилишига
олиб келади. Ахборот хуружлари ва тарихий хотирага таҳдидлар, айниқса,
глобаллашув ва рақамли технологияларнинг ривожланиши билан боғлиқ
муаммолар жамиятлар учун жуда катта хатар туғдиради. Улар нафақат
ташқи, балки ички манипуляцияларнинг таркибий қисмига айланмоқда.
Бундай хуружлар мамлакатларнинг миллий қадриятлари, тарихий
хотираси ва маданий барқарорлигини бузишга хизмат қилади. Бунинг
олдини олиш ва тарихий хотирани сақлаш учун курашиш, ҳар бир
давлатнинг ва жамиятнинг масъулиятига айланиши зарур.
Ахборот хуружларининг хусусиятлари ва омилига назар ташласак
бу— маълумотларнинг аниқлиги ва манбаларига нисбатан асоссиз ва
манипулятив ёндашувлар бўлиб, улар жамиятда ижтимоий ёки сиёсий
қобилиятни ўзгартириш мақсадида тарқатилади. Улар қуйидаги
шаклларда амалга ошиши мумкин:
Биринчидан,
фейк ахборот (дезинформация) ва манипуляция:
Ахборот ресурсларининг ёки ижтимоий медиа платформаларининг
манипуляция қилиниши.
Иккинчидан,
тарихий манипуляция: Мазмунли тартибда тарихий
воқеалар ҳақида ёлғон маълумотлар тарқатиш, халқларнинг тарихи ва
маданиятига нисбатан кескин ҳуружларни амалга ошириш.
Учинчидан,
психологик таъсир: Ахборот хуружлари одамларнинг
ҳиссиётлари ва тафаккурига таъсир қилиш орқали миллий қадриятлар ва
идентичликни суистеъмол қилиш.
Миллий қадриятлар ва тарихий хотирани ҳимоя қилиш:
Ахборот
хуружларига қарши курашишнинг энг самарали усулларидан биридир.
Бу, авваламбор, жамиятнинг миллий умумийлигини сақлаш ва
тараққиётни таъминлаш учун муҳимдир. Бу жараёнлар қуйидаги йўллар
билан амалга оширилиши мумкин:
Ахборот хавфсизлигини таъминлаш – ахборот тизимларининг
хавфсизлигини таъминлаш ва маълумотларнинг манбалари ва мазмунини
текшириш.
Маълумотнинг аниқлиги ва ишончлилигини таъминлаш – ахборот
тарқатувчиларни назорат қилиш, фейк ва манипулятив ахборотларни
тўғри таҳлил қилиш.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
168
Тарихий ва маданий таълимни кучайтириш – ёш авлодларга
тарихий ёдгорликлар, миллий қадриятлар ва анъаналар ҳақидаги
билимларини ошириш.
Тарихий хотирага таҳдидлар тарихий манипуляциялар кўринишида
рўй беради. Тарихий хотира халқнинг ижтимоий, маданий ва ахлоқий
мафкурасида катта роль ўйнайди. Ахборот хуружлари тарихий воқеаларни
тасвирлашни ўзгартиришга, ёки уларни бутунлай ёйиб юборишга
интилади. Бу, ўз навбатида, жамиятнинг жаҳон тарихига бўлган
муносабатини, миллий ўзликни ва истиқболга бўлган ишончини
йўқотишга олиб келиши мумкин.
Ўтмишни қайта ёзиш: Маълумотлар ёки ҳужжатларни манипуляция
қилиш орқали ўтмиш тарихини ўзгартириш.
Тарихий воқеаларни ёлғон асосида шакллантириш: Масалан, сиёсий
манфаатлар ёки геополитик мақсадлар учун тарихий воқеаларни тўғри
бўлмаган шаклда тарқатиш.
Тарихий хотирани йўқ қилиш: Кўпинча тарихий ёдгорликларни,
маънавий қадриятларни ёки маданий меросни йўқ қилишга уринган
ҳолатлар кўрилади.
Ахборот Ҳуружларига қарши курашишда давлат ва жамиятнинг
роли
: Давлатнинг вазифаси – ахборот хавфсизлигини таъминлаш, ахборот
хуружларига қарши таълим ва тарғибот ишларини олиб бориш,
шунингдек, миллий қадриятлар ва тарихий хотирани ҳимоя қилишга
йўналтирилган тизимларни ташкил қилишдир.
Курашишнинг асосий йўналишлари қуйидагича: илмий, маданий ва
ижтимоий ишларнинг жамият ва давлат даражасида амалга оширилиши
талаб этилади.
Ахборот хавфсизлигини таъминлашда давлат ва жамиятнинг
биргаликда ҳаракат қилишлари муҳим.
Ахборот хуружларига қарши курашиш учун эсақуйидаги чоралар
амалга оширилиши ўта мухим жихатлардан:
Ахборот манбаларига ишончли назорат: Ахборот манбалари ва
уларнинг мазмунларига нисбатан қатъий назорат ва текшириш
тизимларини жорий қилиш.
Таълим ва маълумот бериш: Ёшлар ва жамият аъзоларини ахборот
манипуляцияларини аниқлаш ва уларга нисбатан танқидий қарашга
ўргатиш.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
169
Ҳукумат ва оммавий ахборот воситаларининг ҳамкорлиги: Давлат ва
оммавий ахборот воситаларининг биргаликда ишлаб чиқишлари керак.
Тарихий Хотирани химоя қилиш:
Тарихий хотира ва маданий
меросни ҳимоя қилиш орқали ахборот хуружларига қарши курашиш учун
қуйидаги чоралар зарур:
Тарихий
тадқиқотларни
қўллаб-қувватлаш:
Тарихий
манипуляцияларнинг олдини олиш учун мустақил тадқиқот ва
маълумотларнинг аниқлигини таъминлаш.
Маданий меросни ҳимоя қилиш: Тарихий ёдгорликларнинг,
асарларнинг ва маданий объектларнинг ҳимоя қилишга алоҳида эътибор
қаратилмоқда.
Тарихий таълимни тарғиб қилиш: Тарихий илм-фанни тараққий
эттириш, ёшларнинг ўз тарихини тушуниш ва ҳурмат қилишга урғу
бериш.
Жамиятда ахборот маданиятини ривожлантириш: Жамиятда
ахборот хавфсизлиги ва тарихий қадриятларни ҳимоя қилиш учун ахборот
маданиятини ривожлантириш муҳимдир:
Фейк
ахборотларга
қарши
курашиш:
Жамиятда
ахборот
манипуляцияларини аниқлаш ва уларга қарши тура олиш учун ахборот
маданиятини ошириш.
Ижтимоий медиа платформаларининг масъулияти: Интернет ва
ижтимоий медиа платформаларининг ахборот хавфсизлиги ва
манипуляцияларга қарши чоралар кўришга масъул бўлиши.
Сохада қонунчилик ва хуқуқий амалиёт мониторинги: Ахборот
манипуляциялари
ва
тарихий
хуружларга
қарши
қонунларни
мукаммаллаштириш, ва уларни амалга ошириш лозим бўлади.
Хулоса:
Ахборот хуружлари миллий қадриятлар ва тарихий хотирага
катта таҳдид солади. Бу хуружларга қарши курашиш жамиятнинг
истиқболи, барқарорлиги ва маданий ўзликни сақлаш учун муҳимдир.
Тарихий хотира ва миллий қадриятларни ҳимоя қилиш орқали ахборот
хавфсизлигини таъминлаш, соғлом ахборот муҳити яратиш ва ҳар
кимнинг ўз миллатининг тарихини ҳурмат қилишга эришиш мумкин.
Жамият эса, ахборот хуружларига қарши курашишда фаол иштирок этиши
керак, чунки ҳар бир шахс ўз миллий қадриятларини, тарихи ва
маданиятини ҳимоя қилишда масъулдир.
Фойдаланилган маанбалар:
1. А. Ибрагимов. (2021). “Ахборот хавфсизлиги ва миллий қадриятлар”.
Тошкент: “Тошкент давлат университети”.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
170
2. Н. Каримова. (2020). “Глобаллашув ва ахборот хуружлари: миллий
идентитетга таҳдид”. Тошкент: “Жамият ва маърифат”.
3. М. Саидов. (2019). “Тарихий хотира ва уни ҳимоя қилишнинг аҳамияти”.
“Тарихий тадқиқотлар журнали”, 3(2), 45-56.
