DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
60
MINTAQADA IQTISODIY BARQAROR RIVOJLANISHINI
TA’MINLASHNING ZAMONAVIY YECHIMLARI
Sherzod Yuldoshev
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, biotexnologiyalar va chorvachilik
universiteti Toshkent filiali о‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14128559
2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasida mamlakatda investitsiya muhitini yanada yaxshilash va uning
jozibadorligini oshirishga doir qator maqsad va vazifalar nazarda tutildi.
Jumladan, Iqtisodiyot tarmoqlarida barqaror yuqori o‘sish sur’atlarini ta’minlash
orqali kelgusi besh yilda aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotni — 1,6 baravar
va 2030 yilga borib aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadni 4 ming AQSH
dollaridan oshirish hamda «daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar»
qatoriga kirish uchun zamin yaratish ko‘zda tutilgan.
Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil yakuniga ko‘ra
O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot hajmi joriy narxlarda 1,07 kvadrillion so‘mni
tashkil qildi.
Iqtisodiy o‘sish 2022-yil darajasiga nisbatan 6 foizga yetdi. O‘rtacha dollar
kursi bo‘yicha (11 741 so‘m) o‘tgan yili nominal YAIM 90,8 milliard dollarni
tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan 10,4 milliard dollarga ko‘pdir. YAIM haqida
batafsil ma’lumotlar Statistika agentligining YAIM ishlab chiqarish bo‘yicha
alohida hisobotida e’lon qilinadi.
Aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot 28,98 million so‘mni (2468 dollarga
yaqin) tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich 4,07 million so‘mga yoki so‘m bilan
ifodalanganda 16,3 foizga (9,4 foizga yoki 213 dollarga) oshdi.
BMT tahlillariga ko‘ra, suv taqchilligi tufayli mintaqamiz davlatlari har yili
qariyb 2 milliard dollargacha mablag‘ yo‘qotmoqda. Bunday murakkab jarayon
yanada kuchaysa, muammolar kompleks hal etilmasa, kelgusida aholi jon
boshiga suv bilan ta’minlash ko‘rsatkichi 25 foizga, hosildorlik esa 40 foizga
qisqarib ketishi mumkin.
Mintaqamizda bunday murakkab iqlim sharoitida, qishloq xo‘jaligiga
tayanib barqaror iqtisodiy o‘sish ta’minlab bo‘lmaydi. “Yashil” iqtisodiyot,
innovatsiyalar, yuqori texnologiyalar, logistika, muqobil energetika, “aqlli”
qishloq xo‘jaligi, zamonaviy ijtimoiy infratuzilmani yaratish va boshqa
sohalardagi yirik loyihalarni qo‘llab-quvvatlash esa hozirgi kunda dolzarb
masala va yechimini kutayotgan invistitsiya talab choralardir.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
61
Investitsiyalar, innovatsiyalar, siyosat va moliya XXI asrning iqtisodiy o‘sish
modelini belgilashda markaziy rol o‘ynaydi. Agar biz barcha uchun barqaror,
mustahkam va inklyuziv kelajakni yaratmoqchi bo‘lsak, ushbu to‘rtta asosiy
masala bo‘yicha mintaqamiz davlatlari hamkorlik qilish juda muhimdir.
Dunyoda yuz berayotgan inqirozlarning chuqurlashishi jamiyatimiz va
iqtisodiyotimizdagi barqaror bo‘lmagan tendentsiyalardan kelib chiqishini
anglash kuchaydi. Biz asosiy tarkibiy muammolarni ularning manbasida hal
qilishimiz kerak. Mavjud iqtisodiy modellarimiz keltirib chiqaradigan ijtimoiy va
ekologik stresslarga qarshi kurashgan holda, barqaror o‘sishni ta’minlaydigan va
iqtisodiyotimizni o‘zgartiradigan yevropa davlatlarining iqtisodiy modellarni
sinab ko‘rishni taqazo etadi.
Xususiy sektor barqaror iqtisodiy o‘sishning harakatlantiruvchi kuchi
hisoblanadi. Rivojlangan va sog‘lom xususiy sektorlarga ega bo‘lgan
mamlakatlar odatda iqtisodiy o‘sish va aholi turmush darajasi yuqori darajada
bo‘ladi. Korxonalarning mahsuldorligi va raqobatbardoshligini oshirish hamda
oqilona fiskal yondashuv rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirishning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Mintaqada chiqindilarni qayta ishlash va takomillashtirish orqali
chiqindilarni kamaytirish, toza ekotizimni qo‘llab-quvvatlash, obodonlashtirish
boshqaruvini kuchaytirish va yashil turizmni rivojlantirish ustida ishlash va
mintaqada energiyadan samarali foydalanishni rag‘batlantirish va kam emissiya
qiluvchi firmalar uchun daromadlarni oshirish uchun global bozorlar orqali
emissiyalarni sotish orqali dekarbonizatsiyadan yanada foyda olish choralarini
ishlab chiqishni talab qilmoqda.
Bugungi kunda respublikamizda erkin iqtisodiy zonalar modernizatsiya
qilinmoqda ayrim sohalarda chuqur islohotlarni talab qiladi:
- ishlab chiqarishga zamonaviy yuqori texnologiyalarni joriy etish mahalliy
va yuqori sifatli raqobatbardosh mahsulotlar tashqi bozorlar va jalb qilish uchun
qulay shart-sharoitlar yaratish xorijiy investitsiyalar;
- hududning mahsulot va resurslaridan samarali foydalanish, ishga
tushirish
yangi foydali qazilmalarni qayta ishlash korxonalari;
- korxonalar o‘rtasida ishlab chiqarish kooperatsiyasini rivojlantirish,
respublikaning maxsus sanoat zonalarida ishlash va mahalliylashtirish mahalliy
xomashyo asosida yuqori texnologiyali mahsulotlar ishlab chiqarish;
- mintaqaviy rivojlanish va undan samarali foydalanish transport,
muhandislik, aloqa va ijtimoiy infratuzilma;
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
62
Invistorlarning erkin iqtisodiy zonalarga bo‘lgan yuqori qiziqishidan
foydalanib, qulayliklar va iqtisodiy jozibadorlikni oshirish chet el sarmoyasini
minaqataga olib kirish ustuvor vazifadir.
Iqtisodiy o‘sishga investitsiyalarning yo‘nalishlari va ustuvorliklari va
ularning barqaror rivojlanishdagi roli har xil bo‘lishi mumkin va har bir
mamlakat yoki mintaqaning o‘ziga xos sharoitlariga bog‘liq. Biroq, aniqlanishi
mumkin bo‘lgan ba’zi umumiy yo‘nalishlar va prinsiplar mavjud:
Inson kapitaliga investitsiyalar investitsiyalarning ustuvor yo‘nalishlari
ta‘lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy himoya hisoblanadi. Inson kapitalining
rivojlanishi mehnatning malakasi va mahsuldorligini oshiradi, bu esa iqtisodiy
o‘sishga yordam beradi. Bundan tashqari, ijtimoiy sohaga sarmoya kiritish hayot
sifatini yaxshilaydi va barqaror rivojlanishni ta‘minlash uchun muhim bo'lgan
ijtimoiy barqarorlikni ta‘minlaydi.
Infratuzilmaga investitsiyalar transport, energetika, kommunikatsiya va
boshqa infratuzilma turlarini rivojlantirish iqtisodiyotning yanada samarali
ishlashi uchun sharoit yaratadi va turli sohalarga investitsiyalarni
rag‘batlantiradi. Bundan tashqari, infratuzilma loyihalari, ayniqsa ekologik
barqarorlikka qaratilgan loyihalar atrof-muhit sifatini yaxshilash va
barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi.
Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar yangi texnologiyalar va
innovatsiyalarni rivojlantirish mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot va
xizmatlar sifatini yaxshilash va yangi bozorlarni yaratishda muhim rol o‘ynaydi.
Ilmiy-tadqiqot ishlariga sarmoya kiritish, yangi texnologiyalarni joriy etish va
iqtisodiyotni raqamlashtirish iqtisodiy o‘sishni sezilarli darajada tezlashtirishi
va barqaror rivojlanishga yordam berishi mumkin.
Yashil texnologiyalar va infratuzilmaga investitsiyalar ekologik barqarorlik
barqaror rivojlanishning tobora muhim jihatiga aylanmoqda. Qayta tiklanadigan
energiyaga sarmoya kiritish, resurslardan samarali foydalanish, chiqindilarni
boshqarish va boshqa ekologik toza texnologiyalar va loyihalar atrof-muhitga
salbiy ta’sirni kamaytirishga va iqtisodiyotning uzoq muddatli barqarorligini
ta’minlashga yordam beradi.
Ijtimoiy mas’uliyatli loyihalarga investitsiyalar korporativ ijtimoiy
mas’uliyat va qashshoqlik, tengsizlikka qarshi kurashish, kichik va o‘rta
korxonalarni qo‘llab-quvvatlash va ijtimoiy adolatning boshqa jihatlariga
qaratilgan ijtimoiy loyihalarga investitsiyalar ham barqaror rivojlanishga
erishish uchun muhimdir.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
63
Barqaror iqtisodiy o‘sishga erishgan davlatlar Tailand eng barqaror
iqtisodiyotga ega davlat deb topilgan. Uning ortidan Singapur, Yaponiya,
Shveytsariya, Tayvan, Isroil, Islandiya, Norvegiya, Janubiy Koreya, Daniya va
Hongkong kelmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, PF-60,-
28.01.2022y
2. Harrod R. Towards the theory of economic dynamics. rod/neoksodl.htm.
http://orel.rsl.ru/nettext/economic/har-
3. Romer P.M. Science, Economic Growth and Public Policy, 1996. http://www.
stan- ford.edu/%7Epromer.
4.
Helpman
E.
The
Mystery
of
Economic
Growth,
2004.
http://post.economics.harvard.edu/ faculty/helpman/helpman.html.
5. data.gov.uz – Ўзбекистон очиқ маълумотлар базаси
6. stat.uz
7. www.gazeta.uz
