DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
82
HUQUQBUZARLIKLAR PROFILAKTIKASINI BEVOSITA AMALGA
OSHIRUVCHI ORGANLAR VA MUASSSALAR HAMKORLIGI
BO‘YICHA ILG‘OR XORIJ TAJRIBALARI
Narziev Shaxzod Zoirovich
O‘zbekiston Respublikasi IIV
Akademiyasi o‘qituvchisi
Azimxo‘jaev Xayrullaxo‘ja Sadulla o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
3-bosqich kursanti
https://doi.org/10.5281/zenodo.11649977
Annotatsiya
: Huquqbuzarlik va kasalliklarning oldini olishni bevosita
amalga oshiruvchi idoralar o‘rtasidagi hamkorlik murakkab va qiyin tajriba
bo‘lishi mumkin. Ikkala agentlikning ham maqsadlari, vazifalari va ishiga
yondashuvlari turlicha bo‘lib, umumiy til topishni qiyinlashtiradi. Biroq, ular
birgalikda harakat qilsalar, o‘z jamoalarida o‘zgarishlar uchun kuchli kuch
yaratishlari mumkin. Ushbu idoralar o‘rtasidagi hamkorlikning asosiy
afzalliklaridan biri jinoyat va kasalliklarning asosiy sabablarini bartaraf etish
qobiliyatidir.
Kalit so‘zlar:
Jinoyat, huquqbuzarliklar, huquq-tartibot, idoralar, “Xavfsiz
poytaxt”, “Xavfsiz shahar”, “Xavfsiz hudud”, “Xavfsiz xonadon”, “Jinoyatdan xoli
mahalla” singari konsepsiyalar .
O‘zbekistonda fuqarolarning tinch hayot kechirishi va ularning huquqni
muhofaza qiluvchi organlarga bo‘lgan ishonchining ortishi ushbu organlar
tomonidan huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish
bo‘yicha ishlarning samarali tashkil etilganlik darajasiga bog‘liq hisoblanadi.
Bugungi kunda huquq-tartibotni saqlash hamda mustahkamlash va jamiyatning
har bir a’zosi xafsiziligini ta’minlash maqsadida ichki ishlar organlarining
manfaatdor vazirlik va idoralar, fuqarolik jamiyati institutlari bilan yaqindan
hamkorligi asosida keng ko‘lamli profilaktik tadbirlar o‘tkazib kelinmoqda.
Huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish hamda aholining ijtimoiy-
iqtisodiy turmush sharoitini tizimli ravishda o‘rganish maqsadida
«Huquqbuzarliklar profilaktikasi kuni» doirasida tashkil etib kelinayotgan
tadbirlarda pasport tizimi qoidalarii buzish, noqonuniy o‘q otar qurolar va
narkotik vositalarni saqlash holatlari aniqlanmoqda. Ichki ishlar vazirligi
Huquqbuzarliklar profilaktikasi bosh boshqarmasi ma’lumotiga ko‘ra, mazkur
yo‘nalishda ko‘rilgan chora-tadbirlar natijasida joriy yilning ohirgi uch oyi
davomida 100 mingdan ortiq shaxs ma’muriy javobgarlikka tortildi, 300 dan
ortiq qidiruvdagi jinoyatchilar qo‘lga olindi. Huquqbuzarliklarning yakka
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
83
tartibdagi profilaktikasi chora-tadbiri sifatida 160 mingdan ortiq profilaktika
suhbatlar o‘tkazildi. Asosiy e’tibor, voyaga yetmaganlar va yoshlar tariyasiga
qaratilib, o‘quvchi va talabalarning huquqiy ongi va madaniyatini oshirish,
ularning ta’lim muassasalaridagi davomatini ta’minlash bo‘yicha tizimli ishlar
amalga oshirilmoqda. Buning natijasida mart oyida voyaga yetmaganlar
o‘rtasida jinoyatchilikning darajasi 2 foizga, yoshlar o‘rtasida 2,4 foizga, shu
jumladan kollej va litsey o‘quvchilari o‘rtasida 10,9 foizga, oliy ta’lim
muassasalarida 39,5 foizga kamaydi. Huquqbuzarliklarga murosasizlik
madaniyatini shakllantirish, huquqiy nigilizmga barham berish va fuqarolarning
qonunga itoatkorlik xulq-atvorini ommalashtirishga qaratilgan tizimli chora-
tadbirlarni amalga oshirish muhim o‘rin egallaydi. Shu bilan birga, mazkur
jarayonlarning samarali amalga oshirilishi, birinchi navbatda hamiyatning har
bir a’zosi davlat kelajagiga befarq bo‘lmasligi lozim. Shularni inobatga olgan
holda ichki ishlar vazirligi barcha davlat organlari, tashkilotlar va jamoatchilik
tuzilmalarini, shuningdek, fuqarolarni «Huquqbuzarliklar profilaktikasi kuni»
samarali o‘tkazilishi hamda huquqbuzarliklarni oldini olish va jinoyatchilikka
qarshi kurashishda faol hamkorlikka chorladi.
Jinoyat va kasallik ko‘pincha qashshoqlik, ta'lim etishmasligi va ijtimoiy
izolyatsiya kabi umumiy xavf omillariga ega. Birgalikda ishlash orqali ushbu
agentliklar ushbu asosiy muammolarni hal qiladigan va barqaror yechimlarni
yaratadigan keng qamrovli yondashuvlarni ishlab chiqishi mumkin.
Hamkorlikning yana bir muhim afzalligi resurslar va tajribadan
foydalanish qobiliyatidir. Huquqbuzarliklarning oldini olish idoralari jamoat
politsiyasi kabi sohalarda maxsus bilimga ega bo‘lishi mumkin, kasalliklarning
oldini olish agentliklari esa sog‘liqni saqlash bo‘yicha ta'lim va tushuntirish
ishlari bo‘yicha tajribaga ega bo‘lishi mumkin. O‘z resurslari va bilimlarini
birlashtirib, ular yolg‘iz ishlashdan ko‘ra samaraliroq va samaraliroq dasturlar
va tashabbuslarni ishlab chiqishlari mumkin.
Nihoyat, ushbu idoralar o‘rtasidagi hamkorlik jamiyatda ishonchni
mustahkamlash va munosabatlarni mustahkamlashga yordam beradi.
Agentliklar birgalikda ishlaganda, ular o‘zlarining shaxsiy maqsadlarini hal
qilishdan ko‘ra, butun jamiyat ehtiyojlarini qondirish majburiyatini namoyish
etadilar. Bu hamjamiyat a'zolari o‘rtasida hamkorlik va hamkorlikning
kuchayishiga, shuningdek, ikkala agentlik ishini qo‘llab-quvvatlashning
kuchayishiga olib kelishi mumkin.
Umuman olganda, jinoyatchilik va kasalliklarning oldini olishni bevosita
amalga oshiruvchi idoralar o‘rtasidagi hamkorlik qiyin bo‘lishi mumkin bo‘lsa-
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
84
da, bu juda foydali bo‘lishi mumkin. Birgalikda ishlash orqali ushbu idoralar
jinoyat va kasallikning asosiy sabablarini bartaraf etishi, o‘z resurslari va
tajribasidan foydalanishi, jamiyatda ishonch va munosabatlarni o‘rnatishi
mumkin.
Ta'kidlab o‘tilganidek, jahonda kechayotgan o‘zgarishlar huquqni
muhofaza
qiluvchi
organlarning
jamoat
xavfsizligini
ta'minlash,
huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish faoliyatini
zamonaviy tendentsiyalar asosida tashkil etish, global tahdid va xatarlarga
qarshi hamkorlikda kurashish, mazkur yo‘nalishda ilg‘or yondashuvlarni
o‘rganish va o‘zaro tajriba almashinuvini kengaytirishni taqozo etmoqda. So‘nggi
yillarda mamlakatimiz ichki ishlar organlari tizimida amalga oshirilayotgan
izchil islohotlar natijasida huquqbuzarlar profilaktikasining samarali
mexanizmlari amaliyotga tatbiq etildi. Jinoyatchilikni jilovlashda hududlarning
o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda “Xavfsiz poytaxt”, “Xavfsiz
shahar”, “Xavfsiz hudud”, “Xavfsiz xonadon”, “Jinoyatdan xoli mahalla” singari
kontseptsiyalar yaratildi. Har bir mahallada profilaktika inspektori lavozimi
joriy etilib, mahalla fuqarolar yig‘ini raisining huquq-tartibot masalalari bo‘yicha
o‘rinbosari vazifasini bajarish profilaktika inspektori zimmasiga yuklatildi.
Endilikda jamoat xavfsizligini ta'minlash va jinoyatchilikka qarshi
kurashish sohasida ichki ishlar organlari faoliyatini sifat jihatidan yangi
bosqichga ko‘tarish maqsadida mahalla huquq-tartibot maskanlarini tashkil
etish, hududlarda “Smart mahalla” axborot dasturini ishga tushirish,
“profilaktik-ogohlantiruvchi murojaat” hamda shaxslarni profilaktik hisobga
olishning elektron tizimlarini joriy etish, “Xavfsiz ta'lim muassasasi” tamoyili
asosida voyaga yetmaganlar orasida huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olishni
manzilli amalga oshirish ko‘zda tutilgan.
Jinoyatchilikka qarshi kurashish, ushbu illatning sodir etilishi sabablari va
bunga imkon berayotgan shart-sharoitlarni chuqur o‘rganishni taqozo etmoqda .
Ta'lim muassasalarimiz tomonidan mahallalarda jinoyatchilikni jilovlash,
“ilmiy diagnoz” qo‘yish asosida mavjud muammolarning yechimini topish
borasida
samarali
metodikalar
yaratilmoqda.
Tajribali
professor-
o‘qituvchilarimizdan iborat ishchi guruhlari respublikamizning kriminogen
vaziyati og‘ir hududlari ahvolini tahliliy o‘rgangan holda joylardagi ichki ishlar
organlari xodimlariga amaliy yordam ko‘rsatishmoqda. Hozirda ilmiy
izlanuvchilar va tinglovchi-kursantlarimiz tomonidan olib borilayotgan
tadqiqotlar ichki ishlar organlarining jinoyatchilikka qarshi kurashish,
huquqbuzarliklar profilaktikasi, jamoat xavfsizligini ta'minlash va jinoiy jazolar
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
85
ijrosini tashkil etish faoliyatidagi eng dolzarb masalalarga yo‘naltirilgan.
Dissertatsiya ishlarida huquqbuzarliklar profilaktikasini “mahallabay”, “oilabay”,
“xonadonbay” va “fuqarobay” yondashuv asosida tashkil etish, ichki ishlar
organlarining sektorlardagi ish faoliyatini tashkil etish va takomillashtirish kabi
dolzarb masalalar qamrab olinmoqda.
Xulosa, shuningdek, sohaga doir qonunchilikni xalqaro tajribalar asosida yanada
takomillashtirish, huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatiga ilmiy
yondashuvlarni keng tatbiq etish, oliy ta'lim muassasalari o‘rtasida ilmiy-amaliy
hamkorlikni kuchaytirish, jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning oldini olish
sohasiga raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektni joriy etish, zamonaviy
xatarlarga qarshi kurashish va yangi turdagi jinoyatlarni prognozlash
yo‘nalishlari bo‘yicha o‘qitishni yo‘lga qo‘yish, turdosh oliy ta'lim muassasalari
professor-o‘qituvchilari hamda kursantlari uchun malaka oshirish kurslarini
tashkil etish yuzasidan taklif va tavsiyalar bildirildi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Milliy adliya instituti. (2015). Huquqbuzarlikning oldini olish nima?
https://www.nij.gov/topics/crime-prevention/pages/welcome.aspx dan olindi
[1]
2. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha
boshqarmasi. (2016). Janubiy Afrikada jinoyatlarning oldini olish bo‘yicha
rejalashtirish
va
harakatlar
bo‘yicha
qo‘llanma.
https://www.unodc.org/documents/southernafrica/Publications/2016/Handb
ook_on_Planning_and_Action_for_Crime_Prevention_in_Southern_Africa.pdf dan
olindi.[2]
3. Politsiya boshliqlarining xalqaro assotsiatsiyasi. (2019). Hamkorlik va
hamkorlik: Ishonchni mustahkamlash va zo‘ravonlikni kamaytirish bo‘yicha
huquqni
muhofaza
qilish
bo‘yicha
qo‘llanma.
https://www.theiacp.org/sites/default/files/2020-
02/Collaboration%20and%20Partnerships%20Guide.pdf dan olindi.[3]
4. (4-moddaning uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2018-yil
3-yanvardagi O‘RQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari
milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son).[4]
5. Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida"gi Qonun // 2014[5]
6. Oʻzbekistonda huquqbuzarliklar profilaktikasi sohasi.Raximjon Raximjonov
Baxit o‘g‘li 2022[6]
7. Муродов Б., Қулбеков О. Номусга тегиш жиноятларини тергов қилишда
исботланиши лозим бўлган ҳолатлар //Общественные науки в
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
86
современном мире: теоретические и практические исследования. – 2024. –
Т. 3. – №. 1. – С. 98-104.
8. Муродов Б.Б. Основания прекращения уголовного дела в связи с
истечением срока давности привлечения к ответственности (опыт
Узбекистана) //Вестник экономической безопасности. – 2016. – №. 1. – С.
177-182.
9. Муродов Б.Б Совершенствование основания прекращения уголовного
дела в связи с истечением срока давности привлечения к ответственности
//Обзор законодательства Узбекистана. – 2016. – №. 3. – С. 47-50.
10. Муродов Б. Совершенствование основания прекращения уголовного
дела в связи с истечением срока давности привлечения к ответственности
//Обзор законодательства Узбекистана. – 2017. – №. 1. – С. 69-72.
11. Муродов Б., Ботаев М. Анализ основ реабилитatsiи невиновных лиц в
уголовном процессе //Общество и инновatsiи. – 2020. – Т. 1. – №. 1. – С. 166-
176.
12. Суюнов Ш., Хусинов Ш. Рецидив жиноятчилик тушунчаси ва унинг
аҳамияти //Общественные науки в современном мире: теоретические и
практические исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 4. – С. 150-156.
13. Суюнов Ш., Исмайлова Ш. Бир гуруҳ шахслар томонидан содир
этиладиган жиноятларни тергов қилишда юзлаштириш тергов
ҳаракатининг ўзига хос хусусиятлари //Общественные науки в
современном мире: теоретические и практические исследования. – 2024. –
Т. 3. – №. 4. – С. 140-144.
14. Суюнов Ш., Азаматов А. Суриштирув институтининг ривожланиш
истиқболлари //Академические исследования в современной науке. –
2023.
Т. 2. – №. 13. – С. 9-14.
