DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
49
ONA TILI DARSLARIDA INNOVATSIYA VA ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR
Karimova Muxtabar Adhamovna
O'zbekiston xalqaro islom akademiyasi akademik litseyi
ona tili va adabiyot fani bosh o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11544713
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ona tili darslarida axborot va innovatsion
texnologiyalardan foydalanish bo’yicha metodik va pedagogik tavsiyalar
berilgan. Shuningdek ona tili darslari orqali o’quvchilar tarbiyasini ijobiy tarafga
yo’naltirish mumkinligi yoritib berilgan.
Kalit so’zlar:
ona tili va adabiyot, innovatsiya, texnologiya, metodika,
axborot, multimedia.
Hozirgi kunda zamonamizni axborot kommunikatsiya vositalarisiz tasavvur
qilish mushkul. Axborot — kommunikatsion texnologiyalari barcha sohalar
qatori ta’lim tizimiga ham izchillik bilan kirib kelmoqda. Jumladan,
axborotlashtirilgan multimediali ta’lim texnologiyalarini boshlang‘ich ta‘limga
joriy etish orqali o‘tiladigan fanlar mazmunini o‘quvchilar ongiga to” liq va
mukammal ravishda singdirish, innovatsion vositalar bilan tanishtirish muhim
ahamiyatga ega. Bundan tashqari boshlang‘ich ta’limda multimedia vositalaridan
samarali foydalanishning o‘ziga xos afzalliklari ham bor.
Ularni quyidagicha
ifodalash mumkin:
ta’limda ko‘rgazmalilik eng asosiy o‘rinlardan birini egallaydi;
o‘quvchini izlanishga undaydi;
o‘quvchi tafakkurini faollashtiradi;
o‘quvchi faoliyatining ijobiy motivini hosil qiladi;
mashg‘ulotlarni jonli va muloqotli tarzda olib borishga imkoniyat tug‘iladi;
ta’lim mazmuniga tegishli materiallarni kompyuter xotirasida saqlab
ularni
o‘quvchilarga xohlagan vaqtda yetkazish imkoniyati bo‘ladi;
Shuning
bilan
birga,
maktabgacha
ta’lim
muassasalarida
tarbiyalanuvchilarning va o‘quvchiyoshlarning ma’naviy tarbiyasi eng dolzarb
muammolardan biri bo‘lib, shu orqali jamiyat ma’naviyatini shakllantirishga
erishish mumkin. Shuningdek, boshlang‘ich ta’limda axborot-kommunikatsion
vositalaridan foydalanish jarayonida o‘quvchi-yoshlarning mafkuraviy
immunitetini shakllantirib, uni mustahkamlab borish lozim. Albatta bu ishlarni
oiladan boshlash kerak, ya’ni oilada farzandlarimizdagi ma’naviy sifatlarni
tarbiyalashdan boshlash zarur, chunki ularga berilgan tarbiya o‘zlari bilan o‘sib
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
50
takomillashib boraveradi. Shuning uchun ham farzandlarimiz ma’naviyatini
shakllantirish va uni yuksaltirishni avvalo oiladan, keyin esa bosqichma-bosqich
uzluksiz ta’lim tizimida olib boriladi. Qolaversa, boshlang‘ich ta’limda ona tili
fani mazmuniga Vatan tuyg‘usi, milliy g‘urur, an’ana va milliy qadriyatlarimizni
o‘quvchilar ongiga singdirish hamda muomala madaniyati, ovqatlanish, kiyinish,
saranjomsarishtalik, odobli, mehnatsevar bo‘lish kabi insoniy sifatlarni
shakllantirib borish lozim.
O‘quvchilarga ma’naviy tarbiya berishni quyidagi
uch yo‘nalishda olib borgan ma’qul:
O‘quvchilar ma’naviyatini shakllantirishga ijobiy ta’sirlar.
O‘quvchilar ma’naviyatini shakllantirishga salbiy ta’sirlar va ularni bartaraf
etish.
O‘quvchilar
ma’naviyatini
shakllantirishning
multimediali
ta’lim
texnologiyalarini ishlab chiqish va undan amaliyotda keng foydalanishga erishish.
Shuningdek, multimedia usuli ta’lim samaradorligini oshirishda quyidagi
ta’limiy va tarbiyaviy afzalliklarga ega: axborotning xilma-xilligi: matn, lavha,
bezak, nutq, musiqa, videofilmlardan parchalar, telekadrlar, animatsiyalardan
foydalanishga erishiladi; “Inson — kompyuter” interaktiv muloqotning yangi
darajasi ancha keng bo‘ladi va undan har tomonlama axborotlarni oladi;
o‘quvchilarga ta’lim olishda ijodiy munosabatni uyg‘otadi va bu o‘z navbatida
ularga ishonchni shakllantiradi; o‘quvchilar tafakkurini faollashtiradi; o‘quv
faoliyatining ijobiy motivini hosil qiladi; o‘z-o‘zini namoyish etish imkonini
beradi; turli fikr va mulohazalarga diqqatni jalb qilishni o‘rganadi; yangi
fikrmulohazani bildirishga va o‘zlashtirishga ruhan tayyor bo‘ladi. Bugungi kun
o‘quvchisi, ularning orzu-intilishi, qiziqishlari orasida ham katta farq bor.
Shundan kelib chiqib bugungi kun o‘qituvchisi nafaqat mamlakatimizda, balki
dunyo miqyosida ro‘y berayotgan yangiliklardan vaqtida xabardor bo‘lishi, o‘z
sohasiga doir zarur ilmiy yangiliklarni mehnat faoliyatiga tatbiq etishi, faqat
darslikka tayanib qolmasdan, mavzu ko‘lamini o‘quvchilarga anglata bilishi, o‘z
ustida tinmay izlanishi, o‘zida bor bilimlarni yanada kengaytira borishi lozim.
Donishmandlarimiz aytganidek: “O‘qitish — ikki barobar o‘qish demakdir”.
O‘qituvchilik kasbining qator mas’uliyatlarini sanab o‘tish mumkin. Bular
qatoriga bola ruhiyatini o‘rganish, undagi salbiy jihatlarga qarshi kurasha olish,
o‘quvchilari qalbida o‘z faniga qiziqish uyg‘otish barobarida Vatanga, oilaga, ota-
onaga, do‘stlariga nisbatan mehr-muhabbatli qila olish, har bir o‘quvchining
oilaviy sharoitini o‘rganib, otaonasi bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish kabilarni
kiritish mumkin. Ona tili va adabiyot fani o‘qituvchisi har bir inson uchun
hayotda bilishi shart hisoblangan to‘g‘ri so‘zlash, ifodali o‘qish, o‘z fi krini
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
51
mustaqil bildira olish, og‘zaki va yozma nutq hamda savodxonlikning imkon
qadar yuqori darajasini egallashlarida ko‘prik vazifasini bajaradi. Bu ham uning
zimmasidagi mas’uliyatning bir ko‘rinishidir. O‘qituvchi xalqi shunday xalqki, u
har bir o‘quvchisini o‘z farzandidek qabul qiladi, uning yutug‘idan to‘libtoshib
faxrlanadi, iztirobiga bab-baravar sherik bo‘ladi.
Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash mumkinki, ta’lim mazmunini boyitishga oid
ishlarni muntazam ravishda olib borish lozim. O‘quvchilar ma’naviyatini
shakllantirishda pedagogik omillarni ham ko‘plab topsa bo‘ladi. Ular ta’lim
mazmunini yangi sifat bosqichiga ko‘tarishga mustahkam didaktik asos bo‘la
oladi va ularni ta’lim mazmuniga ustalik bilan kiritish esa, o‘ziga xos innovatsion
jarayon bo‘lib, bunda o‘qituvchidan yuksak pedagogik mahorat talab etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Sayidaxmedov N. Pedagogik amaliyotda yangi texnologiyalarni qo‘llash
namunalari. — T.: RTM, 2000. — 46 b.
2. G‘ulomova M. X., Sobirova N.K. Yangi innovatsion texnologiya yordamida
ta’lim samaradorligini oshirish usullari //— T.: 2009. — 106 b.
