DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
69
BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI DARSLARIDA LEKSIKOLOGIYA
BO‘LIMINI KREATIV YONDASHUVLAR ASOSIDA O‘RGATISHNI
TAKOMILASHTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Xo‘jamqulova Nafisa Ro‘ziqulovna
Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
O‘zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti
To‘raqulova Noila Xusniddin qizi
1-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14909964
Ta’lim jarayonida boshlang‘ich sinflarda ona tili fanining o‘rni beqiyosdir.
Ayniqsa, leksikologiya bo‘limi o‘quvchilarning so‘z boyligini oshirish, aniq va
ravon nutqini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bugungi kunda
kreativ yondashuvlar asosida ta’lim berish dolzarb masalalardan biri bo‘lib, bu
metodlar orqali bolalarning qiziqishini oshirish, ularning mustaqil fikrlash va
ijodiy tafakkurini rivojlantirish imkoniyati yaratiladi.
Zamonaviy ta’lim tizimida
4K modeli
quyidagi asosiy tamoyillarga
asoslanadi:
Kreativlik (Creativity)
– O‘quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirishga
urg‘u berish.
Kritik fikrlash (Critical Thinking)
– Tanqidiy tahlil qilish va mantiqiy
fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish.
Kooperatsiya (Collaboration)
– Guruhli ish va jamoaviy hamkorlik muhim
ahamiyat kasb etadi.
Kommunikatsiya (Communication)
– Nutq madaniyati va o‘z fikrini aniq
ifodalash qobiliyatini rivojlantirish.
Ushbu model o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga yordam berib,
ularning mantiqiy fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini oshiradi.
K
reativlik (Creativity)
o‘quvchilarning
ijodiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantirishga
qaratilgan asosiy tamoyillardan biridir. Bu ta’lim jarayonida
o‘quvchilarga
yangicha yondashish
,
muammolarni noodatiy yo‘llar bilan hal
qilish
, hamda
ijodkorlikni rivojlantirishga
yordam beradi. Kreativlik
o‘quvchilarning nafaqat
ta’lim jarayonida
, balki
kelajakda hayotdagi
muammolarni hal qilish
qobiliyatini rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi.
Bu tamoyil
zamonaviy ta’lim tizimi
ning ajralmas qismi hisoblanadi.
Leksikologiya bo‘limini o‘rganishning ahamiyati
Leksikologiya so‘zlarning ma’nosi, ularning qo‘llanilishi va nutqiy
faoliyatdagi o‘rnini o‘rganadi. Boshlang‘ich sinflarda bu bo‘limni samarali
o‘qitish uchun quyidagi jihatlarga e’tibor berish lozim:
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
70
So‘z boyligini oshirish uchun o‘yinlar va mashqlar
Frazeologik iboralar bilan ishlash
Lug‘at ustida ishlash orqali o‘quvchilarning tafakkurini boyitish
Turli matnlarni o‘qish va tahlil qilish
So‘z birikmalarining ma’no jihatdan o‘zgarishini tushuntirish
Kreativ yondashuvlarning leksikologiya bo‘limiga tatbiqi,
kreativ
ta’lim metodlari o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi. Bu metodlar
qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
Interfaol mashg‘ulotlar
: Aqliy hujum, rolli o‘yinlar, guruhli topshiriqlar
Vizual texnologiyalar
: Multimediali resurslar, animatsiyalar, rasmlar
orqali tushuntirish
Matn bilan ijodiy ishlash
: Hikoya yaratish, lug‘aviy mashqlar orqali so‘z
boyligini kengaytirish
Drama va teatr metodlari
: Talabalar hikoya, ertak yoki rivoyatlarni
sahnalashtirish orqali so‘z boyligini oshiradilar
Aqliy kartalar
: So‘z va iboralarni grafik tasvirlar orqali bog‘lash orqali
o‘quvchilarning xotirasini mustahkamlash
Kreativ metodlarning o‘quv jarayoniga ta’siri, leksikologiya bo‘limini
kreativ yondashuvlar asosida o‘qitish quyidagi natijalarga olib keladi:
O‘quvchilarning faolligi va qiziqishi oshadi
Mustaqil va tanqidiy fikrlash shakllanadi
So‘z boyligi kengayib, nutq madaniyati rivojlanadi
O‘quvchilarning dars jarayonida ishtiroki oshib, bilimlarni tez va samarali
o‘zlashtiradi
O‘quvchilar ijodkorlik qobiliyatini shakllantirish orqali o‘z fikrlarini
ifodalashda ishonchli bo‘ladilar
Matn yaratish va tahlil qilish ko‘nikmalari rivojlanadi
O‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasi oshadi
Kreativ yondashuvlar boshlang‘ich sinf ona tili darslarida leksikologiya
bo‘limini samarali o‘qitishda muhim vosita hisoblanadi. Bunday usullar orqali
o‘quvchilar so‘z boyligini oshirish, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvlarini
rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shunday ekan, zamonaviy ta’lim
jarayonida kreativ metodlarni qo‘llash dolzarb masala bo‘lib qolmoqda.
Kelajakda bu metodlarni yanada kengaytirish va takomillashtirish orqali ta’lim
sifatini oshirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Qo‘shimov I. (2019). Innovatsion pedagogika asoslari. Toshkent: Fan va
texnologiya. 320 bet.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
71
2.
Yo‘ldoshev A. (2020). Kreativ ta’lim: asosiy tamoyillar va metodlar.
Toshkent: Yangi asr avlodi. 275 bet.
3.
Mahmudov N. (2018). Pedagogik tafakkur va ijodiy ta’lim metodlari.
Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. 290 bet.
4.
Turdaliyev B. (2021). O‘qitish jarayonida kreativ yondashuvlar. Toshkent:
Innovatsiya va pedagogika. 310 bet.
5.
Karimova D. (2017). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijodiy fikrlashni
shakllantirish. Toshkent: O‘qituvchi. 250 bet.
6.
O‘rinboyev H. (2016). Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. Samarqand:
Samarqand Davlat universiteti nashriyoti. 280 bet.
7.
Ismoilov B. (2015). Boshlang‘ich ta’limda ijodkorlik va mustaqil fikrlashni
shakllantirish metodikasi. Toshkent: Fan. 270 bet.
8.
Nazarov A. (2014). Dars jarayonida interfaol metodlardan foydalanish.
Toshkent: Sharq. 240 bet.
9.
Mamatqulov O. (2020). Boshlang‘ich sinflarda innovatsion o‘qitish usullari.
Nukus: Qoraqalpoq davlat universiteti nashriyoti. 300 bet.
10.
Xolmirzayev M. (2018). O‘quvchilarda ijodiy tafakkurni rivojlantirish.
Farg‘ona: Farg‘ona davlat universiteti nashriyoti. 265 bet.
11.
Jalolov J. (2013). Ta’lim jarayonida kreativ pedagogika asoslari. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi nashriyoti. 280 bet.
12.
Tashkenbayeva L. (2019). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun kreativ
o‘qitish metodlari. Toshkent: Yangi asr avlodi. 310 bet.
13.
Xudoyberganov U. (2021). O‘quvchilarni ijodiy tafakkurga o‘rgatish
usullari. Buxoro: Buxoro davlat universiteti nashriyoti. 295 bet.
14.
Abdurahmonov A. (2017). Ta’limda kreativlik va innovatsion
texnologiyalar. Qarshi: Nasaf. 280 bet.
15.
Norqulov Sh. (2022). Pedagogik jarayonda zamonaviy yondashuvlar.
Toshkent: O‘qituvchi. 320 bet.
