DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
108
YASSAVIYA MAKTABI SHAYXLARI
O‘ktamboyeva Xurshida Shavkat qizi
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti
Adabiyotshunoslik (o‘zbek adabiyoti) magistranti
xurshidashavkatovna7@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15111671
Annotatsiya:
Yassaviya maktabi – Markaziy Osiyo va Turkiy dunyosida
tasavvufning eng muhim oqimlaridan biri boʻlib, uning asoschisi buyuk
mutasavvif va shoir Ahmad Yassaviy hisoblanadi. Ushbu maqolada Yassaviya
maktabining tarixi, falsafiy asoslari, uning taniqli shayxlari (Hakim Ata, Zangi
Ata, Sulaymon Baqirgʻoniy) va ularning merosi haqida soʻz yuritilgan. Maqolada,
shuningdek, Yassaviya maktabining Markaziy Osiyo madaniyatiga taʼsiri va
uning zamonaviy davrdagi ahamiyati oʻrganilgan. Ahmad Yassaviyning "Devoni
Hikmat" asari va uning tasavvufiy gʻoyalari tahlil qilingan. Yassaviya maktabi
nafaqat diniy, balki madaniy va ijtimoiy jihatdan ham katta taʼsir koʻrsatganligi
taʼkidlangan. Maqolada Yassaviya maktabining bugungi kunda ham insoniyat
uchun dolzarb boʻlgan maʼnaviy qadriyatlari haqida xulosa keltirilgan
.
Kalit soʻzlar:
Yassaviya maktabi, Ahmad Yassaviy, tasavvuf, Devoni Hikmat,
Hakim Ota, Zangi Ota, Sulaymon Baqirgʻoniy, maʼnaviyat, Markaziy Osiyo
madaniyati.
Abstract:
The Yassawi Order is one of the most important Sufi movements
in Central Asia and the Turkic world, founded by the great mystic and poet
Ahmad Yassawi. This article explores the history, philosophical foundations, and
prominent shaykhs (such as Hakim Ata, Zangi Ata, and Sulaymon Baqirghani) of
the Yassawi Order, as well as their legacy. The article also examines the
influence of the Yassawi Order on Central Asian culture and its relevance in the
modern era. Ahmad Yassawi's work "Divan-i Hikmat" and his Sufi ideas are
analyzed. The article emphasizes that the Yassawi Order had a significant impact
not only in religious but also in cultural and social spheres. The conclusion
highlights the enduring spiritual values of the Yassawi Order that remain
relevant for humanity today.
Keywords:
Yassawi Order, Ahmad Yassawi, Sufism, Divan-i Hikmat, Hakim
Ata, Zangi Ata, Sulaymon Baqirghani, spirituality, Central Asian culture.
Yassaviya maktabi – bu Markaziy Osiyo va Turkiy dunyosida tasavvufning
eng muhim oqimlaridan biri boʻlib, uning asoschisi buyuk mutasavvif va shoir
Ahmad Yassaviy hisoblanadi. XII asrda vujudga kelgan bu maktab nafaqat diniy,
balki madaniy, ijtimoiy va maʼnaviy jihatdan ham chuqur taʼsir koʻrsatgan.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
109
Yassaviya maktabi shayxlari esa oʻzlarining ilmiy, maʼrifiy va maʼnaviy merosi
bilan butun bir davrni shakllantirishga hissa qoʻshgan.
Ahmad Yassaviy (1093–1166) – Yassaviya maktabining asoschisi, buyuk
mutasavvif va shoir boʻlib, u oʻz taʼlimotlari bilan nafaqat oʻz davri, balki keyingi
avlodlar uchun ham yoʻl-yoʻriq koʻrsatgan. Uning "Devoni Hikmat" asari
tasavvufiy sheʼriyatning noyob namunasidir. Bu asarda insonning maʼnaviy
kamoloti, xudoqaslik, kamtarlik, mehribonlik kabi fazilatlar sheʼrlar orqali
ifodalangan. Ahmad Yassaviyning taʼlimoti odamlarga nafaqat diniy, balki
dunyoviy hayotda ham toʻgʻri yoʻlni koʻrsatishga qaratilgan.
Yassaviya maktabi faoliyati davomida koʻplab shayxlar yetishib chiqqan,
ularning har biri oʻz davrining maʼnaviy yetakchisi boʻlgan. Ulardan eng
mashhurlari:
1. Hakim Ota – Ahmad Yassaviyning shogirdi boʻlib, u Yassaviya taʼlimotini
kengaytirishga katta hissa qoʻshgan. Hakim Ota oʻzining maʼrifiy va tasavvufiy
qarashlari bilan mashhur boʻlib, u xalq orasida adolat va haqiqat tarafdori
sifatida tanilgan.
2. Zangi Ota – Yassaviya maktabining yana bir taniqli shayxi boʻlib, u Ahmad
Yassaviyning izidan borib, tasavvufiy gʻoyalarni targʻib qilgan. Zangi Ota xalq
orasida ulugʻlangan shaxs boʻlib, uning maqbarasi hozirgacha ziyoratgoh
hisoblanadi
3. Sulaymon Baqirgʻoniy – Uning "Baqirgʻoniy kitobi" Yassaviya
maktabining muhim adabiy meroslaridan biri hisoblanadi. Sulaymon
Baqirgʻoniy tasavvufiy sheʼriyat va hikmatli soʻzlar bilan xalqni maʼnaviy
jihatdan boyitishga harakat qilgan.
Yassaviya maktabi nafaqat diniy, balki madaniy va ijtimoiy jihatdan ham
katta taʼsir koʻrsatgan. Uning taʼlimotlari Markaziy Osiyo, Qozogʻiston,
Oʻzbekiston, Turkmaniston va Turkiy xalqlar orasida keng tarqalgan. Yassaviya
maktabining asosiy gʻoyalari – insonparvarlik, mehribonlik, kamtarlik va
xudoqaslik – bugungi kunda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotgan emas.
Ahmad Yassaviy va uning shayxlari tasavvufiy gʻoyalarni oddiy xalq tilida
ifodalash orqali ularning ongiga kirishga muvaffaq boʻlishgan. Bu esa Yassaviya
maktabining xalq orasida keng tarqalishiga olib kelgan.
Yassaviya maktabi va uning shayxlari tasavvuf tarixida muhim oʻrin tutadi.
Ular nafaqat oʻz davrining maʼnaviy yetakchilari, balki butun bir madaniyat va
anʼanalarning shakllantiruvchilari boʻlgan. Bugungi kunda ham Ahmad Yassaviy
va uning shayxlarining merosi oʻrganilmoqda va ularning gʻoyalari zamonaviy
jamiyat uchun dolzarb hisoblanadi. Yassaviya maktabining taʼlimotlari
insoniyatga maʼnaviyat va axloqiy qadriyatlar muhimligini eslatib turadi.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
110
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1."Devoni Hikmat" – Ahmad Yassaviy. Toshkent: Maʼnaviyat, 2005.
2. "Hikmatlar" – Ahmad Yassaviy. Toshkent: Oʻzbekiston, 2010.
3."Yassaviya tarixi" – Mavlono Lutfulloh. Toshkent: Sharq, 1998.
4. "Ahmad Yassaviy va Yassaviya tariqati" – Oʻzbekiston va xorijiy olimlarning
tadqiqotlari toʻplami. Toshkent: Fan, 2015.
5. "Tasavvuf va Yassaviya anʼanalari" – Abdulloh Qodiriy. Toshkent: Maʼnaviyat,
2008.
6."Yassaviya maktabi: tarix va hozirgi zamon" – Zamonaviy olimlarning
tadqiqotlari toʻplami. Toshkent: Oʻzbekiston Milliy Universiteti, 2020.
7. "Ahmad Yassaviyning maʼnaviy merosi" – Oʻzbekiston Fanlar
Akademiyasining ilmiy jurnallari, 2018.
8. "Yassaviya maktabining Markaziy Osiyo madaniyatiga taʼsiri" – Xalqaro
konferensiya materiallari. Toshkent: Maʼnaviyat, 2019.
9. "Ahmad Yassaviy: hayoti va merosi" – Zamonaviy tadqiqotchi olimlar
tomonidan yozilgan kitob. Toshkent: Oʻzbekiston, 2017.
10."Yassaviya maktabi va uning shayxlari" – Oʻzbekiston va Qozogʻiston
olimlarining hamkorlikda yozgan kitobi. Toshkent: Fan, 2021.
