DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
25
DAVLAT IMIDJI MADANIYAT ORQALI: DUNYO SIYOSATIDA
JOZIBADORLIKNI SHAKLLANTIRISH STRATEGIYALARI
Feruza Nazarova
Toshkent davlat sharqshusonlik universiteti tadqiqotchisi
Feruza8620@icloud.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15379261
Annotatsiya
Mazkur maqolada davlatlarning xalqaro miqyosda ijobiy imidjini
shakllantirishda madaniyatning roli tahlil qilinadi. Kultura orqali global sahnada
o‘zini namoyon qilish strategiyalari Koreya (K-culture), Yaponiya (Cool Japan)
va Fransiya (La Francophonie) misolida chuqur o‘rganiladi. Tahlil davomida
"yumshoq kuch" konsepsiyasi, kreativ industriyalar va madaniy diplomatiya
vositalarining ta’siri keng yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
madaniy diplomatiya, yumshoq kuch, milliy imidj, kreativ
industriyalar, xalqaro munosabatlar, K-culture, Cool Japan, La Francophonie
Аннотация
В статье рассматривается роль культуры в формировании
положительного международного имиджа государств. Особое внимание
уделяется стратегическим подходам стран через культуру на примере
Южной Кореи (K-culture), Японии (Cool Japan) и Франции (La Francophonie).
Освещаются механизмы «мягкой силы», влияние креативных индустрий и
практики культурной дипломатии.
Ключевые
слова:
культурная
дипломатия,
мягкая
сила,
национальный
имидж,
креативные
индустрии,
международные
отношения, K-culture, Cool Japan, La Francophonie
Abstract
This article explores the role of culture in building a positive international
image of states. It analyzes strategic approaches to cultural promotion through
the examples of South Korea (K-culture), Japan (Cool Japan), and France (La
Francophonie). The mechanisms of soft power, the impact of creative industries,
and the practices of cultural diplomacy are thoroughly examined.
Keywords:
cultural diplomacy, soft power, national image, creative
industries, international relations, K-culture, Cool Japan, La Francophonie
XXI asrda davlatlar o‘zlarining xalqaro maydondagi raqobatbardoshligini
oshirish uchun faqat harbiy yoki iqtisodiy kuchga tayanmayapti. "Yumshoq
kuch" (soft power) konsepsiyasi [Nye, 2004] asosida, madaniyat vositasida
xalqlarning e’tiborini qozonish va ijobiy imidj yaratish dolzarb strategiyaga
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
26
aylangan. Koreya, Yaponiya va Fransiya kabi davlatlar madaniy eksport orqali
o‘zlarini global sahnada ta’sirchan kuch sifatida ko‘rsatishga muvaffaq bo‘ldi.
Ushbu maqolada aynan uchta yirik madaniy tashabbus — Koreyaning K-
culture, Yaponiyaning Cool Japan dasturi va Fransiyaning La Francophonie
tarmog‘i misolida madaniyat vositasida davlat imidjini shakllantirish
strategiyalari chuqur tahlil qilinadi. Globalizatsiya va raqamli texnologiyalar
taraqqiyoti sharoitida xalqaro maydonda davlatlar o‘rtasidagi raqobat yangi
shakllarga ega bo‘ldi. An’anaviy kuch vositalari bilan bir qatorda, madaniy
qadriyatlar, san’at, til va kommunikatsiya vositalari orqali ta’sir ko‘rsatish
strategiyalari yetakchi o‘ringa chiqmoqda. Shu nuqtayi nazardan, madaniy
diplomatiya nafaqat tashqi siyosatning muhim qismi, balki davlatlar o‘rtasidagi
o‘zaro ishonch va hamkorlikni mustahkamlash omili sifatida qaralmoqda.
So‘nggi o‘n yilliklar tajribasi shuni ko‘rsatdiki, o‘z milliy madaniyatini
zamonaviy vositalar orqali targ‘ib eta olgan davlatlar xalqaro sahnada o‘z
mavqelarini mustahkamlash va yumshoq kuch salohiyatini oshirishga
erishmoqda. Shu jarayonda Koreya Respublikasi o‘zining K-culture brendi orqali
madaniy inqilobni boshlab berdi, Yaponiya esa Cool Japan strategiyasi
yordamida kreativ industriyalarini jahon auditoriyasiga yetkazdi. Fransiya esa,
o‘zining ko‘p asrlik til va madaniyat siyosatini davom ettirib, La Francophonie
tarmog‘i orqali global miqyosda ta’sir doirasini kengaytirmoqda.
Maqolaning asosiy maqsadi — har bir davlatning konkret madaniy
tashabbuslari asosida, madaniyat eksportining xalqaro imidjga va global
raqobatbardoshlikka qanday ta’sir ko‘rsatishini tahlil qilish va muvaffaqiyat
omillarini aniqlashdan iborat. Shu bilan birga, zamonaviy diplomatiya
konsepsiyasida madaniyat, kreativ industriyalar va xalqaro kommunikatsiya
tarmoqlari o‘zaro uyg‘unlashib, davlatlar uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.
Xalqaro miqyosda o‘zining jozibador madaniy obrazini shakllantira olgan
davlatlar nafaqat o‘z siyosiy manfaatlarini ilgari surmoqda, balki iqtisodiy
hamkorlik, sayyohlik va xalqaro brendingni rivojlantirish imkoniyatiga ham ega
bo‘lmoqda.
Bugungi globallashuv sharoitida raqamli texnologiyalar va ommaviy
axborot vositalari madaniy mahsulotlarning jahon bozoriga tezkor kirib
borishini ta’minlamoqda. Shu sababli, madaniy diplomatiya faqat an’anaviy
san’at yoki tarixiy meros bilan cheklanmay, balki yangi media platformalari,
virtual madaniy tajribalar va transmilliy madaniy loyihalar orqali ham amalga
oshirilmoqda.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
27
Maqolada tahlil qilinadigan uchta strategik model — Koreyaning K-culture
brendi, Yaponiyaning Cool Japan dasturi va Fransiyaning La Francophonie
tarmog‘i — turlicha tarixiy, iqtisodiy va siyosiy sharoitlarda shakllangan bo‘lsa-
da, ularni umumiy maqsad: davlat imidjini madaniyat vositasida global
auditoriyada mustahkamlash birlashtiradi. Har bir tashabbus o‘zining noyob
yo‘nalishlari va uslublari bilan madaniy diplomatiya amaliyotining qanchalik
rang-barang va dinamik bo‘lishini ko‘rsatadi.
Shunday qilib, maqola doirasida madaniyat eksporti va xalqaro brending
vositalarining muvaffaqiyat omillari, davlat strategiyasiga madaniy diplomatiya
integratsiyasi va global auditoriyaga ta’sir qilish mexanizmlari chuqur tahlil
qilinadi.
Asosiy qism
1. Madaniyat va "yumshoq kuch" nazariyasi
Joseph Nye ta’kidlaganidek, "yumshoq kuch" bu boshqalarni o‘z xohishiga
ko‘ra harakat qilishga undash qobiliyatidir, bu esa madaniy joziba va qadriyatlar
vositasida amalga oshiriladi [Nye, 2004, s. 5]. Madaniy diplomatiya esa bu
kuchni real vositaga aylantirish mexanizmidir [Melissen, 2005, s. 15] "Yumshoq
kuch" kontseptsiyasi davlatlarning o‘z manfaatlarini ilgari surishda majburlash
yoki iqtisodiy bosim o‘rniga, o‘z qadriyatlari, madaniy jozibasi va siyosiy
institutlarining jalb etuvchi xususiyatiga tayanishini ta’kidlaydi [Nye, 2004, s. 5].
Bu yondashuv xalqaro munosabatlarda kuch ishlatmasdan o‘ziga xos raqobat
ustunligini ta’minlaydi.
Madaniy diplomatiya esa yumshoq kuch resurslarini tizimli va maqsadga
yo‘naltirilgan tarzda safarbar etish va boshqarish vositasidir [Melissen, 2005, s.
15]. U xalqaro maydonda davlatning ijobiy imidjini shakllantirish, madaniy
qadriyatlarini targ‘ib qilish va jahon jamoatchiligi ongida ishonch muhitini
yaratish vazifalarini bajaradi.
Madaniyat orqali amalga oshiriladigan ta’sir asosan hissiy aloqalar va
qadriyatlar umumiyligi asosida shakllanadi. Bu jarayon odatda uzoq muddatli va
barqaror bo‘lib, davlatlarning o‘z manfaatlariga erishishida yanada barqaror va
do‘stona sharoit yaratadi [Nye, 2011, s. 94].
Raqamli inqilob davrida madaniy diplomatiya an’anaviy shakllardan
tashqariga chiqib, yangi formatlarga — virtual platformalar, global media,
ijtimoiy tarmoqlar va transmilliy madaniy almashinuv loyihalariga tayanmoqda
[Cull, 2013, s. 125].
Bu esa davlatlarga o‘z madaniy mahsulotlari va qadriyatlarini milliy
chegaralardan ancha uzoqlarga olib chiqish imkonini bermoqda.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
28
Shunday qilib, madaniyat va yumshoq kuch o‘rtasidagi aloqadorlik
zamonaviy diplomatiyaning ajralmas qismiga aylanib, davlatlar uchun xalqaro
siyosiy va iqtisodiy raqobatda muhim strategik afzallik yaratmoqda
.
2. K-culture: Koreyaning global sahnadagi muvaffaqiyati
Janubiy Koreya o‘zining "Hallyu" ("Korean Wave") strategiyasi orqali
madaniy diplomatiyaning global modelini yaratishga muvaffaq bo‘ldi. 1990-
yillarning oxiridan boshlab, davlat o‘zining musiqiy, kinomatografik, oshpazlik
va moda sohalarini xalqaro maydonda faol targ‘ib qila boshladi [Kim, 2011, s.
23].
K-pop fenomeni, xususan, BTS, EXO va Blackpink kabi guruhlar orqali
global auditoriyani jalb qilish madaniy eksportning asosiy poydevoriga aylandi.
Shu bilan birga, koreys dramalari ("K-dramalar") va kinofilmlar ham butun
dunyo bo‘ylab mashhurlik kasb etdi, masalan, "Squid Game" va "Parasite"
asarlari xalqaro mukofotlarga sazovor bo‘ldi [Jin, 2016, s. 48].
Koreya
madaniy
diplomatiyasining
asosiy
yo‘nalishlari
quyidagilardan iborat:
Davlat siyosiy qo‘llab-quvvatlovi:
Koreya Madaniyat, Sport va Turizm
vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan milliy dasturlar va moliyalashtirilgan
loyihalar [KOCIS, 2018, s. 7].
Xususiy sektor ishtiroki:
Yirik kompaniyalar (Samsung, CJ Entertainment,
SM Entertainment) madaniy mahsulotlarni global bozorlarga chiqarishda faol
rol o‘ynadi.
Axborot texnologiyalari va raqamli platformalar:
YouTube, Netflix va V-
Live kabi platformalar orqali koreys madaniy kontenti cheklovlarsiz tarqaldi
[Oh, 2013, s. 62].
Janubiy Koreya hukumati madaniyatni nafaqat iqtisodiy resurs, balki
siyosiy va ijtimoiy vosita sifatida ko‘rib, uni milliy strategiyaning ajralmas
qismiga aylantirdi. 2014 yilda Hallyu qo‘mitasi tashkil etildi, u koreys
madaniyatining chet ellarda tarqalishini tizimli tarzda boshqarishga xizmat qildi
[KOCIS, 2018, s. 10].
Natijalar:
2021 yilga kelib Janubiy Koreya madaniy eksportining hajmi 12
milliard AQSh dollariga yetdi [UNCTAD, 2022, s. 59]. Bu ko‘rsatkich Janubiy
Koreyani dunyoning eng yirik madaniy eksport qiluvchi davlatlaridan biriga
aylantirdi.
Madaniy mahsulotlarning yuqori sifati, zamonaviy texnologiyalarga
moslashuvchanlik va global auditoriyaning ehtiyojlarini inobatga olish K-
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
29
culture’ning asosiy muvaffaqiyat omillaridan biri bo‘ldi. Bundan tashqari, Koreya
o‘zining ijobiy milliy brendini — innovatsion, kreativ va global madaniyat
markazi sifatida shakllantira oldi [Shim, 2008, s. 29].
3. Cool Japan: Yaponiyaning madaniy brend strategiyasi
Yaponiya o‘zining boy madaniy merosi va zamonaviy kreativ
industriyalarini xalqaro darajada targ‘ib qilish uchun 2000-yillarning boshlarida
"Cool Japan" tashabbusini ilgari surdi. Bu strategiya Yaponiya madaniy
qadriyatlarini global auditoriyaga yetkazish va xalqaro sahnada ijobiy imidj
yaratish maqsadida ishlab chiqilgan edi [McGray, 2002, s. 47].
"Cool Japan" konsepsiyasi anime, manga, dizayn, moda, oshxona va
texnologiyani o‘z ichiga oladi. Ushbu sohalarda Yaponiya mahsulotlari o‘zining
yuqori sifati, estetik yondashuvi va noyob madaniy xususiyatlari bilan ajralib
turadi [Iwabuchi, 2015, s. 11].
Yaponiyaning madaniy diplomatiyadagi asosiy yo‘nalishlari
Anime va Manga eksporti:
"Naruto", "One Piece", "Attack on Titan" kabi
brendlar orqali Yaponiya madaniy kodlari butun dunyoga tarqaldi [Denison,
2010, s. 540].
Gastronomiya va moda:
Sushi va ramen kabi an’anaviy taomlar global
gastronomik trendlarga aylandi, Harajuku modasi esa yoshlar orasida
mashhurlikka erishdi [Bestor, 2000, s. 89].
Madaniy tadbirlar va ko‘rgazmalar:
Yaponiya madaniyatini targ‘ib qilish
uchun xalqaro festivallar, ko‘rgazmalar va madaniy kunlar faol o‘tkazilmoqda
[JETRO, 2021, s. 6].
Davlat bu jarayonni qo‘llab-quvvatlash uchun maxsus moliyaviy
mexanizmlar joriy etdi. 2013 yilda "Cool Japan Fund" tashkil qilindi va u orqali
yapon madaniyatini xorijda ommalashtirish uchun 500 million AQSh dollaridan
ortiq investitsiya yo‘naltirildi [JETRO, 2021, s. 8].
Natijalar
Yaponiya eksport qilayotgan madaniy mahsulotlar hajmi ortdi va
anime va manga global sanoatining markaziga aylandi. Shuningdek, Yaponiya
ijobiy, innovatsion va zamonaviy davlat sifatida xalqaro sahnada mustahkam
o‘rin egalladi [Iwabuchi, 2015, s. 24]. Biroq, ayrim tadqiqotchilar "Cool Japan"
tashabbusining ichki muammolarini ham ta’kidlaydi. Ular orasida resurslarning
noto‘g‘ri taqsimlanishi, strategik rejalashtirishdagi kamchiliklar va global
auditoriyaning ehtiyojlariga to‘liq moslashmaslik masalalari bor [Daliot-Bul,
2009, s. 250].
Shunga qaramay, "Cool Japan" tashabbusi madaniy diplomatiyada Yaponiya
uchun muhim o‘zgarishlar yasab, uning global madaniy ta’sirini kengaytirdi.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
30
4. La Francophonie: Fransiyaning madaniy diplomatiya modeli
Fransiya madaniy diplomatiya sohasida o‘zining boy tarixiy merosi va
fransuz tilining global tarqalishidan ustalik bilan foydalanmoqda. 1970 yilda
tashkil etilgan La Francophonie tashkiloti fransuz tilida so‘zlashuvchi
mamlakatlarni birlashtirgan va madaniy aloqalarni rivojlantirish uchun xalqaro
platformaga aylangan [OIF, 2021, s. 3]. La Francophonie faqat til birligi asosida
emas, balki umumiy qadriyatlar, demokratik tamoyillar va inson huquqlarini
targ‘ib qilishga qaratilgan ko‘p qirrali hamkorlikni ilgari suradi [Gouverneur,
2008, s. 57]. Ushbu yondashuv Fransiyaning "yumshoq kuch" strategiyasining
ajralmas qismi sifatida qaraladi.
Fransiyaning madaniy diplomatiya faoliyatining asosiy yo‘nalishlari:
Til siyosati:
Fransuz tilining global darajada targ‘ib qilinishi, xususan,
Afrika, Osiyo va Amerika qit’alarida Institut Français va Alliance Française
tarmoqlari orqali amalga oshirilmoqda [OIF, 2021, s. 11].
Madaniy tadbirlar:
Francophonie festivallari, xalqaro adabiy mukofotlar
va madaniy ko‘rgazmalar orqali fransuz madaniy qadriyatlari targ‘ib qilinmoqda
[Gallagher, 2001, s. 33].
Ta’lim va ilmiy almashinuv:
Fransuz tilida o‘qitiladigan maktablar va
universitetlar tarmog‘i, shuningdek, akademik almashinuv dasturlari orqali yosh
avlodni fransuz tilida va madaniyatida tarbiyalashga alohida e’tibor
qaratilmoqda [Martel, 2017, s. 75].
La Francophonie tarmog‘i bugungi kunda 88 ta a’zo davlat va hukumatni,
hamda 300 milliondan ortiq fransuz tilida so‘zlashuvchi insonni birlashtirib,
Fransiyaning global ta’sir doirasini sezilarli darajada kengaytirdi [OIF, 2021, s.
4].
Natijalar
Fransiya xalqaro maydonda o‘zini nafaqat iqtisodiy va siyosiy
kuch sifatida, balki madaniy lider sifatida ham namoyon qila oldi. Fransuz tili va
madaniy qadriyatlar global identifikatsiyaning muhim elementi sifatida
shakllandi [Gouverneur, 2008, s. 63]. Biroq, La Francophonie’ning faoliyati ham
muayyan tanqidiy qarashlarga sabab bo‘lmoqda. Ayrim tadqiqotchilar uni
Fransiyaning sobiq mustamlakalar ustidan ta’sirini saqlab qolish vositasi sifatida
ko‘radilar [Chafer, 2002, s. 92]. Shunga qaramay, bu tashabbus madaniy
diplomatiyada samarali vosita sifatida o‘z o‘rnini saqlab qolmoqda.
Xulosa
Zamonaviy xalqaro munosabatlar tizimida madaniyat va uning yumshoq
kuch sifatidagi roli tobora ortib bormoqda. Koreyaning K-culture tashabbusi,
Yaponiyaning Cool Japan strategiyasi va Fransiyaning La Francophonie tarmog‘i
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
31
misolida ko‘rib chiqilgan tajribalar shuni ko‘rsatadiki, madaniy diplomatiya
davlatlar uchun global sahnada o‘z milliy imidjini shakllantirish va xalqaro
hamkorlikni mustahkamlashning samarali vositasiga aylangan.
Har bir mamlakat o‘zining tarixiy, ijtimoiy va siyosiy sharoitlariga mos
madaniy diplomatiya modelini ishlab chiqdi:
Koreya raqamli texnologiyalar va ommaviy madaniyat orqali keng
auditoriyaga chiqa oldi [KOCIS, 2018, s. 7].
Yaponiya o‘zining an’anaviy va zamonaviy kreativ industriyalarini
uyg‘unlashtirib, yosh auditoriyani jalb qilishga erishdi [Iwabuchi, 2015, s. 24].
Fransiya esa til va madaniy qadriyatlar asosida transmilliy madaniy
hamkorlik tarmog‘ini rivojlantirdi [OIF, 2021, s. 4].
Madaniyatni yumshoq kuch manbai sifatida faol va tizimli ravishda qo‘llash
orqali ushbu davlatlar xalqaro maydonda o‘z ta’sir doirasini kengaytirdi,
raqobatbardoshligini oshirdi va ijobiy milliy obraz yaratishga erishdi.
Kelgusida global madaniy raqobatning kuchayishi va raqamli
texnologiyalarning yanada rivojlanishi madaniy diplomatiya strategiyalarini
yanada innovatsion va adaptiv qilishni talab etadi. Shu nuqtayi nazardan,
zamonaviy davlatlar uchun madaniy eksport, kreativ industriyalarni
rivojlantirish va xalqaro auditoriya bilan hissiy aloqalarni mustahkamlash
ustuvor yo‘nalishlardan bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Nye, Joseph S. Soft Power: The Means to Success in World Politics. Public
Affairs, 2004. [Nye, 2004, s. 5].
2.
Nye, Joseph S. The Future of Power. Public Affairs, 2011. [Nye, 2011, s. 94].
3.
Melissen, Jan (ed.). The New Public Diplomacy: Soft Power in International
Relations. Palgrave Macmillan, 2005. [Melissen, 2005, s. 15].
4.
Cull, Nicholas J. Public Diplomacy: Lessons from the Past. CPD Perspectives
on Public Diplomacy, 2013. [Cull, 2013, s. 125].
5.
Kim, Youna. Transnational Migration, Media and Identity of Asian Women.
Routledge, 2011. [Kim, 2011, s. 23].
6.
Jin, Dal Yong. New Korean Wave: Transnational Cultural Power in the Age
of Social Media. University of Illinois Press, 2016. [Jin, 2016, s. 48].
7.
Shim, Doobo. "Hybridity and the rise of Korean popular culture in Asia."
Media, Culture & Society, 2008. [Shim, 2008, s. 29].
8.
McGray, Douglas. "Japan’s Gross National Cool." Foreign Policy, 2002, no.
130, pp. 44–54. [McGray, 2002, s. 47].
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
32
9.
Iwabuchi,
Koichi.
Resilient
Borders
and
Cultural
Diversity:
Internationalism, Brand Nationalism, and Multiculturalism in Japan. Lexington
Books, 2015. [Iwabuchi, 2015, s. 11; 24].
10.
Denison, Rayna. "Anime fandom and the liminal spaces between fan
creativity and piracy." International Journal of Cultural Studies, 2010, vol. 13(5),
pp. 449–466. [Denison, 2010, s. 540].
11.
Bestor, Theodore C. "How Sushi Went Global." Foreign Policy, 2000.
[Bestor, 2000, s. 89].
12.
Daliot-Bul, Michal. "Japan Brand Strategy: The Taming of 'Cool Japan' and
the Challenges of Cultural Planning in a Postmodern Age." Social Science Japan
Journal, 2009, vol. 12(2), pp. 247–266. [Daliot-Bul, 2009, s. 250].
13.
Organisation Internationale de la Francophonie (OIF). Rapport d'activités
2021. Paris, 2021. [OIF, 2021, s. 3; 4; 11].
14.
Gouverneur, Véronique. La Francophonie: outil de rayonnement culturel et
politique? L’Harmattan, 2008. [Gouverneur, 2008, s. 57; 63].
15.
Gallagher, Charles F. The Franco-African Connection. Africa World Press,
2001. [Gallagher, 2001, s. 33].
16.
Martel, Frédéric. Mainstream: On the Global War for Culture and Ideas.
Flammarion, 2017. [Martel, 2017, s. 75].
17.
Chafer, Tony. The End of Empire in French West Africa: France's
Successful Decolonization? Berg, 2002. [Chafer, 2002, s. 92]
