Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
28
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA TA’LIM TIZIMINING MINTAQA
TARAQQIYOTIGA TA’SIRI
Egamov Sevinchbek Maxsud o‘g‘li
Ma’mun universiteti
ORCID: 0009-0005-7862-8679
egamovsevinchbek2106@gmail.com
Annotatsiya.
Ushbu maqola mintaqada innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy
yo‘nalishlari, unda oliy ta’lim muassasalarining ta’siri, tahlili haqida ma’lumotlar keltirilgan. Oliy
ta’lim muassasalarining innovatsion faoliyati, ularga turli yondashuvlar, inno
vatsion faoliyatni
moliyalashtirish ko’rsatkichlari tahlil etilgan. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarini innovatsion
rivojlanish tamoyillari va shartlari tadqiq etilgan. Ta’lim, fan va biznes o‘rtasidagi o‘zaro
munosabatlarni yanada kengaytirish,oliy ta’
lim muassasalarining innovatsion ishlanmalari va
ilmiy tadqiqotlari natijalarini tijoratlashtirish bo‘yicha ilmiy xulosa va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
oliy ta’lim, innovatsiya, biznes, innovatsiyalarni ishlanmalarni
tijoratlashtirish, ilmiy tadqiqot, innovatsion rivojlanish, biznes hub, texnopark, akadem mobillik,
regression tahlil, korrelltasion tahlil.
ВЛИЯНИЕ СИСТЕМЫ ОБРАЗОВАНИЯ НА РЕГИОНАЛЬНОЕ РАЗВИТИЕ
В УСЛОВИЯХ ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ
Эгамов Севинчбек Махсуд угли
Университет Мамун
Аннотация.
В данной статье представлена информация об основных направлениях
развития инновационной экономики региона, влиянии высших учебных заведений,
проведен анализ. Анализируется инновационная деятельность высших учебных
заведений, различные подходы к ней, показатели финансирования инновационной
деятельности. Также изучены принципы и условия инновационного развития высших
учебных заведений.
Ключевые слова:
высшее образование, инновации, бизнес, коммерциализация
инновационного развития, научные исследования, инновационное развитие, бизнес
-
хаб,
технопарк, академическая мобильность, регрессионный анализ, корреляционный
анализ
.
UO
‘
K: 332.1
VIII SON
—
AVGUST, 2024
28-36
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
29
THE EFFECT OF THE EDUCATION SYSTEM ON REGIONAL DEVELOPMENT IN THE
CONDITIONS OF INNOVATIVE ECONOMY
Egamov Sevinchbek
Mamun university
Abstract:
This article provides information on the main directions of development of the
innovative economy in the region, the impact of higher education institutions, and analysis.
Innovative activities of higher education institutions, various approaches to them, indicators of
financing innovative activities are analyzed. Also, the principles and conditions of innovative
development of higher education institutions were researched. Scientific conclusions and
recommendations have been developed on further expansion of mutual relations between
education, science and business, commercialization of innovative developments and scientific
research results of higher educational institutions.
Keywords:
higher education, innovation, business, innovation development
commercialization, scientific research, innovative development, business hub, technopark,
academic mobility, regression analysis, correlation analysis.
Kirish.
Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasini innovatsion rivojlantirish ijtimoiy iqtisodiy
siyosatning ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi. O‘zbekistonning jahondagi iqtisodiy mavqeini
yuksaltirish va raqobatbardosh ilm-fanni talab qiluvchi mahsulotlar ishlab chiqarish orqali
iqtisodiyotni sifatli rivojlantirish bevosita uning innovatsion faoliyatiga bog‘liq. Xorijiy tajriba
shuni ko‘rsatadiki, innovatsion faoliyat bilan shug‘ullanuvchi tadbirkorlik sub’ektlarini qo‘llab
-
quvvatlash, davlat va xususiy innovatsion loyihalarni ishlab chiqish va amalga oshirish uchun
shart-
sharoit yaratish muayyan tarmoqlarda texnologik yutuqni ta’minlaydigan innovatsion
rivojlanishga xizmat qiladi. Mintaqada innovatsion iqtisodiyotni tashkil etish, jamiyat
bilimlarini shakllantirish, globallashuv jarayonlarining kuchayishi, ta’lim xizmatlari bozorida
raqobat kuchayib borayotgan hozirgi sharoitda oliy ta’limni innovatsion asosda rivojlantirish
zarurati mutlaq dolzarbdir. Mamlakatning jahon miqyosida kuchli raqobatbardosh mavqeini
ta’minla
sh jamiyatning ijtimoiy-
iqtisodiy, innovatsion, gumanitar, ma’naviy
-axloqiy va
ma’naviy rivojlanishidagi beqiyos rolini anglashni taqozo etadi.
Shu munosabat bilan maqolada
mintaqaviy darajada
innovatsion infratuzilmani tashkil etish va rivojlantirish bo‘yicha tahliliy
natijalar ko‘rib chiqiladi.
Adabiyotlar sharhi.
Bugunki kunda iqtisodiy rivojlanishni hisobga olgan holda kelib chiqishi, ko'lami,
mexanizmlari va oqibatlari bilan bir-biridan farq qiluvchi, jahon iqtisodiy tizimining holatiga
turlicha ta'sir ko'rsatadigan jarayonlar majmui sifatida ifodalash mumkin (Popelo, 2017;
Moreno, 2017, Kuchkarov, 2022;). Iqtisodiy rivojlanishning turli shakllari mamlakatning
iqtisodiy o'sish sur'ati va barqarorligi, unumdorligi va turmush darajasi nuqtai nazaridan turli
xil natijalar beradi. Mamlakatning jahon bozoridagi reytingi foydalanilayotgan texnologiyalar
(ishlab chiqarish, boshqarish, axborot) xususiyati bilan ifodalanadi (Sherov, 2023). Avvalo,
mamlakatlar erishgan yoki erisha oladigan texnologik rivojlanish darajasida farqlanadi
(Zatonatska va boshq., 2019; Sandal va boshq., 2020). Texnologiya darajasi qanchalik yuqori
bo‘lsa, ular bozorni boshqarish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Odd
iy tovarlar ishlab
chiqarishdan innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarishga yo‘nalishni o‘zgartirish va yangi,
noyob ishlab chiqarish texnologiyalarini yaratish jarayonidamamlakatning iqtisodiy qudrati
oshadi.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
30
Umuman olganda, O‘zbekiston ta'lim tizimi va ayniqsa, har bir oliy ta’lim muassasalari
iqtisodiy rivojlanishning eng muhim omili - zarur texnologik bilim va ko'nikmalarga ega bo'lgan
intellektual resurslar, malaka darajasini doimiy ravishda oshirish qobiliyati uchun javobgardir.
Bugungi kunda globallashuv barcha sohalarni faol raqamlashtirish jarayonlari bilan birga
olib borilmoqda. M.Barzman, I.Bajenkov, S.Komsule, A.Djakona, A.Obushna, E.Santos,
A.Tkalenko va boshqalar o‘z tadqiqotlarida jamiyatni raqamlashtirish jarayonlari kon
tekstida
oliy ta'lim muassasalarini o'zgartirishning turli jihatlarini o'rganishgan. Asosiy tadqiqotlar oliy
ta’lim muassasalari faoliyatini oʻzgartirishning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganishga, axborot
-
kommunikatsion texnologiyalarga asoslangan innovatsiyalarni joriy etishga qaratilgan
(Abduxaparova, 2022; Ming va boshq., 2023; Ugur, 2020; Toader va boshq., 2021). Oliy taʼlim
muassasalarini rivojlantirish, innovatsion rivojlanishni tashkiliy-
iqtisodiy qoʻllab
-quvvatlashni
takomillashtirish boʻyicha bir qator tadqiqotlar mavjudligiga qaramasdan, chuqur oʻrganish
oliy ta’lim muassasalarining globallashuv sharoitida innovatsion rivojlanishining ustuvor
yoʻnalishlarini aniqlashni taqozo etmoqda.
Tadqiqot metodologiyasi.
Korrelyatsion tahlil korrelyatsiya koeffisiyentlarini aniqlash va ularning muhimligini,
ishonchliligini baholashga asoslanadi.
Bogʻlanishlar chiziqli boʻlsa, u holda bogʻlanish zichligini baholashda korrelyatsiya
koeffisiyentidan foydalanish mumkin:
y
x
y
x
y
x
r
−
=
,
bu yerda,
x
va
y
mos ravishda
x
va
y
o
ʻ
zgaruvchilarning o
ʻ
rtacha kvadratik
chetlanishidir va ular quyidagi formulalar yordamida hisoblanadi:
(
)
n
x
x
n
i
i
x
=
−
=
1
2
,
(
)
n
y
y
n
i
i
y
=
−
=
1
2
Shuningdek, korrelyatsiya koeffisiyentini hisoblashning quyidagi modifikatsiyalangan
formulalaridan ham foydalanish mumkin:
(
)(
)
y
x
n
i
i
i
n
y
y
x
x
r
−
−
=
=
1
yoki
−
−
−
=
=
=
=
=
=
=
=
n
i
n
i
n
i
n
i
n
i
n
i
n
i
y
y
n
x
x
n
y
x
xy
n
r
1
2
1
2
1
2
1
2
1
1
1
.
Determinatsiya koeffisiyenti korrelyatsiya koeffisiyentining kvadratiga teng.
Korrelyatsiya koeffisiyenti (
r
)
–
1 dan +1 oralig
ʻ
ida bo
ʻ
ladi. Agar
0
=
r
bo
ʻ
lsa omillar o
ʻ
rtasida
bogʻlanish
mavjud emas,
1
0
r
boʻlsa, toʻgʻri bogʻlanish mavjud
0
1
−
r
- teskari
bogʻlanish mavjud
1
=
r
funksional bogʻlanish mavjud.
Bogʻlanish zichlik darajasi odatda quyidagicha talqin etiladi. Agar
2
,
0
gacha
–
kuchsiz bogʻlanish;
4
,
0
2
,
0
–
oʻrtacha zichlikdan kuchsizroq bogʻlanish;
6
,
0
4
,
0
–
oʻrtacha bogʻlanish;
8
,
0
6
,
0
–
oʻrtachadan zichroq bogʻlanish;
99
,
0
8
,
0
–
zich bogʻlanish.
Regression tahlil natijaviy belgiga ta’sir etuvchi belgilarning samaradorligini amaliy
jihatdan yetarli darajada aniqlik bilan baholash imkonini beradi. Regression tahlil yordamida
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
31
ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarning kelgusi davrlar uchun bashorat qiymatlarini baholash va
ularning ehtimol chegaralarini aniqlash mumkin.
Regression va korrelyatsion tahlilda bogʻlanishning regressiya tenglamasi aniqlanadi va
u ma’lum ehtimol (ishonchlilik darajasi) bilan baholanadi, soʻngra iqtisodiy
-statistik tahlil
qilinadi.
Koʻpincha korrelyatsion bogʻliqlik shaklini ifodalash uchun bir vaqtning oʻzida bir necha
funksiya mos keladi, shuning uchun bogʻliqlik shaklini ifodalash uchun funksiyalarni muqobil asosda
tanlashni yakuniy asoslagan ma’qul.
Odatda ijtimoiy-
iqtisodiy jarayonlar oʻrtasida bogʻlanishlarni oʻrganishda quyidagi
funksiyalardan foydalaniladi (Gujarati, 2004
)
:
x
y
a
b x
= +
2
x
y
a
b x
c x
= + +
x
y
a
b x
= +
2
3
x
y
a
b x
c x
d x
= + +
+
b
x
y
a x
=
x
x
y
a b
=
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
32
Regressiyaning chiziqli shaklini tushinish, talqin etish va hisob-kitoblar texnikasi nuqtai
nazaridan eng oddiy shakl hisoblanadi.
Chiziqli juft regressiya tenglamasi umumiy holda quyidagi ko
ʻ
rinishga ega:
x
y
a
b x
= +
ёки
y
a
b x
= + +
bu yerda
a
,
b
- model parametrlari;
𝜀
-
tasoddifiy kattalik.
Chiziqli juft regressiya modeli parametrlarining mazmuni:
a
- regression tenglamaning erkin koeffisy
ienti. Iqtisodiy ma’noga ega emas va omil belgi ya’ni
0
x
=
boʻlsa,
y
natijaviy belgining qiymatini koʻrsatadi.
b
- regressiya koeffisiyenti, agar
x
oʻzgaruvchi (
omil belgi)
bir oʻlchov birligiga
oʻzgartirilsa,
y
natijaviy belgi oʻrtacha qancha oʻlchov birligiga oʻzgarishini koʻrsatadi.
𝜀
-
normal taqsimlangan tasoddifiy kattalik. Doimiy dispersiyali qoldiq,
y
ning oʻzgarishi
x
ning oʻzgarishiga bogʻliq emasligini koʻrsatadi Chunki ushbu
modelda hisobga olinmagan
boshqa omillar ham ishtirok etadi.
a
va
b
model parametrlarini baholash
eng kichik kvadratlar usuli
(EKKU) bilan amalga
oshiriladi. EKKU ning mohiyati shundan iboratki,
y
natijaviy belgining amaldagi (haqiqiy)
qiymatlarining regressiya
tenglamasi boʻyicha hisoblab chiqilgan
x
y
(nazariy) qiymatlaridan
kvadratik chetlanishlari yigʻindisi eng kichik boʻladigani topiladi, ya’ni:
(
)
2
2
1
1
min
i
n
n
i
i
x
i
i
y
y
=
=
−
=
→
Buni grafikda ham ko
ʻ
rishimiz mumkin:
1-rasm. R
egressiya chizigʻi va eng kichik dispersiya qoldiqlari
(Доугерти, 2009)
Eng kichik kvadratlar usuli bilan chiziqli juft regressiya tenglamasi parametrlarini topish
uchun
S
ning
a
va
b
boʻyicha birinchi tartibli hosilasini topamiz, so’ngra
normal tenglamalar
tizimi quyidagi koʻrinishga ega boʻladi (Бабешко, 2006):
(
)
(
)
2
,
S a b
y
a
b x
=
− −
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
33
(
)
(
)
2
0;
2
0.
S
y
a
b x
a
S
x y
a
b x
b
= −
− −
=
= −
− −
=
2
;
.
a n
b
x
y
a
x b
x
x y
+
=
+
=
(1)
(1)
Tenglamalar sistemasi
a
va
b
larga nisbatan yechiladi. Tenglamalar sistemasini
yechish natijasida
a
va
b
parametrlarlarning qiymatlarini topish uchun tayyor formulalar
kelib chiqadi:
(
)
2
cov
,
x
x y
b
=
,
a
y
b x
= −
bu yerda
( )
______
cov
,
x y
y x
y x
= −
–
x
ва
y
belgining kovariatsiyasi,
____
2
2
2
x
x
x
=
−
–
x
belgining dispersiyasi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Mintaqada ta’lim xizmatlarini rivojlanishida ta’lim sohasidagi xizmatlar hajmi, ta’lim
sohasidagi nominal hisoblangan o‘rtacha oylik ish haqi, ta’lim sohasida faoliyat koʻrsatayotgan
tashkilotlar soni, aholi jon boshiga umumiy daromadlar hajmi va boshqa bir qator omillar
muhim roʻl oʻynaydi.
Yuqoridagi fikirlarga asoslangan holda mintaqda
ta’lim xizmatlarini rivojlanishi
ifodalovchi
ko‘p omilli ekonometrik modelini tuzish uchun 2010
-2023
yillar ya’ni 14 yillik davr
oralig‘ini qamrab olgan
quyidagi
ko‘rsatkichlar natijaviy va ta’sir etuvchi omil
lar sifatida tanlab
olindi: natijaviy omil
–
ta’lim sohasidagi xizmatlar hajmi, mlrd.so‘m –
(Y), ta’sir etuvchi omillar
–
t
a’lim sohasidagi nominal hisoblangan o‘rtacha oylik ish haqi, soʻm –
(X
1
), ta’lim sohasida
faoliyat koʻrsatayotgan tashkilotlar soni
—
(X
2
), aholi jon boshiga umumiy daromadlar hajmi,
ming.soʻm —
(X
3
).
Ko‘p omilli ekonometrik model tuzishdan oldin omillarning statistik tavsifini ko‘rib
o‘tamiz (1
-jadval).
Jadvaldagi son qiymatlarga e’tibor bersak a
simmetriya koeffitsienti, ekssess koeffitsienti
va Jarka-Bera mezonining
ko‘rsatkichlari uncha katta bo‘lmagan qiymatlarga ega bunday holda
ma’lumki omillarni normal taqsimotga yaqinligini tahmin qilish mumkin. Aksincha
asimmetriya, ekssess va Jarka-Bera mezonining katta qiymatlari omillarning normal
taqsimotdan ancha chetlanishini ko‘rsatadi.
Ko‘p omilli ekonometrik modelga omillarni tanlash uchun korrelyatsion tahlil o‘tkazish
kerak. Buning uchun omillar o‘rtasida juft korrelyatsiya koeffitsientlari hisoblanadi.
Juft
korrelyatsiya koeffitsientlarining matritsasi tahlili natijalari
𝑙𝑛(𝑥
𝑖
) (𝑖 = 1,3
̅̅̅̅)
va
𝑙𝑛(𝑥
𝑗
) (𝑗 = 1,3
̅̅̅̅)
omillar kollinear deb e’tirof etish mumkin
emas. Chunki, agar
𝑟
ln (𝑥
𝑖
),ln (𝑥
𝑗
)
< 0,8
bo‘lsa hamda
𝑋
′
𝑋
matritsa aniqlovchisi nolga yaqin bo‘l
masa, u holda bu multikollinearlikning mavjud
emasligidan dalolat beradi (
Gujarati and Porter, 2009)
. Demak, omillar orasidagi juft
korrelyatsiya koeffitsientlari 0,8 dan kichik bo‘lgan son qiymatlarni qabul qilgan.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
34
1-jadval
Mintaqada ta’lim xizmatlarini rivojlanishida
muhim boʻlgan omillarning
statistik tavsifi
Manba:
muallif ishlanmasi.
Umumiy holda ko‘p omilli ekonometrik model quyidagi ko‘rinishga ega
:
ln(𝑌) = ln(𝛼
0
) + 𝛼
1
∗ ln(𝑋
1
) + 𝛼
2
∗ ln(𝑋
2
) + ⋯ + 𝛼
𝑛
∗ ln(𝑋
𝑛
) + 𝜀
(1)
Bu yerda,
𝑌 −
natijaviy omil,
𝑋
𝑖
−
ta’sir etuvchi omillar (
𝑖 = 1, 𝑛
̅̅̅̅̅ )
,
𝜀 −
tasodifiy xato.
Ko‘p omilli ekonometrik modeldagi (1) noma’lum
𝛼
0
, 𝛼
1
, 𝛼
2
, … , 𝛼
𝑛
parametrlarni
aniqlashda “eng kichik kvadratlar usuli” qo‘llaniladi.
Ko‘p omilli ekonometrik model
ning
noma’lum
parametrlarini hisoblash natijalari
quyidagi 2 - jadvalda keltirilgan.
2 - jadval
Ko‘p omilli ekonometrik model parametrlarining hisoblash natijalari
Variable
(O‘zgaruvchi)
Coefficient
(Koeffitsient)
Std. Error
(Standart xatolik)
t-Statistic
(t-Statistika)
Prob.
(Ehtimollik)
LNX
1
0.405032
0.136503
2.967202
0.014113
LNX
2
1.097057
0.175961
6.23466
0.00009
LNX
3
1.183274
0.382224
3.095761
0.011332
C
-10.73712
2.461467
-4.362082
0.001417
R-squared
(R-kvadrat)
0.895601
Mean dependent var
(Bog‘liq o‘zgaruvchi o‘rtacha qiymati)
4.825141
Adjusted R-squared
(tekislangan R-kvadrat)
0.884281
S.D. dependent var
(Bog‘liq
o‘zgaruvchi standart chetlanishi)
1.110646
S.E. of regression
(Regressiyaning standart xatoligi)
0.083993
Akaike info criterion
(Akayke axborot mezoni)
-1.881201
Sum squared resid
(Qoldiqlar qvadratlar yig‘indisi)
0.070549
Schwarz criterion
(Shvars mezoni)
-1.698613
Log likelihood
(Logarifmik haqiqatga yaqinligi)
17.16841
Hannan-Quinn criter
(Xannan-Kuin mezoni)
-1.898103
F-statistic
(F-statistika)
754.3424
Durbin-Watson stat
(Darbin-Uotson mezoni)
1.575087
Prob(F-statistic)
(Ehtimollik
(F-statistika))
0.000000
Manba:
muallif ishlanmasi.
LN(Y)
LN(X
1
)
LN(X
2
)
LN(X
3
)
Mean (o‘rtacha)
4.825141
13.88010
5.482383
8.850424
Median (mediana)
4.734832
13.84016
5.457344
8.778421
Maximum (maksimum)
6.558907
14.90251
5.929589
9.907310
Minimum (minimum)
3.091042
12.80165
5.181784
7.652213
Std. Dev. (standart chetlanish)
1.110646
0.657711
0.230374
0.727040
Skewness
—
S (Asimmetriya koeffitsienti)
0.066287
-0.011796
0.549421
0.001810
Kurtosis
—
K (Ekssess koeffitsienti)
1.747797
1.849550
2.301254
1.815473
Jarque-Bera (Jarka-Bera mezoni)
0.924926
0.772387
0.989159
0.818485
Probability (ehtimollik)
0.629731
0.679639
0.609827
0.664153
Sum
(umumiy yig‘indi)
67.55198
194.3215
76.75336
123.9059
Sum Sq. Dev. (standart chetlanishlarning umumiy
yig‘indisi)
16.03595
5.623587
0.689936
6.871628
Observations (kuzatuvlar soni)
14
14
14
14
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
35
2 - jadval
ma’lumotlaridan foydalanib ko‘p omilli ekonometrik modelning ko‘rinishi
qeltiramiz:
ln(𝑌) = −10.73 + 0.41 ∗ ln(𝑋
1
) + 1.09 ∗ ln(𝑋
2
) + 1.18 ∗ ln(𝑋
3
)
(2)
Hisoblangan ko‘p omilli ekonometrik model shuni ko‘rsatadiki, ta’lim sohasidagi nominal
hisoblangan o‘rtacha
oylik ish haqi
o‘rtacha 1 foizga ortsa, ta’lim sohasidagi xizmatlar hajmi
o‘rtacha
0,41 foizga ortishi mumkin ekan. T
a’lim sohasida faoliyat koʻrsatayotgan tashkilotlar
soni
o‘rtacha 1 foizga oshishi, ta’lim sohasidagi xizmatlar hajmini o‘rtacha 1,09 foizga oshishiga
shuningdek, aholi jon boshiga umumiy daromadlar hajmi 1
foizga o‘sishi, ta’lim sohasidagi
xizmatlar hajmini o‘rtacha 1,18 foizga o‘sishiga olib kelishi mumkin.
Ko‘p omilli ekonometrik model (
3.3.2) sifatini tekshirish uchun determinatsiya
koeffitsientini tekshiramiz. Determinatsiya koeffitsienti natijaviy omilning o‘zgarishiga
modelga kiritilan omillar necha foiz ta’sir ko‘rsatishini izohlaydi. Hisoblangan determinatsiya
koeffitsienti (R
2
- R-squared) 0,8956 ga teng. Bu esa
ta’lim sohasidagi xizmatlar hajmining
(LnY) o‘zgarishiga modelga kiritilgan omillar 89,56 foiz ta’sir ko‘rsatmoqda. Qolgan 10,44 (1,0
-
0,8956) foizi modelga kiritilmagan omillar ta’siridir.
Xulosa va takliflar.
Mamlakatda oliy ta'lim tizimini innovatsion rivojlantirishni yanada jadallashtirish uchta
asosiy yo'nalishda amalga oshirilishi maqsadga muvofiq bo’lib, bular: ilmiy tadqiqotlar, biznes
bilan hamkorlik va xalqaro faoliyat. Oliy taʼlim muassasalarining ilmi
y-tadqiqot faoliyatini
rivojlantirishning istiqbolli yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: oliy ta’lim muassasalarida
ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot tuzilmalarini yaratish; innovatsiyalar uchun rivojlanish va
motivatsiya; texnopark va biznes hub tuzilmalarini rivojlantirish va h.k.
Oliy ta’lim muassasalarining tadbirkorlik sohasi bilan hamkorligini chuqurlashtirish
borasida esa: oliy ta’lim muassasalari ilmiy va innovatsion tadqiqotlari uchun buyurtmalar
portfelini shakllantirish; tadqiqot natijalarini patentlash va undan tijorat maqsadlarida
foydalanish uchun litsenziyalarni keyinchalik sotish; innovatsiyalarni tijoratlashtirish va
boshqalar.
Mamlakatda oliy ta'lim tizimining innovatsion rivojlanishini qo'llab-quvvatlashning
asosiy yo'nalishlari quyidagilardan iborat: ta'lim tizimini rivojlantirishning uzoq muddatli va
aniq strategiyalarini shakllantirish; milliy va global miqyosda raqobatbardosh ustunliklarni
yaratishda oliy ta’lim muassasalarini davlat tomonidan qo'llab
-quvvatlash; innovatsion
infratuzilmani rivojlantirish; innovatsion jamiyat madaniyatini rivojlantirish; tadqiqot
natijalarini tijoratlashtirish mexanizmlarini shakllantirish; o
liy ta’lim muassasalarining
innovatsion faoliyatini moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish bo'yicha
tashabbuslarni rag'batlantirish hamda qo'llab-quvvatlash va boshqalar.
Adabiyotlar/ Литература/ Reference:
Abduxaparova, D.M., Sherov, A. B. (2022). Current issues of financing higher education
institutions in the condition of an innovative economy. Gospodarka i Innowacje., 21, 127-130.
Adilov Botir Baltabayevich, Abdullayeva Madina Kamilovna and Shodiev Toxir Ochilovich
(2022) “The Human Factor in the Development of Innovations in the Context of
Globalization”,
Texas Journal of Multidisciplinary Studies. USA, 8, pp. 16
–
20.
Egamov.S.M (2024). Mintaqada innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirishda oliy ta’lim
muassasalarining innovatsion faoliyatdagi o‘rni. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil №7 (31
-07-
2024). 29-b.
Gujarati D.N. (2004) Basic Econometrics, Fourth Edition. The McGraw−Hill Companies,
- 43
p.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
36
Gujarati, D.N. and Porter, D.C. (2009) Basic Econometrics. 5th Edition, McGraw Hill Inc.,
New York, pp. 320
–
351.
Moreno, V., Cavazotte, F., & Alves, I. (2017). Explaining university students’ effective use of
e-learning platforms. Br. J. Educ. Technol., 48 (4), 995-1009.
Popelo, O. V. (2017). Methodological approaches to modernization processes of the
productive forces in the conditions of Eurointegration. Scientific Bulletin of Polissia, 1(1(9)),
218-224.
Sandal, Ja.-U., Detsiuk, T., & Kholiavko, N. (2020). Developing foreign language
communicative competence of engineering students within university extracurricular activities.
Advanced education, 14, 19-28.
Shaposhnykov, K., Filyppova, S., Lagodiienko, V., Krylov, D., & Svinarova, H. (2022).
Desenvolvimento inovador das universidades nas condições da globalização.
Revista Tempos E
Espaços Em Educação,
15(34),
Sherov, A. B. (2023) “State financing of higher education institutions in the context of the
introduction of innovative economy”,
central asian journal of mathematical theory and
computer sciences, 4(11), pp. 132-136.
Toader, T., Safta, M., Titirisca, C., & Firtescu, B. (2021). Effects of Digitalisation on Higher
Education in a Sustainable Development Framework
–
Online Learning Challenges during the
COVID-19 Pandemic. Sustainability, 13, 6444.
Бабешко Л.О. (2006) Основы эконометрического моделирования: Учебное пособие.
Изд. 2
-
е, испр.
M
.: КомКнига, –
37 с.
Бабешко Л.О. (2006) Основы эконометрического моделирования: Учебное пособие.
Изд. 2
-
е, испр.
M
.: КомКнига, –
37 с.
Кристофер Доугерти (2009). Введение в эконометрику: Учебник. 3 –
е изд./ Пер. с
англ. –
М.: ИНФРА –
М,. –
47 с.
