Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
18
TIJORAT BANKLARINING XALQARO TRANSFORMATSIYALASHUV
JARAYONLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA BANK EKOTIZIMINI
SHAKLLANTIRISHNING DOLZARB YO‘NALISHLARI
Bekmurodov Abbos Amiriddinovich
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
Annotatsiya.
Ushbu maqolada bank ekotizimi tushunchasi, mamlakatimiz tijorat banklari
faoliyatida xalqaro transformatsiyalashuv jarayonlarining zamonaviy modeli sifatida “bank
ekotizimi”ni yaratish, tijorat banklarining raqamli tarnsformatsiyalashuv jarayonlari yoritib
berilgan.
Bank ekotizimini tashkil qilish asosida bank va mijoz o‘rtasidagi munosabatlarni tubdan
o‘zgartirish, bank nufuzini oshirish, iqtisodiy munosabatlarning jadal sur’atlar bilan
raqamlashuvi mijozlarga keng turdagi bank va nobank moliyaviy xizmat turlarini taklif qilishni
kengaytirish orqali bank sohasining o‘ziga xos moliyaviy “supermarket”ga aylantirishda bank
ekotizimining o‘rni keltirilgan. Maqolada zamonaviy raqamli moliyaviy texnologiyalarning keng
joriy etilishi bilan tijorat banklari faoliyatida raqobatning kuchayishiga olib kelishga imkon
beradigan ilmiy takliflar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar:
ekotizim, bank ekotizimi, biznes-model, marketpleys, raqamli bank servisi.
АКТУАЛЬНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ФОРМИРОВАНИЯ БАНКОВСКОЙ ЭКОСИСТЕМЫ В
СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ ПРОЦЕССОВ МЕЖДУНАРОДНОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ
КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
Бекмуродов Аббос Амириддинович
Самаркандский институт экономики и сервиса
Аннотация.
В данной статье рассматривается понятие банковской экосистемы,
создание "банковской экосистемы" как современной модели международных
трансформационных процессов в деятельности коммерческих банков Узбекистана и
процессы цифровой трансформации коммерческих банков. Приведены
роль банковской
экосистемы в превращении банковской отрасли в своеобразный финансовый
"супермаркет" путем радикального изменения взаимоотношений между банком и
клиентом на основе организации банковской экосистемы, повышения престижа банка,
быстрой оцифровки экономических отношений, расширения предложения широкого
спектра банковских и нефинансовых услуги клиентам. В статье выдвинуты научные
предложения, которые при широком внедрении современных цифровых финансовых
технологий позволят привести к усилению конкуренции в сфере банковской
деятельности.
Ключевые слова:
экосистема, банковская экосистема, бизнес
-
модели,
маркетплейс, цифровой банковский сервис.
UO
‘
K: 330.332
VIII SON
—
AVGUST, 2024
18-24
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
19
CURRENT TRENDS IN THE FORMATION OF THE BANKING ECOSYSTEM IN
IMPROVING THE PROCESSES OF INTERNATIONAL TRANSFORMATION OF
COMMERCIAL BANKS OF UZBEKISTAN
Bekmurodov Abbos Amiriddinovich
Samarkand Institute of Economics and Service
Abstract.
This article examines the concept of a banking ecosystem, the creation of a
"banking ecosystem" as a modern model of international transformation processes in the activities
of commercial banks in Uzbekistan and the processes of digital transformation of commercial
banks. Is presented the role of the banking ecosystem in turning the banking industry into a kind
of financial "supermarket" by radically changing the relationship between the bank and the client
based on the organization of the banking ecosystem, increasing the prestige of the bank, rapid
digitization of economic relations, expanding the offer of a wide range of banking and non-
financial services to customers. The article puts forward scientific proposals that, with the
widespread introduction of modern digital financial technologies, will lead to increased
competition in the field of banking.
Keywords:
ecosystem, banking ecosystem, business models, marketplace, digital banking
service.
Kirish.
Jahonda innovatsion moliyaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi va faoliyatning
raqamlashuvi tijorat banklari nafaqat daromadini oshirishga, balki mijozlarning ehtiyojlarini
yaxshiroq qondirish va iste’mol qimmatini oshirish imkonini beruvchi yangi xi
zmat turlari,
bank mahsulotlarining paydo bo‘lishiga, tijorat banklari faoliyatining postindustrial jamiyatga
xos o‘zgarishlariga olib keldi.
O‘zbekiston Respublikasida ham milliy iqtisodiyotning bank
-moliya tizimi eng jadal
rivojlanayotgan va ilg‘or texnologik tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Rossiya iqtisodiyotining
bank sektori moliya sektorining ajralmas qismi va lokomotivi sifatida yeng yirik va rivojlangan
sohalardan biridir. Mamlakatimiz tijorat banklari tomonidan chakana va korporativ mijozlarga
ko‘rsatilayotgan aksariyat xizmatlar raqamli muhit negizida yangi innovatsion texnologiyalarni
joriy etish va ulardan keng foydalanish orqali amal
ga oshirilmoqda. Bugungi kunda an’anaviy
bank tizimi va faoliyat tamoyillari inson omilining salbiy ta’sirini yuqori darajada
kamaytirishga qaratilgan xo‘jalik yuritishning yangi biznes
-modellarga tobora jadal
transformatsiyalashmoqda. Tijorat banklari faoliyatida xalqaro transformatsiyalashuv
jarayonlarining zamonaviy modellaridan biri “bank ekotizimi” hisoblanadi. Bu borada
Zamonaviy raqamli moliyaviy texnologiyalarning keng joriy etish asosida tijorat banklari
faoliyatida bank ekotizimini tashkil qilish
bank va mijoz o‘rtasidagi munosabatlarni
takomillashtirish dolzarb hisoblanadi.
Adabiyotlar sharhi.
Ilmiy iqtisodiy adabiyotlarda “ekotizim” tushunchasi Murning (1993) tadqiqotlaridan
qo‘llanilgan bo‘lib, “...iqtisodiy sub’ektlar ma’lum sohaning alohida ishtirokchilari sifatida emas,
balki biologik ekotizim kabi turli sohalardagi iqtisodiy sub’ektlardan
tashkil topgan biznes
ekotizimining ishtirokchilari sifatida qaralishi lozim. Chunki innovatsiya, kooperatsiya va
raqobat nuqtai nazaridan yondashadigan bo‘lsak ular ham taraqqiyot jarayonida bir
-biriga
ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatadi”.
Adner
(2017) tomonidan ekotizimlarni o‘rganish affillanganlik va tuzilmaviy
yondashuvga ko‘ra tadqiq qilingan. Uning fikriga ko‘ra “...ekotizim turli sohalarga
mansubliligiga ko‘ra, iqtisodiyot tarmoqlarining an’anaviy chegaralaridan chetga chiqqan
holda va yago
na tarmoq ichida ham, tarmoqlararo darajada ham iqtisodiy sub’ektlar o‘rtasidagi
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
20
o‘zaro bog‘liqlik va aloqadorlik munosabatlarining rivojlanishiga turtki beradi. Tuzilmaviy
yondashadigan bo‘lsak, ekotizim, asosiy e’tiborni iqtisodiy faoliyatda qo‘shimcha qiymat
taklifini yaratishni va ma’lum bir qiymat taklifiga erishish maqsadida o‘zaro aloqador bo‘lgan
ishtirokchilarni o‘rganishga qaratadi”.
RF olimi Tarxanova va boshqalarning (2023) ilmiy ishlarida bank ekotizimi “…tijorat
banklarida biznes ekotizimlarni joriy
qilish, foydalanuvchilar haqida juda ko‘p ma’lumotlarni
onlayn va oflayn rejimda to‘plash hamda qayta ishlashga, mavjud bo‘lgan har qanday kanallar
orqali samarali aloqalarni o‘rnatishga imkon beradigan AT
-tizimlarning yetarli darajada
rivojlanganligi va k
o‘plab xizmatlarni masofadan turib taqdim etish imkoniyatini yaratishi”
tarzida bayon etilgan.
Mamlakatimiz
olimlaridan
Umrzoqovaning
(2021)
tadqiqotlarida
“raqamli
innovatsiyalar” tushunchasining mohiyati ochib berilgan, tijorat baknlarida internet aloqasini
joriy xolati
o‘rganilgan hamda raqamli banklarni shakllantirish va rivojlantirish yo‘llari
bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Ro‘ziyevning (2022) ilmiy ishlarida banklar faoliyatini transformatsiya qilishda
raqamlashtirish va raqamli texnologiyalarning tutgan o‘rni, bank xizmatlaridan masofadan
turib foydalanishning ahamiyati va istiqbollari xorijiy mamlakatlarning tajribasi asosida tahlil
qilingan.
Muallifning fikriga ko‘ra, “...bank ekotizimi yordamida bank va mijoz o‘rtasida jismoniy
kontaktsiz aloqa o‘rnatilib, moliyaviy operatsiyalar (elektron tijorat) “inson omili”siz amalga
oshiriladi” (Ro‘ziyev, 2022).
Tadqiqotchi Gulyamovaning (2022) ilmiy tadqiqotlarida tijorat banklarida raqamli
texnologiyalarni joriy qilish, yangi bank mahsulotlarini taklif qilishda innovatsion faoliyatni
tashkil etish hamda moliyaviy texnologiyalarga investitsiya kiritib, moliyaviy xizmatlarning
innovatsion loyihalarini bilan bog‘liq holatlar ko‘rib chiqilgan bo‘lib, ilg‘or xorij tajribasi asosida
“...o‘zaro munosabatlar marketingi va mijozlarining ehtiyojlarini anglash asosida tijorat
banklari o‘zlarining ekotizimlarini yaratish, bank va mijozlarning turli segmentlari to‘g‘risidagi
ma’lumotlarni tahlil qilish asosida, standart moliyaviy xizmatlar doirasidan tashqariga chiqib,
ekotizim yo‘nalishlarini ishlab chiqish” lozimligi ta’kidlangan.
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqot davomida induksiya va deduksiya, guruhlash, mantiqiy tahlil usullardan
foydalanilgan. Tadqiqot natijalarini umumiy yaxlit tarzda ifodalash maqsadida jadval va
rasmlardan foydalanilgan. Tadqiqot gipotezasi tijorat banklari faoliyatiga xalqaro
transformatsiyalashuv jarayonlarini tatbiq etishda bank ekotizimini yaratishda mijozlarning
hayotiy vaziyatlar, mijozlar bazasini boshqarish tizimlarini kengaytirish orqali ekotizim
yaratish maqsadga muvofiqligiga asoslangan.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Bunyoga mashhur moliyaviy-iqtisodiy ekotizimlar Amazon, Google, AliBaba, Yandex va
Mail.ru kompaniyalari tomonidan yaratilgan va ishlab chiqilmoqda. Ushbu kompaniyalar
elektron tijorat, to‘lovlar va moliyaviy xizmatlar bozoriga, Yandex esa tezkor yo‘lovch
i tashish,
yetkazib berish va savdo sohasiga juda chuqur kirib borishgan (Pehnev-Podolskiy, 2019).
Bank ekotizimlarini yaratish
–
bu avvalo tijorat banklari tomonidan mijozlarning
ehtiyojlarini qondirish borasida bozor (onlayn va offlayn)
ishtirokchilari bilan o‘zaro raqobat
kurashida g‘olib chiqishga, bank faoliyatini himoya qilishga qaratilgan o‘ziga xos urinish desak
mubolag‘a bo‘lmaydi. Buni amaliyotda tijorat banklari tomonidan taklif qilinayotgan
zamonaviy elektron xizmatlar (e-commerce, e-health, telecom, life-style) va ularni
moliyalashtirish, sarmoya kiritish kabilarda ko‘rishimiz mumkin. Yuqoridagilardan kelib
chiqqan holda bank ekotizimi tushunchasiga mualliflik yondashuvi asosida quyidagicha ta’rif
berishimiz mumkin:
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
21
Bank ekotizimi
–
mijozlarga yo‘naltirilgan hamda ularning kundalik moliyaviy
xizmatlariga bo‘lgan talabini qondirishda multikanalli sotish tizimini qo‘llash asosida keng
turdagi bank va nobank xizmatlar ko‘rsatishni integratsiyalashtirishi, tijorat banklarining
“moliyaviy supermarket”ga aylantirish orqali
e-commerce, e-health, lifestyle
yo‘nalishidagi
ehtiyojlarini yuqori darajada qondirish imkonini beruvchi bank xizmatlari ko‘rsatish
jarayonidir.
Tadqiqotlarga ko‘ra, mamlakatimizda tijorat banklari aktivlarning o‘sishi bilan nobank
kredit tashkilotlari va moliya tashkilotlari sonini kamaytirish tendensiyasi mavjuddir. Bank
tizimi uchun dolzarb muammolardan yana biri moliyaviy-iqtisodiy sanksiyalar
bosimi bo‘lib,
tijorat banklarining faoliyatiga, xususan, tashqi moliya bozorlariga kirish imkoniyatini bir
muncha cheklaydi. Natijada, bu milliy bank sektorining moliyaviy ko‘rsatkichlari va likvidligiga
salbiy ta’sir ko‘rsatadi”(Bolotnova, 2022).
O‘zbekiston
Respublikasi
bank
sohasida
raqamlashtirish
va
xalqaro
transformatsiyalashuv jarayonlari bank tarmog‘ining kengayishi bilan kuzatiladigan saqlash
harajatlarini kamaytirishga va raqamli texnologiyalarni rivojlantirishga yo‘naltirilgan
mablag‘lar ulushini ko‘paytirish imkonini beradi. Bugungi kunda tijorat banklari faoliyatida
raqamli transformatsiyalashuv jarayonlari aralash model asosida amalga oshirilmoqda. Bunda
ochiq (sheriklikdagi ekotizim xizmatlarini yo‘lga qo‘yish), yopiq (bankning o‘z ek
otizimini
tashkil qilish va xizmatlar ko‘rsatish) moliyaviy ilovalar (Alfa
-Bank, Gazprombank) va super
ilovalarga asoslangan ekotizim (Tinkoff va VTB, Yandex, VK (Mail.ru), Yandex, TBC Bank) larga
bog‘lanish yo‘nalishidagi ekotizimlardan foydalanilmoqda (P
ehnev-Podolskiy, 2019). Tijorat
banklarining raqamli transformatsiyalashuv jarayonini quyidagi 1-
rasmda ko‘rishimiz mumkin
(1-rasm).
1-rasm. Tijorat banklarining raqamli transformatsiyalashuv jarayonini
Manba:
muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
Ilg‘or rivojlangan bank ekotizimlarining tajribasi shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy
banklarning tashkiliy tuzilmasi eng avvalo innovatsion samaraga erishishga asoslangan bo‘lishi
lozim. Bunday sharoitlarda bank operatsiyalari va bank faoliyatidagi texnologiyalar moliya
bozorida marketing tadqiqotlarini amalga oshirish; institutsional o‘zgarishlarni tadqiq qilish;
bank va bankga yaqin mahsulotlarni ekotizimga kiritish yoki bankning mobil ilovalariga
moslashtirish; pul mablag‘larini boshqarish va moliyaviy vosit
achilikning innovatsion usullari;
biznes jarayonlari reinjiniringi, mijozlarning bazasini boshqarish va sodiqlik dasturlaridagi
innovatsiyalar va shu kabilarni qamrab olishi kerak. Bugungi kunda bank ekotizimining
quyidagi shakllaridan keng foydalanilmoqda:
An’anaviy bank
Банк сервиси ва банк
бренди
Bank ekotizimi
Raqamli
bank
(bank 4.0)
Raqamli
transformatsiya
strategiyasi
Hamkorlikka asoslangan
marketing strategiyasi
Bankning korporativ
strategiyasi
Ixtisoslashgan bank
xizmatlari koʿrsatish;
Korporativ mijozlar bilan
ishlash;
mijozlarni jalb qilish
An’anaviy bank
xizmatlariga qo‘shimcha
servis xizmatlari
ko‘rsatish;
bank brendingi yoki
yetakchi korxona brendini
siljitish
Nobank xizmatlar
ko‘rsatish sohasiga kirib
borishi;
Mijozlarni jalb etishning
omni-, multikanalli
tizimlaridan foydalanish
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
22
1.
Tashqi ishtirokchilar hamkorligidagi bank ekotizimi (Third-party Ecosystem
Participant)
. Tijorat banklari bank mahsulotlarini mijozlar bazasini boshqarish tizimlari
(CRM)ga taklif qilish orqla tashqi ishtirokchi sifatida boshqa iqtisodiy ekotizimlariga
integratsiyalashuvi mumkin. Bunday holda ekotizim umumiy holda bank ekotizimi bo‘lmaslig
i
ham mumkin, chunki bunda banklar to‘lovlani amalga oshiruvchi sherik sifatida faoliyat olib
boradi
2.
Bank marketpleysi (Market Place Orchestrator).
Mijozlarning kundalik ehtiyojlarini
qondiruvchi umumiy ekotizim (lifestyle banking) bo‘lib, uy
-
joy savdosi, ta’lim, tibbiyot va h.k.
sohadagi ehtiyojlarini qondiruvchi alohida ekotizimni aks ettiradi. Mazkur ekotizim orqali bank
va mijoz o‘rtasida ulviy aloqa o‘rnatilib, moliyaviy operatsiyalar yoki elektron tijorat “inson
omili”siz amalga oshiriladi. Mijozlarning kundalik turmushga doir ehtiyojlaridan kelib chiqib,
banklar nomoliyaviy mahsulotlar, masalan, maishiy texnika, sayohat yoki mobil telefonlarni
o‘z
mijozlariga sotishni yo‘lga qo‘yishi va shu bilan elektron tijoratni rivojlantirishi mumkin.
3.
Ochiq bank ekotizimi (Open Banking Platform).
Tijorat banklari xizmatlar paketiga
turdosh yoki o‘zaro to‘ldiruvchi moliyaviy xizmatlar takliflarini kiritishi, aksincha –
o‘z
xizmatlaridan tashqari bank xizmatlarini taklif qilishlari mumkin. Bunda, birinchi navbatda,
ochiq dastur dasturlash interfeyslaridan (API) foydalanish orqali amalga oshiriladi.
4.
Hayotiy vaziyatlar ekotizimi (Life Moments Orchestrator).
Bunda tijorat banklari
o‘z mijozlarining muhim hayotiy voqea
-hodisalari, unutilmas sanalari, masalan, uy yoki
mashina sotib olishi, ba’zi hollarda hattoki uylanish, farzand tug‘ilishi, yaqin kishilar vafot etishi
yo‘nalishida ham xizmatlar taklif qiluvchi
o‘ziga xos ekotizimini shakllantiradi va o‘z mijozlar
bazasidan foydalangan holda keng turdagi xizmatlar taklif qiladi.
Albatta, bank ekotizimini yaratish yuqorida sanab o‘tilgan afzalliklari bilan bir qatorda
ayrim kamchiliklarga ham egadir.
Ekotizim kelgusida o‘ziga xos bank konsorsiumiga olib
kelishi, bu esa bank xizmatlari bozorida monopollashuvni kuchaytiradi. Shu bilan birga mijozlar
bazasining o‘ta darajada kengayishi bilan turli soha ishtirokchilari haqidagi ma’lumotlarning
sizdirilishi, axborot riskining ortishi mumkin.
2-rasm. Bank ekotizimi
Manba:
muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
Fond bozori
Sugʿurta
Chakana
savdo
Internet
doʿkon
Ijtimoiy xizmatlar
Bank (API, marketpleys, interfeys)
b2b bank servisi
e-commerce, e-health (sog‘lomlashtirish), lifestyle (dam
olish va xordiq chiqarish) va shu kabilar
b2c bank servisi
p2p bank servisi
raqamli bank servisi
Biznesni tashkil qilish, elektron hamyonlar, onlayn kassa
va shu kabilar
Xalqaro pul o‘tkazmalari, kommunal to‘lovlar va shu
kabilar
mobil-banking, bank-mijoz va shu kabilar
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
23
Yana bir xatarli jihati mijozlar xulq-atvori va ehtiyojlarining dinamik harakteri kelgusida
bank ekotizimining ham muntazam ravishda o‘zgarishlarga moslashib borishini
taqozo etadi.
BCG kompaniyasi tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlarga tayanadigan bo‘lsak, tadqiqot
o‘tkazilgan bank ekotizimlarining atigi 15%i uzoq muddatli istiqbolda tashqi muhit
o‘zgarishlariga to‘laqonli moslashishi mumkin. Qolganlari esa o‘zluksiz tarns
formatsiyaga
uchraydi (Bichkova, 2020).
Bugungi kunda mamlakatimiz bank sohasining moliyaviy xizmatlar bozoridagi mavqei
bank-yetakchi, bank-hamkor yoki bank-
kuzatuvchi modeliga o‘tishiga ko‘p jihatdan bog‘liq
bo‘lib, nafaqat mustaqil bank ekotizimini shakllantirishi, balki tijorat, moliyaviy va
texnologik
xizmatlar ko‘rsatuvchi iqtisodiy sub’ektlar bilan o‘zaro hamkorlik qilishiga ham bog‘liq. Tijorat
banklari tomonidan mustaqil ekotizimga ega bo‘lgan holda mijozlarga bir vaqtning o‘zida bank
-
yetakchi yoki bank-
hamkor tamoyiliga ko‘ra omni
-, mul
tikanalli sotish tizimini qo‘llash asosida
bank mahsuloti va xizmatlarining butun hayotiylik davri mobaynida keng turdagi bank va
nobank xizmatlar ko‘rsatishni yo‘lga qo‘yish maqsadga muvofiq (2
-rasm).
Fikrimizcha, bank ekotizimini tashkil qilish bank va mijoz o‘rtasidagi munosabatlarni
tubdan o‘zgartirishi, bank nufuzini oshirishning drayveriga aylanishi mumkin. Shunday qilib,
iqtisodiy munosabatlarning jadal sur’atlar bilan raqamlashuvi mijozlarga keng
turdagi bank va
nobank moliyaviy xizmat turlarini taklif qilishni kengaytirish orqali bank sohasining o‘ziga xos
moliyaviy “supermarket”ga aylanishiga turtki beradi. Zamonaviy raqamli moliyaviy
texnologiyalarning keng joriy etilishi bilan tijorat banklarining nomoliyaviy tuzilmalar bilan
raqobatlashuvining kuchayishiga olib keladi.
Xulosa va takliflar.
Bugungi kunda mamlakatimiz bank tizimi xalqaro moliya bozorlaridagi kuchli raqobatga
qaramasdan o‘zining raqobat pozitsiyalarni shakllantirishga ma’lum darajada
erishmoqda. Shu
bilan birga, xalqaro raqamli transformatsiyalashuv jarayonlarini jadallashtirish borasida bank
ekotizimini rivojlantirish, bank filiallarda yangi infratuzilmaviy yechimlarini joriy etish lozim;
Kredit skoringi bank xavfsizligini kamaytirish, kredit riski darajasinini optimallashtirish;
mobil bank ilovalari bozorini shakllantirish; mijozlarga sodiqlik dasturlarini ko‘paytirish;
Iste’mol kreditlari, investitsiyalar kiritish, sug‘urta, shaxsiy moliyani rivojlantirish,
moliyaviy menejment va buxgalteriya sohasida yangi bank mahsulotlarini taklif qilish.
Bank faoliyatining mavjud biznes modellarini, bank xizmati, mahsuloti va biznes-
jarayonlarga doir innovatsiyalarini kiritish orqali rivojlantirish;.
yangi mijozlar (hamkor kompaniyalar, “Fintech” kompaniyalari, mobil ilova
foydalanuvchilari)ni keng jalb qilish, mijozlarni mobil ilovalar, avtoto‘lovlar va on
-layn
platformalar orqali ko‘proq bank xizmatlaridan foydalanishga undash.
“O‘z
-
o‘ziga xizmat ko‘rsatish”ga asoslangan mijozlar bilan o‘zaro munosabatlarning yangi
shakllarini yaratish va mijozlarning iste’mol tajribasini bank amaliyotiga monand ravishda
o‘zgartirishga erishish.
Adabiyotlar/ Литература/ Reference:
Adner R. (2017). Ecosystem as structure: An actionable construct for strategy. Journal of
Management, vol. 43, no 1, pp. 39
–
58. DOI:
https://doi.org/10.1177/0149206316678451
Moore J. F. (1993) Predators and prey: a new ecology of competition. Harvard Business
Revue. 71(3).
Болотнова Е.А., Храмченко А.А., Журавлева Т.В., Денисова Е.А. (2022) Экосистемы в
банковской системе РФ: проблемы и перспективы // ЕГИ. №39 (1).
https://cyberleninka.ru/article/n/ekosistemy-v-bankovskoy-sisteme-rf-problemy-i-perspektivy.
Бычкова И.И.
(2020)
Банковская экосистема: современные тренды в финансовой
сфере // Научный вестник Южного института менеджмента. №1. С. 42
-46.
https://doi.org/10.31775/2305-3100-2020-1-42-46.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust
www.e-itt.uz
24
Гулямова, А.Л. (2022) Банк хизматларида рақамли технологиялар ва рақамли
экотизим. Moliya va Bank ishi Jurnali 3, 91
-96.
Пешнев
-
Подольский Д., Хайруллин С.
(2019)
Тренды развития банковских экосистем
[Электронный
ресурс].:
https://vc.ru/bcs-bank/108343-trendy-razvitiya-bankovskih-
Рўзиев, Н. (2022). Тижорат банклари фаолиятини трансформация қилишда
рақамлаштириш ва рақамли технологияларнинг тутган ўрни.
Iqtisodiyot Va taʼlim,
23(4),
60
–
73.
https://doi.org/10.55439/ECED/vol23_iss4/a565.
Тарханова
Е.А., Борисов Д.С., Тарханова А.В., Фрицлер А.В. (2023) Банковские
экосистемы: сущность, типология и современные подходы к регулированию в России //
Экономика, предпринимательство и право. –
Том 13. –
№
6.
–
С.
1877
–
1888. doi:
10.18334/epp.13.6.117771.
Умрзоқова Адиба Очиловна (2021) Тижорат банкларида рақамли хизматларни
ривожлантириш
йўналишлари
//
Scientific
progress.
№1.
