ISSN:2181-2020
40
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN LIVESTOCK FARMING, PROBLEMS AND
PROSPECTS OF DEVELOPMENT”
MAY 16, 2025
in-academy.uz
UDK 636.32/.38.085:088.3.
QORAKOʻL QOʻZILAR RATSIONIDA PROBIOTIK VA PREMIKSNING
OZUQALAR SIFATI VA GOʻSHT MAHSULDORLIGIGA TA’SIRI
B.S. Yaxyayev*
Qorakoʻlchillik va choʻl ekologiyasi ilmiy-tadqiqot instituti,
Samarqand sh., Oʻzbekiston. *e-mail: ybs72@mail.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.15868188
Annotatsiya
. Maqolada qorakoʻl zotli qoʻzilarni oziqlantirishda ozuqa qoʻshimchasi
sifatida probiotik “Baktovit” va “Novamix” premiksini qoʻllash natijalari keltirilgan. Ozuqa
qoʻshimchalari bilan boyitilgan konshentrat ozuqalarning sifatini aniqlasda probiotik bilan
sorbsiya qilingan ozuqa aralashmalarining sifatiga ijobiy ta’siri borligi aniqlangan. Ozuqa
qoʻshimchalaridan kompleks holda foydalanish natijasida qoʻzilarning mutlaq oʻsishi 2,5 kg,
kunlik oʻsishi 41 g ga oshishi va soʻyim chiqimini 3,9% ga yoqori boʻlganligi aniqlangan.
Kalitli soʻzlar:
qorako’l zoti qoʻzilar, probiotik, premiks, oʻsish, nazorat soʻyim.
Аннотация:
В статье представлены результаты использования пробиотика «
Baktovit» и премикса « Novamix » в качестве кормовых добавок при кормлении
каракульских ягнят. При определении качества концентрированных кормов,
обогащенных кормовыми добавками, установлено положительное влияние на
качество оказывают кормовые смеси, сорбированные пробиотиками. В результате
комплексного применения кормовых добавок абсолютный прирост ягнят увеличился
на 2,5 кг, суточный прирост на 41 г, а убойный выход на 3,9%.
Ключевые слова:
янгнята каракульской породы, пробиотик, премикс, прирост,
контрольный убой.
Annotation:
The article presents the results of using the probiotic "Baktovit" and
premix "Novamix" as feed additives for feeding Karakul lambs. When determining the quality
of concentrated feeds enriched with feed additives, it was established that feed mixtures
sorbed with probiotics have a positive effect on quality. As a result of the complex use of feed
additives, the absolute gain of lambs increased by 2.5 kg, daily gain by 41 g, and slaughter
yield by 3.9%.
Keywords:
Karakul lambs, probiotic, premix, gain, control slaughter.
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28-yanvardagi “2022-2026
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi” to‘g‘risidagi PF-60 sonli
Farmonida ustuvor yo‘nalishining 32-maqsadida: “Chorvachilik ozuqa bazasini kengaytirish
va ishlab chiqarish hajmini 1,5-2,0 barobar ko‘paytirish” belgilangan vazifalar chorvachilikni
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Chorvachilik mahsulotlarni yetishtirisada chorva mollarinig genetik imkoniyatarini
toʻliq roʻyobga chirarishda oziqlantirish omil muhim boʻlib ratsionlarning vitaminli, mineralli
va biologik qiymatini turli qoʻshimchalari yordamida oshirish katta ahamiyatga ega. Shu bilan
birgalikda, ozuqalarning sifatini saqlaydigan omil ham muhib boʻlib probiotilkardan
foydalaniladi.
Ma’lumki hayvonlarni oziqlantirisda kontsentrat ozuqalar ratsionlarning energetik
toʻyimliligini oshirish uchun asosiy ozuqa hisoblandi, ammo bu ozuqlalar narhi qimmat
ISSN:2181-2020
41
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN LIVESTOCK FARMING, PROBLEMS AND
PROSPECTS OF DEVELOPMENT”
MAY 16, 2025
in-academy.uz
boʻlganligi uchun, sifati past boʻlgan don qoldiqlari va turli tegirmon qoldiqlardan
foydalaniladi, bundan tashqari ularni sanitariya va gifiyena talablariga javob bermaydigan
ombor sharoitida saqlanishi ularning sifatini pasaytiradi. Bu holat oʻz navbatida hayvonlarni
oziqlantirihda ma’lum darajada ozuqalar toʻyimliligi va hazmlanish jarayonlarida salbiy ta’sir
etadi
[2; b. -345], [3; b. 93-95], [4; b. 692-3697] ma’lumotlariga asosan
Lactobacillus
и
Bifidobacterium
shtamlarini saqlaydigan
probiotiklar sharti pathogen va patogen
mikroorganizmlarga nisbatan antoganistik va ximoya qilish xususityati bilan ajralib turishi
bilan bir qatorda, oshqoshon ichak yoʻllarini foydali mikroflorasini yaxshilash orqali
hazmlanish jarayonlarini yaxshilash, immun tizimini mustahkamlash va mahsuldorlikga ijobiy
ta’sini aniqlangan.
Chorva mollari ratsioning vitamin va mineral toʻyimliligini oshirishda premikslardan
foydalanish koʻp ilmiy izlanishlarda oʻrganilgan boʻlib, respublikada yetishtirilayotgan
premikslardan foydalanish iqtisodiy siyosatida import oʻrnini bosuvchi mahsulot ichlab
chiqarish borasidagi vazifaeni hal etishda amliy ahamiyat kasb etadi.
Biz oʻtkazgan tadqiqotimizlda koʻzda tutilgan asosiy maqsad, qorakoʻl zotlai qoʻzilarni
oziqlantirishda respublikada ishlab chiqarilgan probiotik va premiksdan foydlanilgan holda,
ozuqalarning sifati va ularnig goʻsht mahsuldorligiga ta’sirini oʻrganishdan iborat boʻlgan.
Tadqiqot materiallari va metodlar.
Tadqiqot uchun, 4-4,5 oylik qorakoʻl zotli erkak
qoʻzilardan analog usulida 12 boshdan 4 ta (I-nazorat va II-, III-, IV-tajriba) guruhlar
shakillantirildi. Guruhlar xoʻjalikda qabul qilingan ratsionlar bilan 60 kun davomida bir xil
sharoitda boqilib kelindi. Qoʻshimcha qilib, II-tajriba guruhi ratsioniga Oʻzbekiston
Respublikasi Mikrobiologiya instituti tomonidan ichlab chiqarilgan
L. plantarum Ab-1, k 3, Eb-
2, ET- 2, П18.6, П45.3, Ab18.1; L.casei K7/3, K7, K7/4, CO1, п6/2; L.rhamnosus j.s.2;
Propionibacterium sp; Bifidobacterium sp.; Bacillus subtilis
sof tur va avlod mikroorganizm
shtammlarini saqlaydigan probiotik “Baktovit” bir boshga bir kunda 3 g dan berildi. Bu
miqdor ozuqa aralashmalari namunalarida kamida ~1,0x109 KHB/g bakterial faollikni
ta’minlagan. III-tajriba guruhi ratsioniga “Vet Farm Servis Madinabonu” MChJ (Namangan)
mahsuloti “Novamix” premiksi bir boshga bir kunda 5 g dan berildi va IV-tajriba guruhiga
proboitik va premiks kompleks holda koʻrdatilgan dozalarda foydalanildi.
Yoqorida koʻrsatilgan qoʻshimchalar kontsentrat ozuqalarga aralashtirilgan holda
berilgan boʻlib, aralashmanig saqlanish sifatini aniqlash uchun, sorbsiya qilingan ozuqa
namunalari MPS bulyoniga ekildi va 24 soat davomida 37±1 °C da inkubatsiya qilinadi.
Qoʻzilranig oʻsish dinamikasi va nazorat soʻyimi zootexniyada umum qilingan usullar
yordamida aniqlanldi. Tadqiqot natijalari biometrik usulida MS Excel dasturida tahlil qilindi.
Tadqiqot natijalari.
Yuqorida ta’kidlangandek, ozuqa qoʻshimchalri bilan boyitilgan
konshentrat ozuqalarning sifatini aniqlasda probiotik bilan sorbsiya qilingan va qilinmagan
ozuqa aralashmalari MPS bulyoniga inkubatsiya qilingan. Ushbu laboratoriya tahlili natijasing
tasvirini 1-rasmda koʻrish mumkin, hamda shinday xulosa qilish mumkinki, probiotik bilan
sorbtsiya qilingan namunalarida shrtli patogen va patogen hisonlash mumkin boʻlgan
mikroorganizmlarning rivollanishiga toʻsiq vazifasini bajargan.
ISSN:2181-2020
42
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN LIVESTOCK FARMING, PROBLEMS AND
PROSPECTS OF DEVELOPMENT”
MAY 16, 2025
in-academy.uz
1-Rasm.
Ozuqa namunalarining
MPS
bulyonida
inkubatsiya
qilinganidan soʻngi holat.
a)
- probiotik bilan sorbsiya
qilingan;
b)
- probiotik bilan sorbsiya
qilinmagan.
a)
b)
Rasm 2. Qoʻzilarning tirik vazni dinamikasi, X̅ ±Sx̅, (n=12)
Tahlilning vizual kuzatishlarga asoslanib, ozuqa aralashmasiga probiotik yordamida
foydali bakterial faollikni ~1,0x10
9
KHB/g ta’minlagan miqdor ozuqa sifatiga ijobiy ta’siri
sezilarli borligini ispotlaydi.
Chorva mollarni boqishda ozuqalardan samarali foydalanishning asosiy koʻrsatkichi
ularning tirik vazni dinamikasini oʻrganish hisoblanadi. Biz oʻtkazgan tadqiqotda qoʻzilarning
oʻshish koʻrsatkichi 2-rasmda koʻrsatillgan.
Tadqiqot natijalariga koʻra, tajriba guruhlarida qoʻzilarning oʻsish dinamikasi nazorat
guruhiga nisbatan yuqori boʻlgan. Bunda II- va III- tajriba guruglarida natijalar deyarli bir hil
boʻlib, 60 kun davomida qoʻzilarning mutlaq oʻsishi nazorat guruhiga nisbatan 1,1 va 0,9 kg
yoki 11,2 va 9,1% (Р˂0,05), bunda oʻrtacha kunlik oʻsish 18 va 15 g ga ishonchli darajada
yuqori boʻlgan (Р˂0,05). IV-tajriba guruhida eng yuqori koʻrsatkichlar qayd etilib, nazorat
guruhiga nisbatan mutlaq oʻsish 2,5 kg ga va kunlik oʻsish 41 g ga ustunlik qilgan (Р˂0,01).
Tadqiqotda foydalanilgan ozuqa qoʻshimchalarninig qoʻzilar gosht mahsuldorligiga
ta’sirini oʻrgnish uchun nazorat soʻyimi oʻtkazildi (1-jadval).
1-jadval
Nazorat soʻyim natijalari,
X̅ ±Sx̅, (n=3)
Ko'rsatkichlar
Guruhlar
I-nazorat
II-tajriba
III-tajriba
IV-tajriba
Soʻyim oldi tirik vazni, kg
33,8±0,35
34,7±0,30*
35,3±0,31*
36,2±0,30**
Nimta ogʻrirligi, kg
13,8±0,28
14,7±0,24*
15,0±0,22*
15,7±0,24**
Dumda yogʻi og'irligi
2,0±0,14
2,3±0,16
2,2±0,12
2,4±0,15
Ichki yogʻ ogʻirligi
1,1±0,08
1,3±0,05
1,3±0,08
1,4±0,06
Jami yogʻ ogʻirligi
3,1±0,15
3,6±0,16*
3,5±0,18*
3,8±0,15**
Soʻyim ogʻirligi, kg
16,9±0,20
18,3±0,25*
18,5±0,16*
19,5±0,15**
Soʻyim chiqimi, %
50,0
52,7
52,4
53,8
(*-Р˂0,05; -**Р˂0,01)
ISSN:2181-2020
43
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN LIVESTOCK FARMING, PROBLEMS AND
PROSPECTS OF DEVELOPMENT”
MAY 16, 2025
in-academy.uz
Nazorat soʻyim natijalari shuni koʻrsatdiki goʻsh mahsuldorligining asosiy koʻrsatkichlari
boʻyicha najriba guruhlarida yuqori boʻlgan. Bunda han II- va III-tajriba guruhlarida
oʻhshashlik boʻlib, nazorat guhiga nishbatan nimta ogʻirligi 6,5-8,7% ga, jami yogʻ miqdori
12,9-16,1% ga, soʻyim ogʻirligi 8,3-9,5% ga va soʻyim chiqimi 2,4-2,7% ga (Р˂0,05) yuqori
boʻlga. Bu koʻrsatkichlar boʻyicha ham III-tajriba guruhida eng yuqori natijalar qayd etilib, ular
nazoratga nisbatan 13,8; 22,6; 15,4 va 3,9% mos ravishda ustunlik qilgan (Р˂0,01).
Xulosalar.
Tadqiqot natijalariga koʻra, qorakoʻl qoʻzilarni oziqlantirihda probiotik va
premiksdan foydalanish oʻz samarasini berdi. Ushbu ozuqa qoʻshimchalarida alohida
foydalanishda ularning oʻsish sur’ati va goʻst mahsuldorligining asosiy koʻrsatkichlriga ijoboy
taʻsir etadi. Ammo, ulardan kompleks holda foydalanish natijasida yanada yiqioi natijalar
olinib, qoʻzilarning mutlaq oʻsish 2,5 kg va kunlik oʻsish 41 g ga oshishi hamda soʻyim
chiqimini 3,9% ga oshirishga erishildi. Bundan tashqari probiotikdan foydalanishda
ozuqalarning sifatini saqlashga inkom beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28-yanvardagi “2022-2026 yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”.
2.
Михалюк А.Н., Малец А.В., Сехин А.А. Перспективы использования споровых
пробиотиков в животноводстве и птицеводстве. Монография. Гродно 2017. с. 15-27, -
345.
3.
Хамитова Н.Р., Тимофеенка Т.И.. Якименко В.С. Методика создания ассоциации
пробиотических бактерий. Известия ВУЗОВ. Пищевая технология, №5-6, 2012, с. 93-95.
4.
Lee Y.K. Quantitative approach in the study of adhesion of lactic acid bacteria to
intestinal cells ant their competition with enterobacteria // Appl. Envir. Microbiol. – 2000. –
66 (9). – Ð. 3692–3697.
