152
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
O‘ZBEKISTONDA MIKROMOLIYAVIY XIZMATLARNING MOHIYATI,
TURLARI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Xafizov Umidjon Baxodir o‘g‘li
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Bank ishi va auditi yo‘nalishi, 4-bosqich talabasi
Tel: +998 90 133 85 55
E-mail: umidjonxafizov0809@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17511860
Annotatsiya
: Ushbu tezisda O‘zbekistonda mikromoliyaviy xizmatlarning iqtisodiy mohiyati, ularning
asosiy turlari va amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Mamlakatda 2019–2024 yillarda amalga oshirilgan moliya
tizimi islohotlari (xususan, PQ–4400-son qarori) natijasida mikromoliyalashtirish mexanizmlari kengayib,
tijorat banklari va nobank kredit tashkilotlari faoliyati orqali kichik tadbirkorlik subyektlari va kam daromadli
aholining moliyaviy imkoniyatlari kengaymoqda. Tezisda mikromoliyaviy xizmatlarning asosiy turlari jadval
asosida tizimlashtirilgan va ularning rivojlanish tendensiyalari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
mikromoliyaviy xizmatlar, mikrokredit, mikroqarz, mikrolizing, nobank kredit
tashkilotlari, kichik tadbirkorlik subyektlari, moliyaviy inklyuziya.
Mikromoliyaviy xizmatlar iqtisodiyotning ijtimoiy barqarorligini ta’minlovchi muhim moliyaviy
mexanizm hisoblanadi. Ular aholining moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali
tadbirkorlikni rivojlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va kambag‘allikni kamaytirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasida mikromoliyalashtirish amaliyoti 2019-yil 23-iyuldagi Prezidentning PQ–4400-
son qarori bilan yangi bosqichga ko‘tarildi[1]. Mazkur qaror mikromoliyaviy xizmatlar ommabopligini
oshirish, nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tartibga solish va aholining moliyaviy savodxonligini
yuksaltirishni nazarda tutdi.
Shuningdek,
2022-yil
17-martda
qabul
qilingan
“Nobank
kredit
tashkilotlari
va
mikromoliyaviylashtirish faoliyati to‘g‘risida”gi Qonun ushbu sohani huquqiy asos bilan mustahkamladi[2].
Mikromoliyaviy xizmatlar tizimi aholining moliyaviy savodxonligini oshirish, kichik biznesni
moliyalashtirish hamda hududiy iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi. Maxsus e'tibor
mikromoliyaviy xizmatlar orqali kichik tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va moliyaviy inklyuziyani oshirish
yo‘nalishlariga qaratildi.
Mikromoliyaviy xizmatlar — bu aholining, kichik biznesning va yakka tartibdagi tadbirkorlarning
moliyaviy ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan maxsus moliyaviy vositalar tizimidir. Quyidagi jadvalda
ularning asosiy turlari, mohiyati va foydalanuvchi toifalari keltirilgan.
1-jadval.
Mikromoliyaviy xizmatlarning asosiy turlari
1
:
Xizmat turi
Qisqacha ta’rif
Asosiy
foydalanuvchilar
Xizmatni
ko‘rsatuvchi
subyektlar
Mikrokredit
Kichik biznes, dehqon xo‘jaliklari
va aholining moliyaviy
ehtiyojlarini qondirish uchun
kichik miqdordagi kreditlar
Tadbirkorlar,
dehqon xo‘jaliklari,
kichik korxonalar
Barcha tijorat
banklari va nobank
kredit tashkilotlari
Mikroqarz
Qisqa muddatli, odatda iste’mol
yoki shaxsiy maqsadlarga
ajratiladigan qarz mablag‘lari
Ehtiyojdor aholi,
yoshlar,
tadbirkorlikni
boshlayotgan
shaxslar
Tijorat banklari,
lombardlar,
mikromoliya
tashkilotlari
Mikrolizing
Asbob-uskunalarni uzoq muddatli
ijaraga olish asosida
moliyalashtirish turi
Kichik korxonalar,
fermer xo‘jaliklari
Tijorat banklari va
lizing
kompaniyalari
1
Manba: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-iyuldagi PQ-4400-son qarori
153
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
Mikrojamg‘arma
Aholining kichik miqdordagi
omonatlarini yig‘ish va ularni
moliyaviy muomalaga kiritish
xizmati
Uy xo‘jaliklari,
jismoniy shaxslar
Tijorat banklari,
kredit uyushmalari
2-jadval.
Mikromoliyaviy xizmatlar bo‘yicha belgilangan limitlar
2
Xizmat turi
Eng yuqori miqdor (limit)
Izoh
Mikroqarz
50 million so‘mgacha
Jismoniy shaxslarga qisqa muddatli
iste’mol maqsadida ajratiladi
Mikrokredit
300 million so‘mgacha
Tadbirkorlik faoliyatini boshlash yoki
kengaytirish uchun beriladi
Mikrolizing
600 million so‘mgacha
Asbob-uskunalar va texnik vositalarni
ijaraga olish uchun
Bu limitlar mikromoliyaviy xizmatlarning maqsadli auditoriyasini aniqlash va risklarni nazorat qilishda
muhim rol o‘ynaydi. Tijorat banklari va mikromoliya tashkilotlari bu me’yorlardan kelib chiqib kredit
siyosatini shakllantiradi.
O‘zbekiston Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil yakunida mikrokreditlash hajmi 46,4
trillion so‘mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 38 foizga oshgan[3]. Bu natija aholining moliyaviy
inklyuziyasini kengaytirish siyosatining amaliy samarasidir. Tijorat banklari tomonidan masofaviy
mikromoliyaviy xizmatlarni joriy etish, shuningdek nobank kredit tashkilotlari sonining ortishi raqobatni
kuchaytirib, xizmat sifati va shaffoflikni oshirmoqda. Mikromoliyaviy xizmatlar segmentida yangi
institutlarning paydo bo‘lishi (mikromoliya tashkilotlari, lombardlar, kredit uyushmalari) bozorni
diversifikatsiya qilib, kichik biznes uchun moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Xulosa:
Mikromoliyaviy xizmatlar O‘zbekiston iqtisodiyotida ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, kichik
tadbirkorlikni rag‘batlantirish va aholining moliyaviy inklyuziya darajasini oshirishda muhim o‘rin tutadi.
2019–2024 yillarda qabul qilingan qaror va qonunlar ushbu sohada institutsional islohotlar uchun mustahkam
huquqiy asos yaratdi. Kelgusida mikromoliyalashtirishni raqamli texnologiyalar va masofaviy xizmatlar
asosida rivojlantirish, shuningdek aholi uchun qulay moliyaviy platformalarni kengaytirish mikromoliya
tizimining samaradorligini yanada oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-iyuldagi PQ–4400-son qarori.
2.
“Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati to‘g‘risida”gi Qonun, 2022-yil 17-mart.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy sayti:
4.
Jurayev Z.Y. O‘zbekiston Respublikasida zamonaviy bank xizmatlarini rivojlantirish istiqbollari.
Ilm-
fan va innovatsiya,
2024.
5.
Pardayeva Z.A. Mikromoliyaviy xizmatlar hamda ularni takomillashtirish yo‘nalishlari.
Scientific
Journal of “International Finance & Accounting”,
№6, 2023.
6.
Salamov O.B. O‘zbekiston bank xizmatlari bozorida raqobat muhitini yaxshilash yo‘llari
. Fanlararo
innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali
, 26-son, 2024.
7.
Xakimov Sh.X.
O‘zbekistonda mikromoliyalashtirishni rivojlantirish yo‘nalishlari.
Toshkent, 2005.
2
Manba: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-iyuldagi PQ-4400-son qarori
