356
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI HISOB TIZIMIDA MOLIYAVIY
HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARINI AMALIYOTIDA
QO‘LLASH MASALALARI.
O‘ZBEKISTONDA MOLIYAVIY HISOBOTNI MHXS (IFRS) GA
MUVOFIQLASHTIRISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ametov Shohrux Maqsud o‘g‘li
Denov tadbirkorlik va pedagogika institute
“Tadbirkorlik va boshqaruv” fakulteti
Buxgalteriya yo’nalishi 1-kurs magistranti
Tel: 998 90 654 28 81
https://doi.org/10.5281/zenodo.17525690
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida moliyaviy hisobot tizimini xalqaro
moliyaviy hisobot standartlari (MHXS) bilan muvofiqlashtirish jarayonining hozirgi holati, mavjud
muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Shuningdek, korxonalarda MHXSni joriy
etishning amaliy ahamiyati va istiqbollari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
MHXS, IFRS, moliyaviy hisobot, buxgalteriya hisobi, xalqaro standartlar,
muvofiqlashtirish, investitsiya muhiti.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotida bozor munosabatlarini chuqurlashtirish, xorijiy
investitsiyalarni jalb etish va xalqaro moliya bozorlariga integratsiyalash jarayonlari jadallashmoqda. Ushbu
jarayonlar milliy buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot tizimini xalqaro talablarga muvofiqlashtirish
zaruratini yuzaga keltirdi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS, inglizcha IFRS) moliyaviy
ma’lumotlarning shaffofligi, taqqoslanuvchanligi va ishonchliligini ta’minlaydigan global tizim sifatida jahon
miqyosida tan olingan bo‘lib, u moliyaviy axborotlarni yagona talqin va baholash mezonlariga keltirish
imkonini beradi.
O‘zbekiston Respublikasida MHXSni joriy etish jarayoni 2018-yildan boshlab davlat siyosati darajasida
yo‘lga qo‘yildi. Prezidentning 2019-yil 24-fevraldagi PQ–4611-sonli “Moliyaviy hisobotni xalqaro
standartlarga o‘tkazish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ushbu sohada muhim huquqiy asos yaratdi.
Mazkur qaror asosida 2021-yildan boshlab banklar, sug‘urta kompaniyalari va yirik xo‘jalik subyektlari
moliyaviy hisobotni MHXS asosida tayyorlashni boshladilar. Bu esa respublika miqyosida hisob tizimini
modernizatsiya qilish va uni xalqaro moliya tizimiga integratsiyalash yo‘lida muhim qadam bo‘ldi.
MHXSning joriy etilishi O‘zbekiston korxonalari uchun bir qator afzalliklarni taqdim etadi. Avvalo,
buxoriy hisobotlarning xalqaro investorlar tomonidan oson tushunilishi va ularning ishonchini oshiradi.
Shuningdek, korxonalar uchun xorijiy moliya institutlari bilan hamkorlik qilish, chet el kredit liniyalariga
chiqish imkoniyatlari kengayadi. MHXSning qo‘llanilishi, shuningdek, ichki boshqaruv tizimini
takomillashtiradi, moliyaviy natijalarni yanada aniq va shaffof ko‘rsatishga yordam beradi hamda biznes
qarorlarining sifatini oshiradi. Shu bilan birga, xalqaro standartlarga muvofiq hisobot yuritish korxonalar
uchun kredit reytingini yaxshilashda va auditorlik jarayonlarini xalqaro mezonlarga moslashtirishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Biroq, MHXSni to‘liq joriy etish jarayonida bir qator muammolar ham mavjud. Eng avvalo, mamlakatda
xalqaro standartlar bo‘yicha malakali buxgalterlar va auditorlar yetishmaydi. Amaliyotda ko‘plab
mutaxassislar milliy buxgalteriya hisob standartlariga tayanib ishlashadi, MHXSdagi kontseptual farqlar esa
ular uchun yangi yondashuvni talab qiladi. Shu bilan birga, o‘quv dasturlarida va oliy ta’lim tizimida MHXS
bo‘yicha maxsus kurslar, amaliy qo‘llanmalar va treninglar yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagan. Bundan
tashqari, ayrim hollarda milliy standartlar bilan xalqaro standartlar o‘rtasida tafovutlar mavjud bo‘lib, bu esa
moliyaviy hisobotni konvertatsiya qilish jarayonida qo‘shimcha vaqt va resurs sarfini keltirib chiqaradi.
Texnik jihatdan ham muammolar mavjud — ayrim korxonalarda zamonaviy axborot tizimlari,
buxgalteriya dasturlari va avtomatlashtirilgan hisobot tizimlari yetarli darajada rivojlanmagan. Bu esa MHXS
asosida hisobot yuritishni murakkablashtiradi. Shu sababli, moliyaviy hisobot tizimini xalqaro standartlarga
to‘liq muvofiqlashtirish uchun keng qamrovli islohotlar amalga oshirilishi zarur.
357
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
Birinchidan, MHXS bo‘yicha mutaxassislarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini
yaratish muhim. Buxgalterlar, auditorlar va moliyaviy menejerlar uchun xalqaro sertifikatlash dasturlarini
(masalan, ACCA, DipIFR) qo‘llab-quvvatlash kerak. Ikkinchidan, oliy ta’lim muassasalarida MHXS bo‘yicha
fanlarni kengaytirish, amaliyotga yo‘naltirilgan o‘quv dasturlarini ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir.
Uchinchidan, korxonalarda xalqaro standartlarga mos axborot tizimlari va buxgalteriya dasturlarini joriy etish,
shu jumladan, davlat tomonidan bu borada metodik qo‘llanmalar va elektron platformalarni ishlab chiqish
zarur.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston moliyaviy hisobot tizimini MHXSga muvofiqlashtirish jarayoni
murakkab, ammo zaruriy bosqichdir. Ushbu jarayon mamlakat iqtisodiyotining shaffofligini oshiradi,
investitsiya muhitini yaxshilaydi va korxonalarni xalqaro raqobatbardosh bo‘lishiga zamin yaratadi. MHXSni
to‘liq joriy etish orqali O‘zbekiston xalqaro moliya tizimiga chuqur integratsiyalashgan, barqaror va ishonchli
iqtisodiy tizimga ega davlat sifatida o‘z o‘rnini mustahkamlashi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori “Moliyaviy hisobotni xalqaro standartlarga o‘tkazish chora-
tadbirlari to‘g‘risida” — PQ–4611, 24.02.2019 y.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Moliyaviy buxgalteriya hisobi va audit tizimini takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori — PQ–4759, 10.07.2020 y.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. “Xalqaro moliyaviy hisobot standartlarini joriy etish bo‘yicha
yo‘l xaritasi”, Toshkent, 2021.
4.
Karimov, S. (2022). “O‘zbekistonda xalqaro moliyaviy hisobot standartlarini joriy etish masalalari.”
Moliyaviy tahlil jurnali, №3, 45–52-betlar.
5.
Turaev, B. (2021). “Buxgalteriya hisobi tizimini modernizatsiyalash va MHXSga o‘tish muammolari.”
Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, №2, 33–41-betlar.
