383
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
O‘ZBEKISTON BANK TIZIMIDA XALQARO MOLIYAVIY HISOBOT
STANDARTLARIGA (MHXS) O‘TISHNING JARAYONLARI VA
MASALALARI
Munira Yusupova Chori qizi
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Buxgalteriya hisobi yo'nalishi
2-bosqich talabasi
+998902496406
@yusupovamunira375@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17525981
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston bank tizimida Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari
(MHXS)ni joriy etish jarayonlari, u bilan bog‘liq normativ, tashkiliy va texnik masalalar tahlil qilingan.
MHXSga o‘tish jarayonining iqtisodiy natijalari, moliyaviy hisobotlarning shaffofligi va xalqaro
solishtiruvchanlik darajasiga ta’siri xorijiy tadqiqotlar hamda mahalliy amaliy tajriba asosida o‘rganilgan.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, MHXSni to‘liq tatbiq etish O‘zbekiston bank tizimida investitsion jozibadorlikni
oshirish va xalqaro ishonchni mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi.
Kalit so‘zlar
: MHXS, bank tizimi, moliyaviy hisobot, xalqaro standartlar, shaffoflik, investitsiyalar.
So‘nggi yillarda global moliyaviy tizimda ishonch, shaffoflik va ma’lumotlarning solishtiruvchanligini
ta’minlash dolzarb masalaga aylandi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS) ushbu maqsadlarni
amalga oshirishda asosiy mexanizm sifatida e’tirof etiladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil
24-fevraldagi “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi
qaroriga muvofiq tijorat banklari MHXSga asoslangan hisobot yuritish tizimiga bosqichma-bosqich o‘tmoqda.
Ushbu jarayon mamlakatda moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash, xorijiy investitsiyalar oqimini
ko‘paytirish hamda bank sektorining raqobatbardoshligini oshirish uchun zarur shartdir.
MHXSning joriy etilishi natijasida moliyaviy hisobotlarning aniqligi va qiymatga dolzarbligi ortadi.
CPA Avstraliya va Chartered Accountants Australia and New Zealand (CA ANZ) tashkilotlarining
sertifikatlangan a’zosi hamda Yuksak Ta’lim Akademiyasining (FHEA) a’zosi Müller (2014) o‘z tadqiqotida
shunday yozadi:
“The statistical results have confirmed the initial prediction regarding the increase of consolidated
statements quality (value relevance) once IFRS were adopted... IFRS adoption in Europe leads to better
complying with the OECD Corporate Governance Principle of high-quality disclosure and transparency.”
(p.1227) [1] Bu xulosadan kelib chiqadiki, MHXSning asosiy ustunligi — bu axborotning oshkoraligi va
ishonchliligini oshirishdir. O‘zbekiston uchun bu tajriba muhim, chunki bank tizimi orqali xalqaro kapitalni
jalb qilishda moliyaviy ma’lumotlarning ishonchliligi birlamchi omil hisoblanadi.MHXSning mohiyati
shundaki — u hisobotni nafaqat tartibga soladi, balki uni strategik boshqaruv vositasiga aylantiradi.
MHXSning iqtisodiy samarasi haqida xorijiy va o’zbek olimlari fikr bildirgan. Shulardan Avstraliyalik olim
Opare (2019) tomonidan olib borilgan meta-tahlil natijalariga ko‘ra:
“The findings reveal that IFRS adoption improves market liquidity, enhances information comparability
and reduces firms’ cost of capital.” (p.48) [2] Bu holat MHXSning iqtisodiy samaradorligini ochib beradi:
standartlashtirilgan hisobotlar orqali kompaniyalar kapitalni arzonroq jalb qilishi, bozor likvidligi va
investorlar ishonchini oshirishi mumkin. O‘zbekiston bank tizimida bu ayniqsa muhim, chunki tijorat banklari
xalqaro moliya bozorlarida uzoq muddatli resurslar jalb etishda ishonch faktoriga tayanadi. MHXSning
iqtisodiy afzalligi shundaki, u milliy bozorni global moliyaviy makonga integratsiyalashuvini tezlashtiradi.
O‘zbekiston bank tizimida MHXSga o‘tish tajribasi va muammolari bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib
borilgan.Ergasheva (2023) O‘zbekiston bank tizimidagi MHXSga o‘tish holatini tahlil qilib, quyidagicha
yozadi: “SWOT tahlili natijalari MHXSga o‘tishning kuchli tomonlari sifatida moliyaviy hisobotlarning
shaffofligi oshishi va xalqaro investorlar ishonchining ortishini aniqladi. Biroq, zaif tomonlar orasida malakali
kadrlarning yetishmasligi va axborot texnologiyalari infratuzilmasining etarli darajada rivojlanmagani alohida
e’tiborga molik.” (p.2–3) [3] O‘zbekiston sharoitida bu fikrlar amalda ham o‘z isbotini topmoqda. MHXSga
o‘tish uchun zarur bo‘lgan IT infratuzilma va inson resurslari yetarli darajada rivojlanmagan. Bu esa
384
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
hisobotlarni to‘g‘ri shakllantirish va xalqaro auditori talablariga javob berishda qiyinchilik tug‘diradi.
MHXSning muvaffaqiyatli joriy etilishi uchun uchta omil muhim: malakali kadrlar tayyorlash, texnologik
modernizatsiya va milliy me’yorlarni xalqaro standartlarga moslashtirish.
Xulosa:
Tahlil natijalaridan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekiston bank tizimida MHXSga o‘tish xalqaro
moliyaviy integratsiya jarayonining ajralmas qismidir. Xorijiy tajriba (Müller, 2014; Opare, 2019) MHXSning
hisobot sifati va bozor samaradorligini oshirishdagi rolini ko‘rsatsa, mahalliy tahlillar (Ergasheva, 2023) bu
jarayonning ichki imkoniyat va to‘siqlarini yoritadi.Shu bois, kelgusida quyidagi yo‘nalishlarda ish olib borish
muhim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Müller, V.O. (2014). The impact of IFRS mandatory adoption on the quality of consolidated financial
statements in Europe. Procedia Economics and Finance, Vol.15, pp.1225–1230.
2.
Opare, J. (2019). International Financial Reporting Standards Adoption and Its Economic Consequences.
Journal of Accounting and Financial Management, Vol.5, No.3, pp.45–58.
3.
Ergasheva, F. (2023). O‘zbekiston bank tizimida MHXSga o‘tishning jarayonlari va masalalari. Samarqand
Iqtisodiyot Instituti ilmiy to‘plami, №4, pp.
