385
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
1C: KORXONA” DASTURIDA BUXGALTERIYA HISOBI
KONFIGURATSIYASI BILAN ISHLASH ASOSLARI
Muzrapova Shahnoza Saydullayevna
TISU “Buxgalteriya hisobi va statistika” kafedrasi o’qituvchisi
Abdusattorov Abduxalim Abdumo’min o’g’li
TISU “Buxgalteriya hisobi va audit (tarmoqlar bo’yicha)”
yo’nalishi 4-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.17525996
Annotatsiya:
Mazkur tezisda “1c: korxona” dasturida buxgalteriya hisobi konfiguratsiyasi bilan ishlash
asoslari mavzusi yoritilgan. Ushbu mavzu doirasida 1C dasturining buxgalteriya hisobi jarayonlarini
avtomatlashtirishdagi ahamiyati, uning funksional imkoniyatlari hamda korxona moliyaviy faoliyatini
samarali yuritishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, 1C: Buxgalteriya konfiguratsiyasining asosiy
modullari, ularning vazifalari va foydalanuvchi interfeysi bilan ishlash tamoyillari ko‘rib chiqiladi. Ishda 1C
dasturida hujjatlar bilan ishlash, schyotlar rejasi, provodkalar tuzish, hisobotlarni shakllantirish hamda soliq
hisobotlarini tayyorlash kabi amaliy jarayonlar misolida dasturdan foydalanish ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot
natijasida 1C dasturidan foydalanish korxonalarda hisob-kitoblarning aniqligini ta’minlashi, inson omili
xatolarini kamaytirishi va buxgalteriya hisobotini tayyorlashda vaqt tejalishini ta’minlashi aniqlangan. Ushbu
mavzu bo‘yicha o‘rganilgan natijalar buxgalteriya hisobi va axborot texnologiyalari integratsiyasi yo‘nalishida
amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, korxonalarda avtomatlashtirilgan hisob tizimini joriy etishning nazariy va
amaliy asoslarini mustahkamlaydi.
Kalit soʻzlar:
1C dasturi, buxgalteriya hisobi, avtomatlashtirilgan tizim, konfiguratsiya, korxona hisobi,
axborot texnologiyalari, provodka, schyotlar rejasi, moliyaviy hisobot, soliq hisobotlari.
Bugungi kunda raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalarning moliyaviy va xo‘jalik faoliyatini samarali
tashkil etish uchun buxgalteriya hisobi jarayonlarini avtomatlashtirish zaruriy ehtiyojga aylanmoqda.
An’anaviy hisob yuritish uslublari inson omiliga bog‘liqligi sababli ko‘p hollarda xatolarga olib keladi, vaqt
sarfini oshiradi hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilishda kechikishlarga sabab bo‘ladi. Shu nuqtayi
nazardan
,
1C dasturi bu muammolarning samarali yechimi sifatida amaliyotda keng qo‘llanilmoqda. 1C:
Korxona (Buxgalteriya hisobi konfiguratsiyasi) dasturi buxgalteriya hisobi, moliyaviy tahlil, soliq hisobi va
hisobotlarni avtomatlashtirishga mo‘ljallangan zamonaviy dasturiy majmua hisoblanadi. U nafaqat hisob
yuritishni soddalashtiradi, balki korxona faoliyatining barcha iqtisodiy ko‘rsatkichlarini yagona axborot
tizimida boshqarish imkonini beradi. 1C dasturining asosiy ustunliklaridan biri — bu moslashuvchan
konfiguratsiya tizimi bo‘lib, foydalanuvchiga o‘z korxonasining tuzilmasi, faoliyat sohasi va hisob yuritish
uslubiga mos sozlash imkonini beradi.
Mavzuning dolzarbligi shundaki, O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiyotni raqamlashtirish siyosati
doirasida barcha xo‘jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish talab etilmoqda. Shu
ma’noda 1C dasturidan foydalanish nafaqat hisob-kitoblarni tezlashtiradi, balki moliyaviy nazoratni
kuchaytiradi, soliqqa oid hisobotlarni xatolarsiz tayyorlashga yordam beradi.
Ushbu mavzuni o‘rganishdan ko‘zlangan maqsad — 1C dasturi yordamida korxonalarda buxgalteriya
hisobi jarayonlarini avtomatlashtirishning nazariy asoslari va amaliy imkoniyatlarini tahlil qilish
,
dastur
konfiguratsiyasining afzalliklarini aniqlash hamda uning amaliy ahamiyatini yoritishdan iboratdir. Natijada,
olingan bilim va tajriba zamonaviy buxgalteriya tizimini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirishga
xizmat qiladi.
Raqamli iqtisodiyot sharoitida buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish korxona faoliyatining
samaradorligini oshiradi. 1C dasturi — korxonaning moliyaviy, soliq va boshqaruv hisobi jarayonlarini
avtomatlashtiruvchi zamonaviy axborot tizimi hisoblanadi. 1C: Buxgalteriya konfiguratsiyasi buxgalterlar
uchun qulay interfeys, tezkor hisob-kitob va aniq hisobot tayyorlash imkonini yaratadi. Mavzuning dolzarbligi
— bu dastur orqali korxonalarda buxgalteriya ishlarini soddalashtirish va inson omilini kamaytirish
imkoniyatidir.
1C dasturi foydalanuvchiga buxgalteriya amaliyotini to‘liq avtomatlashtirish imkonini beradi. Quyidagi
jadvalda dastur imkoniyatlari ko‘rsatilgan:
386
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
1-jadval.
1C: Buxgalteriya dasturining asosiy funksional imkoniyatlari
1
№
Bo‘lim nomi
Asosiy funksiyasi
1
Hujjatlar bilan
ishlash
Kassa, bank, tovar harakati, xizmatlar uchun hujjatlar
yaratish
2
Schyotlar rejasi
Buxgalteriya hisobining yagona tizimda yuritilishini
ta’minlaydi
3
Provodkalar
Har bir xo‘jalik operatsiyasi uchun avtomatik buxgalteriya
yozuvi
4
Hisobotlar
Moliyaviy, soliq va statistika hisobotlarini avtomatik
shakllantirish
5
Xodimlar va ish
haqi hisobi
Mehnat haqi, soliqlar va ajratmalarni hisoblash
6
Asosiy vositalar
hisobi
Inventarizatsiya, amortizatsiya va aktivlar harakati nazorati
1-jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 1C: Buxgalteriya dasturi korxonaning buxgalteriya faoliyatini to‘liq
avtomatlashtirish imkonini beradi. Dasturda hujjatlar bilan ishlashdan tortib, provodkalar tuzish, asosiy
vositalarni hisobga olish va hisobotlarni tayyorlashgacha bo‘lgan barcha jarayonlar yagona tizimda amalga
oshiriladi. Bu esa hisob-kitoblarning aniqligi, ma’lumotlarning to‘liqligi va tezkorligini ta’minlaydi hamda
buxgalter ishini sezilarli darajada yengillashtiradi. Natijada, 1C dasturi korxona buxgalteriyasi uchun
ishonchli, qulay va samarali axborot tizimi sifatida o‘zini to‘liq oqlaydi.
1C dasturi real vaqt rejimida ishlaydi, foydalanuvchilarga tezkor nazorat va tahlil imkonini beradi.
Quyidagi jadvalda bu dasturdan foydalanishning amaliy afzalliklari ko‘rsatilgan:
2-jadval.
1C dasturidan foydalanishning afzalliklari
2
№
Afzallik
Ta’siri
1
Hisob-kitoblarda aniqlik
Xatoliklar va inson omili ta’siri kamayadi
2
Vaqt tejalishi
Hisobotlar avtomatik shakllantiriladi
3
Axborot xavfsizligi
Ma’lumotlar bazasi himoyalangan holda saqlanadi
4
Qulay interfeys
Foydalanuvchilar uchun oson boshqaruv imkoniyati
5
Integratsiya imkoniyati
Bank, soliq va boshqa tizimlar bilan bog‘lash oson
2-jadval tahlili shuni ko‘rsatadiki, 1C dasturidan foydalanish korxona buxgalteriya faoliyatida
samaradorlikni keskin oshiradi. Dastur yordamida hisob-kitoblar aniqligi ta’minlanadi, vaqt tejaladi va inson
omili ta’siri kamayadi. Shuningdek, tizimning axborot xavfsizligi yuqori darajada bo‘lib, foydalanuvchilar
uchun qulay interfeys va boshqa dasturiy tizimlar bilan integratsiya imkoniyatini yaratadi. Umuman olganda,
1C dasturining ushbu afzalliklari buxgalteriya hisobining sifatini oshirish, moliyaviy boshqaruvni
takomillashtirish va korxona faoliyatini raqamlashtirish
jarayonida muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
1C dasturidan foydalanish korxonalarda buxgalteriya jarayonlarini soddalashtiradi, nazorat va tahlilni
kuchaytiradi hamda moliyaviy boshqaruvni raqamlashtirishga xizmat qiladi. Ushbu dastur yordamida
buxgalterlar qisqa vaqt ichida aniq va to‘liq hisobot tayyorlashlari mumkin. Shu bois, 1C dasturini o‘rganish
va uni amaliyotda qo‘llash buxgalteriya hisobini zamonaviy talablarga moslashtirishning eng samarali
yo‘llaridan biridir.
1
Muallif ishlanmasi
2
Muallif ishlanmasi
387
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
1C kompaniyasi. “1C: Buxgalteriya 8.3. Foydalanuvchi qo‘llanmasi”. – Moskva: 1C Publishing, 2023.
2.
Karimov A. “Buxgalteriya hisobi va audit asoslari”. – Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2021.
3.
Rahmonov B., Yo‘ldoshev N. “Axborot tizimlari va texnologiyalari”. – Toshkent: TATU nashriyoti, 2020.
4.
To‘xtasinov U. “1C dasturida buxgalteriya hisobi yuritish usullari” // O‘zbekiston Respublikasi oliy o‘quv
yurtlari ilmiy to‘plami. – 2022, №4. – 56–63-betlar.
5.
“1C: Buxgalteriya 8.3” rasmiy portali – https://v8.1c.ru/buhv8/ (murojaat sanasi: 16.10.2025).
6.
“Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent, 2016-yil 13-aprel, №404.
7.
Raximova Z. “Korxonalarda buxgalteriya hisobi avtomatlashtirilishi”. – Toshkent: TDIU, 2022.
8.
Gromov S., Melnikova E. “1C: Predpriyatie 8.3. Prakticheskoe rukovodstvo”. – Moskva: BHV-Peterburg,
2021.
9.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi. Soliq hisobotlarini elektron shaklda topshirish
yo‘riqnomasi. – Toshkent, 2023.
10.
Aliyev X. “1C dasturida buxgalteriya va moliyaviy tahlilni avtomatlashtirish”. – Samarqand: Samarqand
davlat universiteti nashriyoti, 2024.
