ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
371
2181-3187
XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA BANKLARNING
O‘
RNI
Ilmiy rahbar: Andijon davlat texnika instituti
“Iqtisodiyot” kafedrasi
dotsenti
Abdumo‘minov Axrorjon
Axatjonovich
Soyibjonov Sanjarbek
Andijon davlat texnika instituti
Iqtisodiyot
yo‘nalishi 4
-kurs talabasi
sanjarbeksoyibjonov2003@gmail.com
Tel: +998(90) 220 03 86
Annotatsiya.
Ushbu maqolada xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishda
banklarning roli va ta’siri tahlil qilinadi. Banklar tomonidan taqdim etiladigan
moliyaviy xizmatlar, jumladan, kreditlar, investitsiya imkoniyatlari va lizing xususiy
tadbirkorlikni qo‘llab
-
quvvatlashdagi muhim omillar sifatida ko‘rib chi
qiladi.
Maqolada foiz stavkalari, kredit olish shartlari, moliyaviy mahsulotlarning mavjudligi
va bank xizmatlarining tadbirkorlik muhitiga ta’siri o‘rganiladi. Mahalliy va xalqaro
bank tizimlari tajribasi misollar orqali tahlil qilinib, banklarning innovatsiyalarni
rag‘batlantirish va iqtisodiy rivojlanishga hissa qo‘shishdagi ahamiyati ko‘rsatiladi.
Kalit s
o‘
zlar:
xususiy tadbirkorlik, bank tizimi, kreditlash, moliyaviy xizmatlar,
Hamkorbank, iqtisodiy rivojlanish.
Kirish.
Mamlakat iqtisodiyotini barqaror rivojlantirish, yangi ish
o‘
rinlarini
yaratish, aholining turmush darajasini oshirishda xususiy tadbirkorlik muhim
o‘
rin
tutadi. Bugungi globallashuv sharoitida kichik va
o‘
rta biznes subyektlari innovatsion
yondashuvlar orqali bozorga moslashuvchanlikni t
a’
minlaydi. Ushbu sohaning
taraqqiyotida moliyaviy institutlar, xususan tijorat banklarining roli beqiyosdir [1].
Banklar nafaqat kredit mabla
g‘
lari bilan, balki tadbirkorlarga k
o‘
rsatiladigan maslahat
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
372
2181-3187
xizmatlari, investitsion k
o‘
mak, kafolatlash va moliyaviy savodxonlikni oshirish orqali
ham faol yordam berishmoqda.
Bozor munosabatlarining chuqurlashuvi sharoitida xususiy tadbirkorlik iqtisodiy
taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri sifatida maydonga
chiqmoqda [4]
. U aholining bandligini ta’minlash, ishlab chiqarish hajmini oshirish va
jamiyatda raqobat muhitini yaratishda muhim rol o‘ynaydi. Shunday ekan, mazkur
sohaning barqaror rivojlanishida moliyaviy vositachilar -
ya’ni tijorat banklari faoliyati
katta ahamiyat kasb etadi.
Bank muassasalari iqtisodiyotda pul mablag‘larini qayta
taqsimlash, tadbirkorlik subyektlarini zarur moliyaviy resurslar bilan ta’minlash va
ularning faoliyatini kengaytirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi. Xususan,
banklar kreditlar ajratish orqali kichik va o‘rta biznesning turli bosqichlarda
rivojlanishiga yordam beradi. Ushbu moliyaviy qo‘llab
-quvvatlash tadbirkorlarning
yangi ishlab chiqarish loyihalarini amalga oshirishida,
aylanma mablag‘larini
to‘ldirishida va texnologik modernizatsiya jarayonida katta yordam beradi.
Shuningdek, banklar mikrobiznesni moliyalashtirish, imtiyozli kreditlar taqdim etish,
garovsiz moliyaviy xizmatlar ko‘rsatish orqali yangi bosqichdagi tadbirko
rlarni ham
rag‘batlantiradi. Ayrim hollarda, banklar xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikda
tadbirkorlar uchun qulay kredit liniyalarini joriy etmoqda. Misol tariqasida,
Hamkorbank, Mikrokreditbank va Agrobank faoliyatini keltirish mumkin. Ushbu
banklar yoshlar, ayollar va qishloq joylardagi aholining tadbirkorlik tashabbuslarini
qo‘llab
-quvvatlashda faol ishtirok etmoqda.
Bundan tashqari, tijorat banklari nafaqat moliyaviy xizmatlar, balki maslahat,
konsalting va loyihalashtirish bo‘yicha ko‘mak ham ko‘rsatmoqda
[5]. Bu esa
tadbirkorlarning malakasini oshirish, ularni zamonaviy biznes yuritish ko‘nikmalariga
ega bo‘lishiga zamin yaratadi.
Shu bilan birga, banklar faoliyatida ba’zi to‘siqlar ham
mavjud: yuqori foiz stavkalari, garov talablari va kredit olish jarayonining
murakkabligi ayrim tadbirkorlar uchun qiyinchilik tug‘diradi. Shu sababli, moliyaviy
xizmatlarning soddalashtirilgan va innovatsion shakllarini ishlab chiqish muhim
hisoblanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
373
2181-3187
Xususiy tadbirkorlik - bu fuqaro yoki shaxslarning
o‘
z mabla
g’i
, tashabbusi va
javobgarligi asosida foyda olish maqsadida amalga oshiradigan iqtisodiy faoliyatidir.
Bu soha quyidagi jihatlar orqali iqtisodiyotda muhim
o‘
rin egallaydi:
Ish
o‘
rinlari yaratadi: Xususiy sektor ishsizlikka qarshi kurashda muhim vosita
b
o‘
lib xizmat qiladi.
Ichki bozorni t
o‘
ldiradi: Mahalliy mahsulotlar ishlab chiqarilishi ortib, importga
b
o‘
lgan ehtiyoj kamayadi.
Soliq tushumlari ortadi: Davlat byudjetiga t
o‘
lanadigan soliq va yi
g’i
mlar miqdori
k
o‘
payadi.
Raqobat muhitini kuchaytiradi: Innovatsion mahsulotlar va xizmatlar soni ortadi.
Bank tizimi va uning iqtisodiyotdagi
o‘
rni. Banklar iqtisodiy tizimning asosiy
b
o‘g’i
nlaridan biri b
o‘
lib, moliyaviy resurslarning oqimini tartibga soladi. Tijorat
banklari quyidagi y
o‘
nalishlarda faoliyat yuritadi:
Kreditlash: Yuridik va jismoniy shaxslarga maqsadli kreditlar ajratadi.
T
o‘
lov xizmatlari: Hisob-kitob va pul
o‘
tkazmalari bilan shu
g’u
llanadi.
Jam
g’a
rmalarni jalb qilish: Depozitlar orqali kapital yi
g’a
di.
Investitsion faoliyat: Korxonalarning rivojlanish loyihalarini moliyalashtiradi.
Shunday qilib, banklar moliyaviy vositachilik funksiyasini bajarib, xususiy
tadbirkorlikning
o‘
sishiga kuchli zamin yaratadi.
Tadbirkorlar, ayniqsa faoliyatini endi boshlayotganlar, odatda
o‘
z mabla
g‘
lariga
ega b
o‘
lmaydi. Banklar bu holatda startap kreditlar, imtiyozli kreditlar va
mikrokreditlar orqali yordam k
o‘
rsatadi. Masalan:
Mikrokreditbank 2024-yilda 50 mingdan ortiq xotin-qiz va yosh tadbirkorga
imtiyozli kreditlar ajratgan [2]. Agrobank tomonidan 2023-yilda fermer x
o‘
jaliklari
uchun ajratilgan kreditlar qiymati 3,2 trillion s
o‘
mni tashkil etdi.
Banklar tadbirkorlarga nafaqat pul mabla
g‘
lari, balki biznes reja tuzish, moliyaviy
hisobot yuritish, qonunchilikdagi
o‘
zgarishlar haqida maslahatlar ham beradi. Bu
xizmatlar ayniqsa yangi bosqichdagi bizneslar uchun nihoyatda muhim. Banklar
tomonidan tashkil etilgan seminar, trening va vebinarlar tadbirkorlarning moliyaviy
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
374
2181-3187
bilimi va xabardorligini oshiradi. Bu esa risklarni t
o‘g‘
ri baholash va resurslardan
unumli foydalanishga xizmat qiladi.
"Hamkorbank"
–
xususiy sektorni q
o‘
llab-quvvatlaydigan yirik tijorat
banklaridan biridir [3]. Bank quyidagi jihatlar bilan ajralib turadi:
“StartUp” dasturi: 2023
-
yilda “Hamkorbank” tomonidan boshlang’i
ch
tadbirkorlarga 1,5 mingdan ortiq kredit ajratilgan.
“Ayollar biznesi” dasturi: Ayol tadbirkorlarga ajratilgan imtiyozli kreditlar orqali
3500 nafar ayol
o‘
z biznesini y
o‘
lga q
o‘
ygan.
Kichik biznes markazlari: Har bir filialda faoliyat yuritadigan “Tadbirkorlik
markazi” orqali 25 mingdan ortiq mijozga maslahat xizmatlari ko‘
rsatildi. Bu tajriba
shuni k
o‘
rsatadiki, banklar faqat moliyaviy institut sifatida emas, balki rivojlanishga
xizmat qiluvchi strategik hamkor sifatida ham faoliyat yuritmoqda. Xususiy
tadbirkorlikni rivojlantirishda banklar duch keladigan asosiy muammolar: kreditlar
t
a’minotining yetishmasligi,
ko‘
plab kichik biznes vakillarida garov mulki y
o‘
q.
Xulosa.
Xulosa qilib aytganda, xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishda
banklarning o‘rni beqiyosdir.
Banklari tadbirkorlarga moliyaviy resurslar taqdim etish,
investitsiya loyihalarini moliyalashtirish va biznes faoliyatini kengaytirish uchun zarur
bo‘lgan kreditlarni berish orqali iqtisodiy o‘sishni rag'batlantiradi. Ular shuningdek,
tadbirkorlikni qo‘lla
b-quvvatlash uchun maslahat xizmatlari va bozor tahlilini taqdim
etib, tadbirkorlarning muvaffaqiyatini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Banklarning innovatsion g‘oyalarga e'tibor berishi va yangi texnologiyalarni joriy
etishga qaratilgan loyihalarni moliyalashtirishi, xususiy tadbirkorlikning
raqobatbardoshligini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, banklar iqtisodiy muhitni
yaxshilash va tadbirkorlik sharoitlarini rivojlantirishda ishtirok etadilar, bu esa
umumiy iqtisodiy barqarorlikni ta'minlaydi. Natijada, banklarining faoliyati xususiy
tadbirkorlikni rivojlantirishda nafaqat moliyaviy qo‘llab
-quvvatlash, balki ijtimoiy va
iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga ham xizmat qiladi. Ularning samarali ishlashi
mamlakat iqtisodiyotining barqaror o‘sishini ta'minlab, jamiyatning farovonligini
oshirishga hissa qo‘shadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
375
2181-3187
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Xususiy tadbirkorlikni qo‘
llab-
quvvatlash va uni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari t
o‘g‘risida”gi qarori, 2023
-yil.
2.
Mikrokreditbank rasmiy sayti
–
www.mkb.uz
3.
Hamkorbank
faoliyati
t
o‘g‘
risidagi
rasmiy
m
a’
lumotlar
–
www.hamkorbank.uz
4.
Soliev S., Karimov R. “Tadbirkorlik asoslari”. –
Toshkent:
“IQTISOD
-
MOLIYA”, 2021.
5.
Umarov B. “Bank ishi nazariyasi va amaliyoti”. –
Toshkent: “Fan va
texnologiya”, 2022.
