BIOMETRIK AUTENTIFIKATSIYANING XAVFSIZLIK TAHDIDLARI VA HIMOYA USULLARI TAHLILI

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

82

2181-3187

BIOMETRIK AUTENTIFIKATSIYANING XAVFSIZLIK TAHDIDLARI

VA HIMOYA USULLARI TAHLILI

Jabbarov Nuriddin Akbarovich

Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari

universiteti, assistent

nuriddinjabbarov2606@gmail.com

Annotatsiya

. Ushbu maqolada biometrik autentifikatsiya tizimlariga tahdid

soluvchi xavfsizlik muammolari tahlil qilinadi hamda ularni bartaraf etish uchun

mavjud texnik va tashkiliy himoya usullari ko‘rib chiqiladi. Avvalo, autentifikatsiya

protokollariga nisbatan amalga oshiriladigan hujumlar

—

masqarad, takroriy uzatish,

soxtalashtirish, kechiktirish va tanlangan matn asosidagi hujumlar turlari bayon

qilinadi. Asosiy e’tibor biometrik autentifikatsiya vositalariga, xususan,

foydalanuvchining barmoq izi, yuz tasviri yoki boshqa jismoniy-biologik belgilariga

asoslangan tizimlarga qaratilgan. Har bir tahdid turi yuzaga kelish ssenariysi bilan

birga tahlil qilinadi va unga nisbatan taklif etiladigan samarali himoya choralari

—

tiriklikni aniqlash texnologiyalari, kriptog

rafik shifrlash, ko‘p faktorli autentifikatsiya,

vaqt belgilari, sessiya nazorati kabi yondashuvlar bilan tavsiflanadi. Maqolada

keltirilgan jadval biometrik autentifikatsiya tahdidlarini tizimli ko‘rinishda taqdim etib,

ularni baholash va solishtirish imkonini beradi. Tadqiqot natijalari biometrik xavfsizlik

tizimlarining samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi texnologik yechimlarni ishlab

chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Kalit so‘zlar

: biometrik autentifikatsiya, axborot xavfsizligi, tahdidlar, himoya

usullari, spoofing, ko‘p faktorli autentifikatsiya, kriptografik himoya, tiriklikni

aniqlash, autentifikatsiya protokoli, sessiya xavfsizligi.

Abstrakt

. This paper analyzes the security threats to biometric authentication

systems and reviews the existing technical and organizational protection methods to

mitigate them. It first outlines common attacks on authentication protocols

—

such as

masquerade, replay, spoofing, delay, and chosen-text attacks. Special attention is given

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

83

2181-3187

to biometric authentication tools that rely on physical and biological characteristics of

users, such as fingerprints, facial features, and others. Each type of threat is examined

through possible attack scenarios, and corresponding countermeasures

—

such as

liveness detection technologies, cryptographic encryption, multi-factor authentication,

timestamps, and session control

—

are described in detail. A structured table presents a

comparative analysis of biometric authentication threats, providing a clear framework

for their evaluation. The results of this study are of practical significance for the

development of effective technological solutions aimed at enhancing the reliability of

biometric security systems.

Keywords

: biometric authentication, information security, threats, protection

methods, spoofing, multi-factor authentication, cryptographic protection, liveness

detection, authentication protocol, session security.

KIRISH

Zamonaviy raqamli axborot muhitida foydalanuvchilarni aniqlash va ularga

ruxsat berish mexanizmlari

—

autentifikatsiya tizimlari

—

axborot xavfsizligining

ajralmas bo‘lagi hisoblanadi. An’anaviy parol, token yoki kartalarga asoslangan

autentifikatsiya usul

lari qulay bo‘lishiga qaramay, ularning xavfsizlik darajasi tobora

ortib borayotgan kiberhujumlar qarshisida yetarli darajada emasligi isbotlangan. Shu

bois, oxirgi yillarda tabiiy va noyob fiziologik xususiyatlarga asoslangan biometrik

autentifikatsiya ti

zimlariga e’tibor keskin oshdi.

Biometrik autentifikatsiya foydalanuvchining barmoq izi, yuz tasviri, ovoz

ohangi, qadam tashlashi kabi belgilarini aniqlab, ularni identifikatsiya qilish orqali

tizimga kirish imkonini beradi. Bu yondashuv, boshqa usullarga nisbatan qulayroq va

xavfsizroq

bo‘lib ko‘rinsa

-

da, o‘ziga xos tahdidlar va zaifliklarga ega. Biometrik

ma’lumotlarning o‘zgartirib bo‘lmasligi, soxtalashtirish usullarining rivojlanishi,

shuningdek, hujumchilarning turli texnik vositalardan foydalangan holda tizimlarni

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

84

2181-3187

aldashga bo‘lgan urinishi, bu autentifikatsiya usulini yanada chuqurroq o‘rganishni

talab qiladi [1].

Ushbu maqolada biometrik autentifikatsiyaga nisbatan mavjud xavfsizlik

tahdidlari tahlil qilinadi, hujum turlari klassifikatsiya qilinadi va har bir hujumga qarshi

samarali himoya choralarining texnik asoslari bayon etiladi. Maqolaning asosiy

maqsadi

—

autentifikatsiya tizimlarining ishonchliligini oshirishga qaratilgan amaliy

tavsiyalarni shakllantirishdan iborat.

NATIJALAR

Autentifikatsiya protokollariga bo‘ladigan asosiy hujumlar quyidagilar:

maskarad (imitation) hujumi. Foydalanuvchi o‘zini boshqa shaxs sifatida

ko‘rsatishga urinadi va shu orqali o‘sha shaxsga berilgan imkoniyatlar va

imtiyozlardan foydalanishni maqsad qiladi;

autentifikatsiya almashinuvida tarafni almashtirish (interleaving attack).

Bu hujumda hujumchi ikki tomon orasidagi autentifikatsiya almashinuvi jarayonidagi

trafikni o‘zgartirishga harakat qiladi. Bu almashtirishning turlari quyidagicha bo‘lishi

mumkin:

ikki foydalanuvchi o‘rtasida autentifikatsiya muvaffaqiyatli o‘tadi va ulanish

o‘rnatiladi, ammo hujumchi ulardan birini chiqarib tashlab, uning nomidan ishni

davom ettiradi;

takroriy uzatish (replay attack). Bu hujumda foydalanuvchilardan biri

tomonidan yuborilgan autentifikatsiya ma’lumotlari qayta

-qayta uzatiladi, shu bilan

tizimni aldashga harakat qilinadi;

uzatishni qaytarish (reflection attack). Takroriy uzatish hujumining bir turi

bo‘lib, hujumchi ushlab qolgan sessiya ma’lumotlarini protokolga orqaga qaytaradi va

shu yo‘l bilan autentifikatsiyani buzishga urinadi;

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

85

2181-3187

majburiy kechikish (forced delay). Hujumchi ma’lumotni ushlab qolib,

uni ma’lum vaqt o‘tgach yuboradi, tizimning ish faoliyatini sekinlashtirish yoki xatolik

yuzaga keltirish maqsadida amalga oshiriladi;

matn tanlashli hujum (chosen text attack). Hujumchi autentifikatsiya

trafigini ushlab qolib, uni maxsus tanlangan matnlar bilan almashtirib, uzoq muddatli

kriptografik kalitlar haqida ma’lumot olishga urinadi [2].

Autentifikatsiya usullariga qaratilgan hujumlar:

1.

Siz bilgan biror narsa usuli bilan autentifikatsiyani buzishga qaratilgan

hujum turlari:

a.

Parollar lug‘at hujumi (dictionary attack). Eng ko‘p ishlatiladigan parollar

ro‘yxatidan foydalanib, tizimga kirishga harakat qilinadi;

b.

Parol variantlarini sinash (Brute force hujumi). Parolning barcha mumkin

bo‘lgan kombinatsiyalari ketma

-

ket sinab ko‘riladi;

c.

“Yelka orqali qarash” (shoulder surfing). Foydalanuvchi parolni

kiritayotgan paytda uning yonida turib, ko‘z bilan ko‘rib olish orqali parolni o‘g‘irlash;

d.

Zararli dasturlar orqali hujum (keylogger va boshqa). Maxsus zararli

dastur foydalanuvchi kompyuteriga o‘rnatilib, klaviaturadan kiritilgan barcha

ma’lumotlarni, jumladan parollarni ham, hujumchining serveriga yuboradi.

2.

Sizda mavjud biror narsa usuli bilan autentifikatsiyani buzishga qaratilgan

hujum turlari:

a.

Fizik o‘g‘irlash. Bu hujumda hujumchi foydalanuvchining tokeni yoki

smart kartasini o‘g‘irlab, tizimga kirishga urinadi. Bu ushbu autentifikatsiya turidagi

eng xavfli hujum hisoblanadi;

b.

Dasturiy tokenlarning zaifligi. Ayrim tokenlar dasturiy shaklda (masalan,

ilova tarzida) bo‘lib, zararli dasturlarga qarshi zaif bo‘lishi mumkin;

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

86

2181-3187

c.

Mobil qurilmalardagi tokenlar. Dasturiy ko‘rinishdagi tokenlar mobil

qurilmalarda ishlaydi va bu qurilmalarga zararli dastur o‘rnatilgan bo‘lsa, token

boshqarib olinishi mumkin.

3. Sizning biror narsangiz

—

biometrik autentifikatsiyani buzishga qaratilgan

hujum turlari:

a.

Qalbakilashtirish (spoofing). Bu turdagi hujumda biometrik parametrni

soxtalashtirish orqali tizimni aldashga urinish amalga oshiriladi. Misol uchun, yuz

tuzilishi o‘xshash bo‘lgan shaxs (masalan, Xasan o‘rniga Xusan) autentifikatsiyadan

o‘tishga urinadi yoki sifatli foydalanuvchi yuz surati orqali tizimni chalg‘itishga

harakat qiladi;

b.

Biometrik ma’lumotlar bazasini buzish. Ushbu hujumda tizimda

saqlanayotgan biometrik ma’lumotlar (barmoq izi, yuz tasviri va boshqalar)

o‘zgartiriladi. Ya’ni, haqiqiy foydalanuvchining biometrik parametrlari hujumchining

ma’lumotlari bilan almashtiriladi, natijada tizimga hujumchi o‘zini haqiqiy

foydalanuvchi sifatida tanitib kira oladi [3].

Autentifikatsiya usullariga qaratilgan hujumlarni oldini olish choralari. Har bir

autentifikatsiya usuli uchun unga xos himoya mexanizmlari mavjud. Shu bilan birga,

umumiy xavfsizlikni ta'minlash va hujumlarni oldini olish maqsadida quyidagi

choralar tavsiya etiladi:

murakkab parollardan foydalanish. Bu usul lug‘at asosidagi hujumlar va

barcha mumkin bo‘lgan parol variantlarini sinab ko‘rish (brute

-force) hujumlarini

samarali tarzda bartaraf etishga yordam beradi;

ko‘p faktorli autentifikatsiya (MFA) qo‘llash. Bu usul autentifikatsiyaning

bir nechta omiliga (masalan, parol + barmoq izi yoki token) asoslanadi va yuqorida

tilga olingan deyarli barcha hujumlarga qarshi yuqori darajadagi himoya ta’minlaydi;

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

87

2181-3187

token va qurilmalarni xavfsiz saqlash. Jismoniy autentifikatsiya

vositalarining o‘g‘irlanishi yoki zararli dasturlar ta’siriga tushib qolishining oldini

olish uchun tokenlarni xavfsiz muhitda saqlash tavsiya etiladi;

tiriklikni

aniqlash

texnologiyalaridan

foydalanish.

Biometrik

autentifikatsiyada statik tasvir yoki qalbaki biometrik namunalar orqali amalga

oshiriladigan hujumlarga qarshi tiriklikni aniqlash (liveness detection) samarali

himoya chorasi hisoblanadi.

Yuqorida ko‘rib chiqilgan autentifikatsiya protokollariga qaratilgan hujumlarning

oldini olish va ularning xavfsizligini ta’minlash uchun quyidagi texnik yechimlar

qo‘llaniladi:

so‘rov–

javob

mexanizmlari, vaqt

belgilari, tasodifiy

sonlar,

identifikatorlar va raqamli imzolar kabi himoya vositalaridan foydalanish. Bu

elementlar orqali ma’lumotlarning haqiqiyligini tekshirish va takroriy hujumlarning

(replay attack) oldini olish mumkin;

autentifikatsiya natijasini foydalanuvchining tizimdagi keyingi faoliyatiga

bog‘lash. Bunday yondashuvda foydalanuvchi autentifikatsiyadan o‘tgach, uning

keyingi muloqoti uchun maxfiy seans kalitlari shakllantiriladi. Bu esa

autentifikatsiyadan keyingi uzatiladigan axborotning butligini va maxfiyligini

ta’minlaydi;

tizim bilan o‘rnatilgan seans davomida vaqti

-vaqti bilan autentifikatsiyani

qayta bajarish. Bu usul foydalanuvchining seansidan noto‘g‘ri foydalanish yoki sessiya

o‘g‘irlanishining oldini olishga yordam beradi.

“So‘rov–javob” mexanizmi autentifikatsiyada foydalanuvchini aniqlashning

samarali usullaridan biridir. Agar A foydalanuvchi V foydalanuvchi yuborgan xabar

haqiqiyligiga shubha qilsa, u holda V ga tasodifiy tarzda tanlangan, oldindan ma’lum

bo‘lmagan X qiym

atini yuboradi. Keyin, V foydalanuvchi ushbu X qiymatiga maxsus

amal

–

masalan, f(X) funksiyasini bajaradi va natijani A ga qaytaradi. Chunki X

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

88

2181-3187

tasodifiy tanlanadi, V bu amalni faqatgina so‘rov kelgandan keyin bajara oladi.

Shundan so‘ng, A foydalanuvchi natijani tekshiradi va shu orqali V foydalanuvchi

aslida kimligini tasdiqlaydi. Kamchiligi shundaki, agar hujumchi yetarlicha so‘rov

-

javob namuna

larini qo‘lga kiritsa, u funksiyadagi andozani aniqlashi va keyingi

autentifikatsiya jarayonlarini aldashi mumkin [4].

Vaqtni belgilash usuli har bir yuborilgan xabarga maxsus vaqt ko‘rsatkichini

qo‘shishni nazarda tutadi. Bu orqali tarmoqdagi foydalanuvchi har bir xabarning

yangilik darajasini baholay oladi va agar u juda eski deb topilsa, uni rad etish huquqiga

ega bo‘ladi, chunki bu xabar soxtalashtirilgan bo‘lishi ehtimoli bor.

Biroq, vaqt belgilashga asoslangan autentifikatsiyada qabul qilinadigan kechikish

vaqtini aniqlash muammosi yuzaga keladi. Chunki vaqt belgisi qo‘shilgan xabar bir

zumda manzildan manzilga yetib bora olmaydi. Bundan tashqari, xabar jo‘natuvchi va

qabul qiluvchining tizimlaridagi soatlar ham har doim bir xil aniqlikda ishlamaydi,

ya’ni ular orasida muvofiqlik (sinxronlik) bo‘lmasligi mumkin.

Autentifikatsiya protokollarini solishtirish va tanlashda quyidagi muhim omillar

e’tiborga olinadi [5]:

o‘zaro autentifikatsiya imkoniyati. Bu xususiyat autentifikatsiya

jarayonida ikki tomon bir-

birining haqiqiyligini tekshirishi zarur bo‘lgan holatlarni

bildiradi;

hisoblashda samaradorlik. Autentifikatsiya protokolini bajarish uchun

kerak bo‘ladigan hisoblash amallari soni bilan bog‘liq bo‘lgan mezon;

aloqadagi samaradorlik. Bu parametr autentifikatsiya uchun uzatiladigan

xabarlar soni va ularning hajmini bildiradi;

uchinchi tomon ishtiroki. Ba’zi protokollar qo‘shimcha ishonchli

tomonlarga (masalan, simmetrik kalitlarni tarqatadigan server yoki sertifikatlarni

boshqaruvchi markaz) tayanadi;

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

89

2181-3187

xavfsizlik asoslari. Protokolning xavfsizligi qanday asoslar bilan

ta’minlanganligini ko‘rsatadi. Misol uchun, nollik bilim asosidagi isbot mexanizmlari

keltirilishi mumkin;

maxfiylikni ta’minlash. Protokolda maxfiy kalit yoki boshqa muhim

ma’lumotlarni saqlash va himoyalash mexanizmlarining mavjudligi nazarda tutiladi.

1-jadval

Biometrik autentifikatsiyaga qarshi tahdidlar va ularning himoya usullarining

tahliliy jadvali

Hujum turi Hujum ta'rifi

Ta'sir doirasi

Himoya usullari Izoh

Maskarad (Imitation)

Foydalanuvchi

o‘zini

boshqa

shaxs

sifatida

ko‘rsatishga urinadi

Autentifikatsiya tizimlari

Ko‘p

faktorli

autentifikatsiya,

tiriklikni aniqlash texnologiyalari

Foydalanuvchi o‘rniga kirish uchun eng ko‘p

uchraydigan hujum turi bo‘lib, uni aniqlash qiyin bo‘lishi mumkin.

Autentifikatsiya almashinuvida tarafni almashtirish (Interleaving attack)

Hujumchi ikki tomon o‘rtasidagi autentifikatsiya ma'lumotlarini almashtiradi

Protokol darajasi

So‘rov–

javob mexanizmlari, vaqt belgilari, raqamli imzolar

Ushbu hujumda hujumchi sessi

ya davomida boshqaruvni qo‘lga olishga harakat

qiladi, bu seans xavfsizligini buzadi.

Takroriy uzatish (Replay attack)

Avvalgi autentifikatsiya ma’lumotlarini qayta

-

qayta yuboradi

Tarmoq va autentifikatsiya

Vaqt belgilaridan foydalanish,

seans identifikatorlari

Ko‘p hollarda real vaqt belgilash tizimi yo‘qligida yuzaga

keladi, tizimni aldashga qaratilgan oddiy va samarali hujum.

Uzatishni qaytarish (Reflection attack) Hujumchi ushlab qolgan ma'lumotlarni

orqaga qaytaradi Tarmoq va protokol

Maxsus autentifikatsiya mexanizmlari,

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

90

2181-3187

qo‘shimcha tekshiruvlar

Replay hujumining o‘ziga xos shakli bo‘lib, tizimdan o‘zini

himoya qilish uchun qo‘shimcha protokol talab qiladi.

Majburiy kechikish (Forced delay)

Ma’lumotni ushlab, keyin yuborish orqali

tizim ish faoliyatini buzadi

Tizim ish faoliyati Monitoring,

vaqt

cheklovlari

Ushbu hujum tizimning xizmat ko‘rsatish vaqtini pasaytirishga yoki DoS

hujumlariga yo‘l ochadi.

Matn tanlashli hujum (Chosen text attack)

Maxsus tanlangan autentifikatsiya

trafigi orqali kalitlarni aniqlashga urinish Kriptografik tizimlar

Kriptografik

protokollar, kalitlarni muntazam yangilash Juda murakkab va xavfli hujum turi

bo‘lib, kalitlar xavfsizligini sinovdan o‘tkazadi.

1-

jadvaldagi ma’lumotlar asosida ko‘rishimiz mumkinki, biometrik

autentifikatsiya tizimlaridagi turli hujum turlari o‘zaro xavf darajasi va qo‘llaniladigan

himoya usullari bo‘yicha farq qiladi. Masalan, maskarad (imitation) hujumi biometrik

tizimlarda foydalanuvchi shaxsini soxtalashtirish orqali tizimga noqonuniy kirishga

urinishni anglatadi va bu eng jiddiy tahdidlar sirasiga kiradi. Shu bilan birga,

autentifikatsiya almashinuvida tarafni almashtirish (interleaving attack) kabi hujumlar

tizim va foydalanu

vchi o‘rtasidagi trafikni manipulyatsiya qilishni o‘z ichiga oladi, bu

esa sezilarli xavfsizlik zaifliklarini keltirib chiqaradi.

Takroriy uzatish (replay attack) va uzatishni qaytarish (reflection attack)

hujumlari autentifikatsiya ma’lumotlarining qayta ishlatilishi yoki orqaga yuborilishi

orqali amalga oshiriladi, bu esa tizimning soxtalashtirilgan sessiyalarni qabul qilishiga

sab

ab bo‘ladi. Majburiy kechikish (forced delay) va matn tanlashli (chosen text)

hujumlar esa tizim ish faoliyatiga ta’sir ko‘rsatib, uni sekinlashtirish yoki kriptografik

kalitlar haqidagi ma’lumotlarni oshkor qilishga urinadi.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

91

2181-3187

Shuningdek, autentifikatsiyaning turli usullariga qarshi hujumlar ham o‘zaro

farqlanadi. Masalan, parol asosidagi hujumlarda lug‘at hujumi va kuchli sinovlar keng

tarqalgan bo‘lsa, “yelka orqali qarash” va zararli dasturiy ta’minot yordamida

ma’lumot o‘g‘irlash ham katta xavf tug‘diradi. Fizik tokenlarning o‘g‘irlanishi yoki

mobil qurilmalardagi tokenlarning boshqaruvini yo‘qotishi kabi holatlar esa aynan

“sizda mavjud narsangiz” turidagi autentifikatsiyaga xavf soladi.

Biometrik autentifikatsiyada esa qalbakilashtirish (spoofing) va biometrik

ma’lumotlar bazasini buzish kabi hujumlar eng ko‘zga ko‘ringan tahdidlar hisoblanadi,

chunki ular foydalanuvchi shaxsini aldashga to‘g‘ridan

-

to‘g‘ri ta’sir qiladi.

Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, har bir hujum turiga qarshi o‘ziga xos himoya

choralarini qo‘llash zarur. Masalan, murakkab parollar va ko‘p faktorli autentifikatsiya

tizimlari hujumlarning aksariyat turini oldini olishda samarali bo‘ladi. Tokenlarni va

qurilmalarni xavfsiz saqlash, shuningdek tiriklikni aniqlash texnologiyalaridan

foydalanish biometrik autentifikatsiya tizimlarining xavfsizligini oshiradi.

Umuman olganda, jadval xavfsizlik tahdidlarining har bir turi va ularning oldini

olish usullarini tizimli ko‘rinishda taqdim etib, autentifikatsiya protokollarining kuchli

va zaif tomonlarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.

XULOSA

Biometrik

autentifikatsiya

tizimlari

zamonaviy

axborot

xavfsizligi

infratuzilmasining ajralmas qismi sifatida tobora keng qo‘llanilmoqda. Ularning asosiy

afzalliklari

—

foydalanuvchi qulayligi, yuqori darajadagi aniqlik va parol kabi

unutiluvchi omillarga

bog‘liqlikning yo‘qligi —

bu texnologiyani an’anaviy

autentifikatsiya usullariga kuchli muqobil sifatida ko‘rsatmoqda. Biroq, tahlillar shuni

ko‘rsatadiki, bu tizimlar ham turli ko‘rinishdagi kiberhujumlar —

xususan, spoofing,

qayta uzatish, baza ma’lumotl

arini buzish kabi xavflarga duch keladi.

Ushbu maqolada biometrik autentifikatsiyaga nisbatan mavjud tahdidlar chuqur

tahlil qilinib, har bir hujumga qarshi samarali texnik va tashkiliy himoya choralarining

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

–

2025

92

2181-3187

dolzarbligi asoslab berildi. Ayniqsa, tiriklikni aniqlash (liveness detection), ko‘p

faktorli autentifikatsiya (MFA), kriptografik himoya mexanizmlari, vaqt belgilaridan

foydalanish, seanslarni boshqarish kabi yondashuvlar xavfsizlik darajasini sezilarli

oshirishga xizmat qiladi.

Biometrik autentifikatsiya tizimlarining ishonchliligini yanada mustahkamlash

uchun ularning arxitekturasida xavfsizlikning "by design" tamoyiliga amal qilish,

hujum modellari asosida muntazam xavf tahlilini o‘tkazish, shuningdek,

foydalanuvchilarni xabardor qilish va maxfiylik masalalariga jiddiy yondashish zarur.

Maqolada taqdim etilgan tahlil natijalari, ilmiy hamda amaliy jihatdan biometrik

autentifikatsiyaning xavfsizlik darajasini baholash va yanada takomillashtirishga

xizmat qiluvchi muhim asos bo‘li

b xizmat qiladi.

ADABIYOTLAR RO

‘

YXATI

1.

Чистов Д.А., Серов Д.В. Методы обеспечения информационной

безопасности биометрических систем. // Информационные технологии и

безопасность. —

2021.

—

№4. —

С. 22–

30.

2.

Jain, A. K., Ross, A., & Nandakumar, K. Introduction to Biometrics.

—

Springer Science & Business Media, 2011.

—

312 p.

3.

Zhuang, Y., & Gavrilova, M. L. Multimodal Biometrics and Intelligent

Image Processing for Security Systems.

—

IGI Global, 2013.

4.

International Organization for Standardization. ISO/IEC 24745:2011

—

Information technology

—

Security techniques

—

Biometric information protection.

—

Geneva: ISO, 2011.

5.

Stallings, W. Cryptography and Network Security: Principles and

Practice. 8th ed.

—

Pearson, 2023.

—

752 p.