ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
57
2181-3187
INTERMODAL TASHISHLAR TIZIMIDA KONTEYNER
OQIMLARINI OPTIMALLASHTIRISH MODELINI YARATISH
Shixnazarov J.A.,
Yuk transport tizimlari kafedrasi dotsenti., Toshkent davlat
transport universiteti
Annotatsiya.
Ushbu maqolada intermodal tashishlar tizimida konteyner
oqimlarini samarali boshqarish va optimallashtirish bo‘yicha model ishlab chiqishga
e’tibor qaratilgan. Konteynerlar harakatini muvofiqlashtirish, transport turlari o‘rtasida
yuk almashinuvi jarayonlarini soddalashtirish hamda logistika zanjirining har bir
bo‘g‘inida resurslardan oqilona foydalanish orqali umumiy tashish xarajatlarini
kamaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Maqolada matematik modellashtirish va
optimallashtirish usullaridan foydalangan holda konteyner oqimlarini boshqarish
modeli ishlab chiqilgan bo‘lib, u yuklarni eng qisqa vaqt va eng kam xarajat bilan
yetkazib berishni ta'minlashga qaratilgan. Model transport yo‘nalishlari va operatsion
shartlar asosida testdan o‘tkazilgan. Tadqiqot natijalari intermodal tashishlarda
konteyner oqimlarini samarali boshqarish orqali logistika tizimining barqarorligi va
iqtisodiy samaradorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatadi
Kirish.
Konteyner oqimlarini optimallashtirish va konteyner platformalarini
qaytarish masalasi bir necha bosqichda hal qilinadi. Birinchi bosqichda
optimallashtirish muammosi quyidagicha hal qilinadi: yuk
jo‘natuvchi
konteyner-
platformalarini qaytarishini hisobga olmasdan qabul qiluvchilarga yetkaziladi:
min
1
1
1
→
=
=
=
n
i
m
j
ij
ij
n
c
R
, (1)
i
n
i
ij
a
x
=
=
1
, (
i
=1,2,…
n
)
=
=
m
j
j
ij
b
x
1
0
ij
x
, (
j
=1,2,…
m
) (2)
n
ij
–
intermodal transport birligi:
1-jadval
i-
jo‘natuvchidan
j-
qabul qiluvchilarga yuklarni
jo‘natish
ma’lumotlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
58
2181-3187
Jo‘natish
punktlari
(mavjud
yuklar)
Intermoda
l transport
birligi
soni
Qabul qiluvchi punkt
B
1
B
2
B
3
...
B
m
A
1
(a
1
)
z
V
x
n
*
11
11
=
c
11
n
11
c
12
n
12
c
13
n
13
...
c
1m
n
1m
A
2
(a
1
)
z
V
x
n
*
21
21
=
c
21
n
21
c
22
n
22
c
23
n
23
...
c
1m
n
2m
...
...
...
...
...
...
...
A
n
(a
n
)
z
ij
ij
V
x
n
*
=
c
n1
n
n1
c
n2
n
n2
c
n3
n
n3
...
c
nm
n
nm
Tashishg
a talab
b
1
b
2
b
3
...
B
m
bu yerda
c
ij
–
intermodal tashishlar tizimidagi logistik xarajatlar;
a
i
–
tarmoqdagi umumiy tashish hajmi;
b
j
–
tarmoqdagi tashish talabi;
x
*
ij
–
intermodal tashishlarda
i
-
jo‘natuvchidan
j
-
iste’molchigacha
jo‘natmani
optimal yetkazib berish.
A
1
(a
1
)
A
2
(a
2
)
A
3
(a
3
)
A
n
(a
n
)
B
1
(b
1
)
B
2
(b
2
)
B
3
(b
3
)
B
m
(b
m
)
c
ij
,n
ij
1-rasm. Yuk
jo‘natuvchi
va qabul qiluvchi punktlar orasidagi aloqadorlik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
59
2181-3187
Konteyner platformasining
sig‘imini
V
bilan belgilaymiz. Bunda intermodal
tashishlarda yuklarni yetkazib berish uchun zarur
bo‘lgan
intermodal transport birligi
soni
n
ij
quyidagi formula bilan ifodalanadi:
z
ij
ij
V
x
n
*
=
, (3)
shartli cheklanishlari:
z
z
G
V
bu yerda
Z
–
intermodal transport birliklarining turi, ushbu tadqiqotda
ko‘p
foydalaniladigan
Z
=(20 fut; 40 fut) qabul qilingan;
G
–
konteyner-platformaning yuk
ko‘
tarish qobiliyati, t.
j
-qabul qiluvchining qabul qilgan konteyner-platformalar soni
=
=
m
1
j
j
ij
n
n
, bu bilan
i
-yuk
jo‘natuvchidan
jo‘natilgan
konteyner-platformalar soni
=
=
n
i
ij
i
n
n
1
orqali
aniqlanadi.
Bo‘sh
holatdani intermodal transport birligini optimal qaytarish transport
masalasi yechish bilan hal qilinadi.
min
1
''
1
2
→
=
=
=
m
i
ji
ji
n
j
y
c
R
, (4)
shartlari:
=
=
n
i
j
ji
n
y
1
,
=
=
m
j
i
ji
n
y
1
,
0
ji
y
, (5)
bu yerda
''
ji
c
–
i
-
jo‘natuvchidan
j-
qabul qiluvchiga intermodal transport birligini
qaytarish narxi;
y
ji
–
i
-
jo‘natuvchidan
j-
qabul qiluvchiga
jo‘natilgan
konteyner-
platformalar soni, dona.
Xulosa
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, intermodal tashishlar tizimida konteyner
oqimlarini optimallashtirish transport-logistika operatsiyalarining samaradorligini
sezilarli darajada oshiradi. Ishlab chiqilgan model asosida konteynerlarni turli transport
t
urlari o‘rtasida muvofiqlashtirilgan holda taqsimlash orqali tashish vaqti qisqaradi,
xarajatlar kamayadi va terminal infratuzilmasining yuklama darajasi balanslanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
60
2181-3187
Model real amaliyot sharoitlarida testdan o‘tkazilib, uning amaliy qo‘llash
imkoniyatlari yuqori ekani tasdiqlandi. Bundan tashqari, model ekologik barqarorlikka
ham ijobiy ta’sir ko‘rsatib, yoqilg‘i sarfi va chiqindilarni kamaytirish imkonini beradi.
Xulosa qilib aytganda, intermodal konteyner oqimlarini boshqarishning matematik
modelini ishlab chiqish va joriy etish logistika tizimining raqobatbardoshligini
oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
“Tемир йўл транспортида юкларни етказиб бериш жараёнидаги
вагонлардан самарали фойдаланишни таҳлил қилиш”/ Бобоев Д.Ш.,
Шихназаров Ж.А.// Academic Research in Educational Sciences. 210
-216
бет. 2021 йил май.
2.
Шихнажаров Ж.А., Бобоев Д.Ш., Деҳқонов М.М. Юкларни
маҳкамлашда кўп марталик фойдаланиладиган занжирли троссларнинг
самарали айланмасини ташкил қилиш технологияси, научные труды
республиканской научно
-
технической конференции с участием
зарубежных ученых // Ресурсосберегающие технологии на транспорте,
Тошкент
-2021, 61-
63 б.
3.
Рўзметов Я., Молчанова О., Шихназаров Ж.,
Calculation of solid-state
cargo fastener under the influence of longitudinal forces, E3S Web of
Conferences, 2020, 10-
16 б.
4.
Туранов Х., Рўзметов Я., Молчанова О., Шихназаров Ж., О креплении
груза на вагоне при воздействии поперечных сил
//
Транспорт Урала,
2020, 23-
29 б.
5.
Y. Ruzmetov, J. Shihnazarov.,
Аbout fastening cargo on the wagon under the
influence of transverse forces // Journal of Tashkent Institute of Railway
Engineers, 2020, 16 (2), 28-38.
6.
K.Turanov, Y.Ruzmetov, J.Shihnazarov., Тo the calculation of solid
-state
cargo attachment under the influence of longitudinal forces // Journal of
Tashkent Institute of Railway Engineers 2019, 15 (4), 24-35
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
61
2181-3187
7.
Коровяковский Е.К, Илесалиев Д.И, Анализ существующих методов
перегрузки тарно
-
штучных грузов на железнодорожном транспорте
//
Современные проблемы транспортного комплекса России. 2015. №1(6)
8.
Арипов Н.М., Ибрагимова Г.Р., Илесалиев Д.И., Светашева Н.Ф.1,
Шихназаров Ж.А. Особенности функционирования зерноэлеваторов в
цепях поставок //Логистические системы в глобальной экономике. –
2021.
–
№. 11. –
С. 52
-56.
9.
Shihnazarov J. A. et al. Comparison of technical and economic performance
of wire and chain tracks used in strengthening loads in open traffic //AIP
Conference Proceedings.
–
AIP Publishing, 2023.
–
Т
. 2612.
–
№.
1.
10.
Илесалиев Д. Рекомендации по организации и управлению складом от
A до Z //Логистика. –
2018.
–
№. 1. –
С. 18
-20.
11.
Илесалиев Д. И. Определение оптимальных параметров погрузочно
-
разгрузочного участка с помощью математических методов
//Транспорт: проблемы, идеи, перспективы. –
2015.
–
С. 227
-233.
12.
Илесалиев Д. И. Рациональное использование грузоподъёмности и
вместимости крытых вагонов при перевозке тарно
-
упаковочных грузов
//Научно
-
технический
вестник
Брянского
государственного
университета. –
2018.
–
№. 2. –
С. 107
-113