Авторы

  • Shixnazarov J.A

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.109306

Ключевые слова:

Kirish. Konteyner oqimlarini optimallashtirish va konteyner platformalarini qaytarish masalasi bir necha bosqichda hal qilinadi. Birinchi bosqichda optimallashtirish muammosi quyidagicha hal qilinadi: yuk jo‘natuvchi konteyner-platformalarini qaytarishini hisobga olmasdan qabul qiluvchilarga yetkaziladi:

Аннотация

Annotatsiya. Ushbu maqolada intermodal tashishlar tizimida konteyner oqimlarini samarali boshqarish va optimallashtirish bo‘yicha model ishlab chiqishga e’tibor qaratilgan. Konteynerlar harakatini muvofiqlashtirish, transport turlari o‘rtasida yuk almashinuvi jarayonlarini soddalashtirish hamda logistika zanjirining har bir bo‘g‘inida resurslardan oqilona foydalanish orqali umumiy tashish xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Maqolada matematik modellashtirish va optimallashtirish usullaridan foydalangan holda konteyner oqimlarini boshqarish modeli ishlab chiqilgan bo‘lib, u yuklarni eng qisqa vaqt va eng kam xarajat bilan yetkazib berishni ta'minlashga qaratilgan. Model transport yo‘nalishlari va operatsion shartlar asosida testdan o‘tkazilgan. Tadqiqot natijalari intermodal tashishlarda konteyner oqimlarini samarali boshqarish orqali logistika tizimining barqarorligi va iqtisodiy samaradorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatadi


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

2025

57

2181-3187

INTERMODAL TASHISHLAR TIZIMIDA KONTEYNER

OQIMLARINI OPTIMALLASHTIRISH MODELINI YARATISH

Shixnazarov J.A.,

Yuk transport tizimlari kafedrasi dotsenti., Toshkent davlat

transport universiteti

Annotatsiya.

Ushbu maqolada intermodal tashishlar tizimida konteyner

oqimlarini samarali boshqarish va optimallashtirish bo‘yicha model ishlab chiqishga

e’tibor qaratilgan. Konteynerlar harakatini muvofiqlashtirish, transport turlari o‘rtasida

yuk almashinuvi jarayonlarini soddalashtirish hamda logistika zanjirining har bir

bo‘g‘inida resurslardan oqilona foydalanish orqali umumiy tashish xarajatlarini

kamaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Maqolada matematik modellashtirish va

optimallashtirish usullaridan foydalangan holda konteyner oqimlarini boshqarish

modeli ishlab chiqilgan bo‘lib, u yuklarni eng qisqa vaqt va eng kam xarajat bilan

yetkazib berishni ta'minlashga qaratilgan. Model transport yo‘nalishlari va operatsion

shartlar asosida testdan o‘tkazilgan. Tadqiqot natijalari intermodal tashishlarda

konteyner oqimlarini samarali boshqarish orqali logistika tizimining barqarorligi va

iqtisodiy samaradorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatadi

Kirish.

Konteyner oqimlarini optimallashtirish va konteyner platformalarini

qaytarish masalasi bir necha bosqichda hal qilinadi. Birinchi bosqichda

optimallashtirish muammosi quyidagicha hal qilinadi: yuk

jo‘natuvchi

konteyner-

platformalarini qaytarishini hisobga olmasdan qabul qiluvchilarga yetkaziladi:

min

1

1

1

=



=

=

n

i

m

j

ij

ij

n

c

R

, (1)

i

n

i

ij

a

x

=

=

1

, (

i

=1,2,…

n

)

=

=

m

j

j

ij

b

x

1

0

ij

x

, (

j

=1,2,…

m

) (2)

n

ij

intermodal transport birligi:

1-jadval

i-

jo‘natuvchidan

j-

qabul qiluvchilarga yuklarni

jo‘natish

ma’lumotlari


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

2025

58

2181-3187

Jo‘natish

punktlari

(mavjud

yuklar)

Intermoda

l transport

birligi

soni

Qabul qiluvchi punkt

B

1

B

2

B

3

...

B

m

A

1

(a

1

)

z

V

x

n

*

11

11

=

c

11

n

11

c

12

n

12

c

13

n

13

...

c

1m

n

1m

A

2

(a

1

)

z

V

x

n

*
21

21

=

c

21

n

21

c

22

n

22

c

23

n

23

...

c

1m

n

2m

...

...

...

...

...

...

...

A

n

(a

n

)

z

ij

ij

V

x

n

*

=

c

n1

n

n1

c

n2

n

n2

c

n3

n

n3

...

c

nm

n

nm

Tashishg

a talab

b

1

b

2

b

3

...

B

m

bu yerda

c

ij

intermodal tashishlar tizimidagi logistik xarajatlar;

a

i

tarmoqdagi umumiy tashish hajmi;

b

j

tarmoqdagi tashish talabi;

x

*

ij

intermodal tashishlarda

i

-

jo‘natuvchidan

j

-

iste’molchigacha

jo‘natmani

optimal yetkazib berish.

A

1

(a

1

)

A

2

(a

2

)

A

3

(a

3

)

A

n

(a

n

)

B

1

(b

1

)

B

2

(b

2

)

B

3

(b

3

)

B

m

(b

m

)

c

ij

,n

ij

1-rasm. Yuk

jo‘natuvchi

va qabul qiluvchi punktlar orasidagi aloqadorlik


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

2025

59

2181-3187

Konteyner platformasining

sig‘imini

V

bilan belgilaymiz. Bunda intermodal

tashishlarda yuklarni yetkazib berish uchun zarur

bo‘lgan

intermodal transport birligi

soni

n

ij

quyidagi formula bilan ifodalanadi:

z

ij

ij

V

x

n

*

=

, (3)

shartli cheklanishlari:

z

z

G

V

bu yerda

Z

intermodal transport birliklarining turi, ushbu tadqiqotda

ko‘p

foydalaniladigan

Z

=(20 fut; 40 fut) qabul qilingan;

G

konteyner-platformaning yuk

ko‘

tarish qobiliyati, t.

j

-qabul qiluvchining qabul qilgan konteyner-platformalar soni

=

=

m

1

j

j

ij

n

n

, bu bilan

i

-yuk

jo‘natuvchidan

jo‘natilgan

konteyner-platformalar soni

=

=

n

i

ij

i

n

n

1

orqali

aniqlanadi.

Bo‘sh

holatdani intermodal transport birligini optimal qaytarish transport

masalasi yechish bilan hal qilinadi.

min

1

''

1

2

=

=

=

m

i

ji

ji

n

j

y

c

R

, (4)

shartlari:

=

=

n

i

j

ji

n

y

1

,

=

=

m

j

i

ji

n

y

1

,

0

ji

y

, (5)

bu yerda

''

ji

c

i

-

jo‘natuvchidan

j-

qabul qiluvchiga intermodal transport birligini

qaytarish narxi;

y

ji

i

-

jo‘natuvchidan

j-

qabul qiluvchiga

jo‘natilgan

konteyner-

platformalar soni, dona.

Xulosa

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, intermodal tashishlar tizimida konteyner

oqimlarini optimallashtirish transport-logistika operatsiyalarining samaradorligini

sezilarli darajada oshiradi. Ishlab chiqilgan model asosida konteynerlarni turli transport

t

urlari o‘rtasida muvofiqlashtirilgan holda taqsimlash orqali tashish vaqti qisqaradi,

xarajatlar kamayadi va terminal infratuzilmasining yuklama darajasi balanslanadi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

2025

60

2181-3187

Model real amaliyot sharoitlarida testdan o‘tkazilib, uning amaliy qo‘llash

imkoniyatlari yuqori ekani tasdiqlandi. Bundan tashqari, model ekologik barqarorlikka

ham ijobiy ta’sir ko‘rsatib, yoqilg‘i sarfi va chiqindilarni kamaytirish imkonini beradi.

Xulosa qilib aytganda, intermodal konteyner oqimlarini boshqarishning matematik

modelini ishlab chiqish va joriy etish logistika tizimining raqobatbardoshligini

oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar.

1.

“Tемир йўл транспортида юкларни етказиб бериш жараёнидаги

вагонлардан самарали фойдаланишни таҳлил қилиш”/ Бобоев Д.Ш.,

Шихназаров Ж.А.// Academic Research in Educational Sciences. 210

-216

бет. 2021 йил май.

2.

Шихнажаров Ж.А., Бобоев Д.Ш., Деҳқонов М.М. Юкларни

маҳкамлашда кўп марталик фойдаланиладиган занжирли троссларнинг

самарали айланмасини ташкил қилиш технологияси, научные труды

республиканской научно

-

технической конференции с участием

зарубежных ученых // Ресурсосберегающие технологии на транспорте,

Тошкент

-2021, 61-

63 б.

3.

Рўзметов Я., Молчанова О., Шихназаров Ж.,

Calculation of solid-state

cargo fastener under the influence of longitudinal forces, E3S Web of

Conferences, 2020, 10-

16 б.

4.

Туранов Х., Рўзметов Я., Молчанова О., Шихназаров Ж., О креплении

груза на вагоне при воздействии поперечных сил

//

Транспорт Урала,

2020, 23-

29 б.

5.

Y. Ruzmetov, J. Shihnazarov.,

Аbout fastening cargo on the wagon under the

influence of transverse forces // Journal of Tashkent Institute of Railway

Engineers, 2020, 16 (2), 28-38.

6.

K.Turanov, Y.Ruzmetov, J.Shihnazarov., Тo the calculation of solid

-state

cargo attachment under the influence of longitudinal forces // Journal of

Tashkent Institute of Railway Engineers 2019, 15 (4), 24-35


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

9_

июня

2025

61

2181-3187

7.

Коровяковский Е.К, Илесалиев Д.И, Анализ существующих методов

перегрузки тарно

-

штучных грузов на железнодорожном транспорте

//

Современные проблемы транспортного комплекса России. 2015. №1(6)

8.

Арипов Н.М., Ибрагимова Г.Р., Илесалиев Д.И., Светашева Н.Ф.1,

Шихназаров Ж.А. Особенности функционирования зерноэлеваторов в

цепях поставок //Логистические системы в глобальной экономике. –

2021.

№. 11. –

С. 52

-56.

9.

Shihnazarov J. A. et al. Comparison of technical and economic performance

of wire and chain tracks used in strengthening loads in open traffic //AIP

Conference Proceedings.

AIP Publishing, 2023.

Т

. 2612.

№.

1.

10.

Илесалиев Д. Рекомендации по организации и управлению складом от

A до Z //Логистика. –

2018.

№. 1. –

С. 18

-20.

11.

Илесалиев Д. И. Определение оптимальных параметров погрузочно

-

разгрузочного участка с помощью математических методов

//Транспорт: проблемы, идеи, перспективы. –

2015.

С. 227

-233.

12.

Илесалиев Д. И. Рациональное использование грузоподъёмности и

вместимости крытых вагонов при перевозке тарно

-

упаковочных грузов

//Научно

-

технический

вестник

Брянского

государственного

университета. –

2018.

№. 2. –

С. 107

-113