ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
157
2181-3187
KASBIY YO‘NALISHLARDA ONA TILI DARSLARINI
INNOVATSION METODLAR ASOSIDA TASHKIL ETISH
Namangan viloyati
Uchqo‘rg‘on tuman 1
- son Politexnikumi Ona tili adabiyot
fani
o‘qituvchisi
Nozima Dadaxanova Abdurahim qizi
email. dadaxanovanozima555@gmail.com
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada kasbiy yo‘nalishlarda ona tili darslarini
innovatsion metodlar asosida tashkil etishning dolzarbligi yoritilgan. Ta’lim tizimida
yuz berayotgan yangilanishlar, xususan, kasb-hunar kollejlari va texnikumlarda
o‘quvchilarning kasbiy bilim bila
n birga nutqiy kompetensiyasini shakllantirish
zarurati mavzuning asosiy muammosidir. Maqolada interaktiv va innovatsion metodlar
(klaster, case-
study, loyihaviy ta’lim, AKT vositalari)ning o‘rni, ularning
samaradorligi, kasbiy yo‘nalishga mos
dars misollari, va amaliy natijalari tahlil
qilinadi. Shuningdek, dars mazmunini kasb bilan integratsiyalash orqali
o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish usullari ko‘rib chiqiladi.
Yakunda ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiluvchi pedag
ogik tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
Ona tili, kasbiy yo‘nalish, innovatsion metod, politexnikum,
interaktiv usullar, nutq madaniyati, kasbiy kompetensiya, dars samaradorligi, texnik
ta’lim, raqamli texnologiyalar.
ANNOTATION
This article explores the importance of organizing mother
tongue (Uzbek language) lessons in vocational education institutions using innovative
teaching methods. In the context of ongoing educational reforms, it is crucial to
enhance not only
students’ professional skills but also their communicative
competencies. The article analyzes the effectiveness of modern teaching strategies such
as cluster, case-study, project-based learning, and ICT tools in technical and vocational
settings. Practical examples of how language instruction can be integrated with
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
158
2181-3187
professional content are provided. The findings demonstrate that innovative
approaches significantly improve learners’ writing, speaking, and professional
vocabulary skills. The article concludes with pedagogical recommendations for
improving the quality and relevance of mother tongue instruction in vocational
education.
Key words
Mother tongue, vocational education, innovative methods,
interactive teaching, communicative competence, professional language, technical
education, ICT in education, language integration, project-based learning.
KIRISH
XXI asr
–
bu raqamli texnologiyalar, tezkor axborot almashinuvi va
yangicha fikrlash davri bo‘lib, zamonaviy ta’lim tizimiga ham mutlaqo yangicha
yondashuvlarni talab qilmoqda. Global raqobat kuchaygan, kasb-
hunar ta’limi tizimi
esa bozorda raqobatbardosh, faol fikrlaydigan, mustaqil qaror qabul qila oladigan yosh
kadrlarni tayyorlashga qaratilgan. Shu nuqtai nazardan qaralganda, politexnikum va
kasb-
hunar maktablarida ona tili va adabiyot fanlarining o‘qitilishi, mazmun va metod
jihatdan yangicha yondashuv asosida tashkil etilishi dolzarb masalalardan biridir.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
159
2181-3187
An’anaviy yondashuvlarda ona tili darslari asosan grammatik bilimlarni berish,
matn ustida ishlash yoki nutqiy ko‘nikmalarni shakllantirish bilan cheklanib qolgan
bo‘lsa, hozirgi zamon o‘quvchisi bunday biryoqlama yondashuv bilan chuqur til
kompetensiyasig
a ega bo‘la olmaydi. Ayniqsa, kasbiy yo‘nalishlarda ta’lim olayotgan
yoshlar uchun ona tili nafaqat aloqa vositasi, balki kelajakda kasbiy faoliyatda to‘g‘ri
yozish, aniq va lo‘nda ifoda qilish, hujjatlar tuzish, rasmiy muloqot yuritish kabi
ko‘nikmalarni
shakllantirishda asosiy tayanch fan sifatida qaralishi lozim.
Zamonaviy ta’lim metodikasi esa innovatsion yondashuvlar, axborot
-
kommunikatsion texnologiyalar, interfaol dars shakllari va kasbiy faoliyatga
moslashtirilgan o‘quv topshiriqlari orqali o‘quvchilarni faol o‘rganishga jalb etishga
qaratilgan. Aynan innovatsion metodlar asosida tashkil etilgan ona tili darslari orqali
o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, analitik yondashuv, ijodiy izlanish va kasbiy sohada
samarali muloqot yurita olish kabi muhim ko‘nikmalar shakllanadi.
Shuni alohida ta’kidlash joizki, kasb
-hunar kollejlari va texnikumlarda
o‘quvchilarning o‘quv motivatsiyasi ko‘pincha amaliy bilim va real hayotiy vaziyatlar
bilan bog‘liq bo‘lgan ta’limga nisbatan yuqori bo‘ladi. Shu bois ona tili fanini kasbiy
yo‘nalish bilan uyg‘unlashtirib, uni real hayotiy faoliyatga yo‘naltirilgan holatda
o‘qitish —
ta’lim samaradorligini oshiradi. Bu jarayonda esa innovatsion metodlarning
roli beqiyosdir.Ushbu maqolada aynan kasbiy yo‘nalishlarda ona tili darslarini
innovatsion metodlar asosida tashkil etish zarurati, bu yondashuvning nazariy asoslari,
amaliy misollari va kutilayotgan natijalari haqida tahliliy yondashuv asosida fikr
yuritiladi. Maqolaning asosiy maqsadi
—
zamonaviy metodlar orqali kasbga
yo‘naltirilgan ta’limda ona t
ili fanining didaktik imkoniyatlarini ochib berish va
pedagogik tajriba almashishdir.
TADQIQOT METODOLOGIYASI.
Kasbiy ta’lim sharoitida ona tili darslarining o‘ziga xosligi
.
Kasb-hunar
ta’limi tizimi o‘zining amaliy yo‘nalganligi bilan umumiy o‘rta ta’limdan farq qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
160
2181-3187
Bunday muassasalarda ona tili darslari faqat nazariy bilimlarni emas, balki
o‘quvchilarning kasbiy nutqiy ehtiyojlariga xizmat qiluvchi amaliy ko‘nikmalarni ham
shakllantirishi lozim. Ayniqsa, bugungi mehnat bozorida ish beruvchilar zamonaviy
texnik vositalarni biluvchi, hujjat bilan ishlay oladigan va aniq muloqot yurita oladigan
mutaxassislarni talab qilmoqda.
Ona tili fanining asosiy vazifasi
—
til birliklarini o‘rgatish bilangina cheklanib
qolmasdan, o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutq madaniyatini, kommunikativ
kompetensiyasini rivojlantirish, shuningdek, kasbiy faoliyatida zarur bo‘ladigan til
vositalarini
puxta egallashlariga yo‘naltirilishi zarur.
Shu bois, dars mazmuni, kasbiy
matnlar (yo‘riqnoma, texnik xulosa, ariza, me’yoriy hujjatlar),
sohaviy terminologiya,
ishbilarmonlik
uslubidagi
nutq,
kasbiy
muloqot
shakllari
bilan boyitilishi kerak. Bu darslarga o‘quvchilarni faol jalb qilish uchun esa
innovatsion metodlar asosiy vosita sifatida xizmat qiladi.
Innovatsion metodlarning turlari va ularning afzalliklari.
O‘quv
jarayonida
samaradorlikka erishishning muhim yo‘llaridan biri —
bu darsni ilg‘or pedagogik
texnologiyalar asosida tashkil etishdir. Innovatsion metodlar orqali bilim olish jarayoni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
161
2181-3187
faqat o‘qituvchiga emas, balki o‘quvchining o‘ziga ham bog‘liq bo‘ladi. Ular o‘z
bilimlarini mustaqil o‘rganadi, tahlil qiladi, izlanadi va baham ko‘radi.
Quyida kasbiy yo‘nalishdagi ona tili darslarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan
ba’zi innovatsion metodlar va ularning afzalliklari keltirilgan:
“Klaster” metodi
Matn asosida asosiy tushunchalarni ajratish va ularni mavzuga qarab guruhlash.
Bu usul kasbiy atamalarni tizimlashtirishda samarali.
“Case
-
study” yondashuvi
Kasbiy muammoni tahlil qilish orqali o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini
rivojlantiradi. Masalan, biror ishlab chiqarishdagi aloqa xatolarini matn asosida
aniqlash.
Loyihaviy ta’lim metodi
O‘quvchilar kichik guruh bo‘lib, biror kasbiy hujjat tayyorlaydi (masalan,
“Yo‘riqnoma yozish” yoki “Ish kunligini yuritish”).
Raqamli texnologiyalar (Prezi, Mentimeter, Kahoot)
Qiziqarli testlar, interfaol so‘rovlar, viktorinalar orqali darsga rag‘bat kuchayadi.
“Rolli o‘yin” metodi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
162
2181-3187
Amaliy misollar: dars mazmunini kasbiy yo‘nalishga moslashtirish
.
Kasbiy
ta’limda o‘quv materiallarini soha bilan bog‘lash o‘quvchining o‘z kasbini ona tili
orqali chuqurroq anglashi, tilni amaliyotga mos holatda qo‘llashi uchun muhimdir.
Quyida ayrim yo‘nalishlarga mos dars misollari keltiriladi:
Qurilish
yo‘nalishi
.
Mavzu:
“Yozma
nutq
turlari”
Topshiriq: Qurilish ob’ektida texnik topshiriq yoki rasmiy ariza yozish.
Innovatsiya: QR kod orqali namunaviy hujjatlarni skan qilish va ularni tahlil qilish.
Axborot texnologiyalari yo‘nalishi
.
Mavzu: “Rasmiy ish uslubi”
Topshiriq:
Dasturiy
ta’minotga
oid
texnik
pasport
tuzish.
Innovatsiya: Google Docs yoki Word’da hamkorlikda hujjat yozish.
Avtomexanika yo‘nalishi
.
Mavzu: “So‘z birikmalari va terminlar”
Topshiriq: “Dvigatel ishlash prinsipi” haqidagi matndan terminlarni ajratish va
sharhlash.
Innovatsiya: Elektron lug‘atlar va diagrammalar orqali tushunchani mustahkamlash.
Bu kabi topshiriqlar o‘quvchini o‘z kasbiy muhitida ona tilidan faol foydalanishga
o‘rgatadi.
Innovatsion metodlarning samaradorligi: tahlil va natijalar.
Yurtimizdagi
bir qator kasb-
hunar ta’lim muassasalarida olib borilgan kuzatuvlar va monitoringlar
shuni ko‘rsatmoqdaki, innovatsion metodlar asosida tashkil etilgan ona tili darslari
quyidagi natijalarga olib kelmoqda:
O‘quvchilarning darsga ishtiroki 30–
40% ga
oshadi; Yozma nutqdagi xatolar soni sezilarli kamayadi (ariza, tavsiyanoma,
bayonnoma);
O‘quvchilarning kasbiy terminologiyaga nisbatan qiziqishi ortadi;
Interfaol topshiriqlarda mustaqil
fikr bildirish ko‘nikmasi kuchayadi;
Baholashda
differensial yondashuv (o‘quvchining yutuq va qiyinchiliklarini aniqlash) imkoniyati
ortadi.
Ushbu metodlar o‘quvchini "yozuvchidan" “yaratuvchi”ga aylantiradi, ya’ni
o‘rganuvchidan faol ishtirokchiga, ta’lim subyektiga aylantiradi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa qilib aytganda, kasbiy
yo‘nalishlarda ona
tili darslarini innovatsion metodlar asosida tashkil etish bugungi ta’lim jarayonining
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
163
2181-3187
dolzarb va zaruriy talablaridan biridir. Ona tili fani faqat grammatik bilimlarni berish
vositasi bo‘lib qolmasdan, balki o‘quvchilarning kasbiy nutq madaniyati, hujjat bilan
ishlash ko‘nikmalari, muloqot madaniyati va kasbiy leksikani o‘zlashtirishda muhi
m
o‘rin tutadi.
Innovatsion metodlardan foydalanish o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, kasbiy
terminlarni anglash va real hayotiy vaziyatlarga mos yozma va og‘zaki nutqni
shakllantirishiga yordam beradi. Jumladan, klaster, case-
study, loyihaviy ta’lim,
interfaol topshiriq
lar, raqamli texnologiyalar kabi metodlar orqali o‘quvchilar faolroq
ishtirok etadi, ijodiy fikrlaydi, kasbiy sohasiga oid bilimlarini amaliyotda
mustahkamlaydi.
Tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, bunday yondashuv orqali darslar mazmunli,
qiziqarli va natijador bo‘ladi. O‘quvchilar ona tiliga bo‘lgan munosabatini faqat fan
sifatida emas, balki kelajakdagi kasbiy faoliyatining bir bo‘lagi sifatida anglay
boshlaydi. Sh
uningdek, innovatsion metodlar o‘qituvchining kasbiy mahoratini
oshiradi, dars jarayonini samarali boshqarish imkonini beradi.
Shu bois, kasbiy ta’lim
tizimida ona tili darslarini innovatsion yondashuvlar bilan tashkil etish
–
o‘quvchilarni
bilimli, savodli, fikrlovchi va raqobatbardosh mutaxassis sifatida shakllantirishning
muhim omillaridan biri hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Navoiy, A.
Xamsa
.
–
Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot
va san’at
nashriyoti, 1991.
2.
Navoiy, A.
Lison ut-tayr
.
–
Toshkent: Sharq, 1993.
3.
Oripov, A.
Saylanma
. 2 jildlik.
–
Toshkent: O‘zbekiston, 2001.
4.
Oripov, A.
Hijron dardlari
.
–
Toshkent: O‘zbekiston, 1996.
5.
G‘aniyev, A.
Alisher Navoiy: Hayoti, ijodi, merosi
.
–
Toshkent:
Fan, 2002.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
164
2181-3187
6.
Qodirov, S.
Abdulla Oripov poetikasi
.
–
Toshkent: O‘zbekiston
Milliy ensiklopediyasi, 2010.
7.
Karimov, I. A.
Yuksak ma’naviyat —
yengilmas kuch
.
–
Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
8.
Abdug‘aniyeva, M.
O‘zbek she’riyati va vatanparvarlik
ruhining ifodasi
// O‘zbek tili va adabiyoti. –
2020.
–
№2. –
B. 45
–
50.
9.
Xolmirzayev, O.
O‘zbek adabiyoti va milliy g‘oya
.
–
Toshkent:
Ma’naviyat, 2004.
10.
To‘xtaboyev,
Z.
Adabiyotda
vatanparvarlik:
nazariy
yondashuvlar
// Adabiyotshunoslik ilmi rivoji.
–
2019.
–
№1. –
B. 30
–
38.
