ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
10
2181-
3187
ZULFIYAXONIM HAYOTI VA IJODI.
Surxondaryo viloyati Termiz shahri
Termiz davlat universiteti akademik litseyi
ona tili va adabiyot fani o'qituvchisi
Shoymardonova Fotima
Annostatsiya.
Ushbu maqolada taniqli va iqtidorli o‘zbek shoirasi. Yorqin
rassom, oddiy inson qalbini o‘tkir his qilgan – mehnatkash, Sharq ayolining
jamiyatdagi teng huquqi uchun mardonavar kurashgan ayol bizning dabdabali
murakkab davrimizning haqqoniy ifodasi, o‘ziga xosligi, zamondoshlarimizning qalbi
va harakatlarining yorqin tasviri bo’lgan Zulfiyahonim haqida so’z borgan.
Kalit so’zlar
. Javoharlal Neru, Hamid Olimjon, Shoira, Nilufar, Pushkin,
Lermontov, Nekrasov, L. Ukrainka, V. Inber, Do‘stlarimga.
O’zbek xalqining atoqli va ardoqli vakili, taniqli jamoat arbobi, xalqaro tinchlik
uchun kurash jarchisi Zulfiya Isroilova xalqaro “Nilufar”, Javoharlal Neru nomidagi
hamda Davlat mukofatlari sohibasidir. Zulfiyaxonim Isroilova 1915-yili Toshkent
shahrining qadimiy Degrez mahallasida tavallud topgan. Avval boshlang’ich
maktabda, so’ng xotin – qizlar bilim yurtida tahsil olgan. 1935-1938-yillarda
O’zekiston fanlar akademiyasining til va adabiyot instituti aspiranturasida o’qigan.
Shundan keyin turli nashriyotlarda ishlagan. 1935-yildan 1980-yilgacha, qariyib o’ttiz
tilga yaqin respublikamizda keng tarqalgan “Saodat” nomli xotin – qizlar jurnalida
bosh muharrir bo’lgan.
Zulfiyaxonim Isroilova Hamid Olimjon bilan turmush qurgan. Biroq ular
orzularga to’la hayot kechirayotgan pallada 1944-yili mashina halokati tufayli turmush
o’rtog’idan ayrildi. Shoira esa 1996-yilda 81-yoshida vafot etadi. Shoira badiiy ijodga
juda erta kirishdi. O’n yetti yoshida “Hayot varaqalari” deb atalmish dastlabki she’riy
kitobini chop ettirdi. Uzoq ijodiy umri davomida o’ttizga yaqin she’riy to’plamlar,
o’ndan ortiq dostonlar yaratdi. Shoira hammani o’ylatadigan, barcha kishilarga Jaxldor
bo’lgan holatlarni she’rga soladi. Shuning uchun ham yozganlari ko’pchilikka manzur
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
11
2181-
3187
bo’ladi. Zulfiyaning ulkan iste’dodi faqat yurtimizdagina emas balki dunyo miqyosida
ham e’tirof etilgan.
U – xalqaro “Nilufar” mukofoti egasi. Shoira sherlarining el aro mashhurligi
tasodifiy emas. U bolaligidan olamga hayrat ko’zi bilan qarovchi, uning boshqalar
ko’rolmaydigan jihatlarini ilg’ovchi qizaloq ekanligi bilan ajralib turardi. Buning
ustiga, oilasidagi muhit ham yosh Zulfiyada badiiy ijodga ishtiyoqni alangalatardi.
Shoira bolaligini shunday eslaydi: “Otamni… Isroil degrez der edilar. Otam
zahmatkash temirchi edi. Otamning hamma vaqt olovga yo’ldosh kasbidan faqat zavq
ko’rar edim. Otamday qudratli odam yo’q edi men uchun. Temirlar otam qo’lida
chaqmoqlar taratishiga boqib, hayratda qolar edim. Uning qo’llari cho’g’ga aylangan
temir parchasini istagan shaklga solib, inson uchun kerakli narsaga aylantirishga qodir
edi. Men hali-hanuz otamday bolishni orzu qilaman, ammo na iloj, inson qalbiga kira
bilish temirga ishlov berishdan mashaqqatliroq, yurakni chaqmoq kabi alanga oldirish
har kimga ham muyassar bo’lavermas ekan…
Mening onam o’zining ta’bincha, “usti butun – ichi tutun” ayollardan edi. U
hamma vaqt kamgap, xayolchan edi, lekin fikrlari, o’ylari mudroq emasligini, unga
mutelik, zaiflik yot ekan-ligini bilar edim. Ruhidagi ma’yuslik, ovozidagi hazinlik
faqat uning xarakteriga xos bir sifatgina edi, xolos.
Onamning qancha-qancha qo’shiq va afsonalarni, doston va er-taklarni bilisjiiga
aqlim bovar qilmasdi. Bu sehrli afsona va ertaklar bizga benihoya huzur bag’ishlar,
o’ziga rom qilib olar, har safar yangi jilva kasb etardi. Aminmanki, mo’jizalar
yaratishga qodir, jahonni ko’zga keng ochuvchi, insonni go’zallik sari yetaklovchi
so’zga shaydolik hissini mening qalbimda ostona hatlab ko’chaga chiqmagan oddiy
ayol – onam uyg’otgan…” Zulfiya she’riyati ana shunday pokiza buloqlardan suv
ichgan ijoddir.
Xalq orasida “Oydinda”, “Sensiz”, “Yurak”, “Falak”, “Bahor keldi seni
soʻroqlab”, “Oʻgʻirlamang qalamim bir kun”, “Boʻm-boʻsh qolibdi bir varaq qogʻoz”
kabi sheʼrlari, “Oʻgʻlim, sira boʻlmaydi urush”, “Mushoira” kabi sheʼrlari mashhur.
“Uni Farhod der edilar”, “Quyoshli qalam”, “Xotiram siniqlari” kabi lirik va liro-epik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
12
2181-
3187
dostonlar muallifi. 1935 yilda shoir Hamid Olimjon bilan turmush qurgan va uning
bevaqt vofotidan soʻng koʻplab mahzun sheʼrlar yaratgan. Pushkin, Lermontov,
Nekrasov, L. Ukrainka, V. Inber va boshqa koʻplab shoirlarning asarlaridan
namunalarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Zulfiya she’riyati tabiatga hamda uning
ajralmas qismi va yuqori cho‘qqisi bo‘lmish odamzotga nisbatan hayajonli sevgi bilan
burkangan. Uning she’rlarida tabiat och ranglarda, yorqin bo‘yoq va timsollarda
gavdalanadi.
O’g’lim sira bo’lmaydi urush
To’lisharmi o’lkada bahor ,
Quyosh kezar osmon ko’ksida
Qaldirg’ochlar qanotmi qoqar
Unda soya labi ustida
Mana o’g’lim labi ustida
Qaldirg’ochning mayin qanoti
O’spirinim toza ko’ksida
Kunda oshar yangi his toti.
Qisqa qilib aytganda Zulfiyaxonim she’rlari yurakka g’ulg’ula soluvchi ,hayotbaxsh
yorqinligi bilan ajralib turadi .Zulfiyaxonim she’rlarini o’qigan odam beixtiyor o’zida
ajib bir tuyg’uni his qiladi,uning ichidagi barcha shodlik-u g’amlarni tushungandek
bo’ladi go’yo.Zulfiyaxonimning she’rlarini tushunib olish uncha qiyin emas ,o’qigan
sari o’qigingiz keladi .Shoirning qalbiga ijod bag’ishlovchi tuyg’u bu-bahor fasli
hisoblanadi.Zulfiyaxonim biz o’rnak olsak bo’ladigan ,fahrlansansak arziydigan va
tariximizda xotin-qizlarimiz uchun yetarli saboq berib ketgan shodlik kuychisidir.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsam Zulfiyaxonim o‘zbek she’riyatida o‘ziga xos
o‘ringa ega shoira bo‘lishi bilan birga inson sifatida ham shu xalqning barcha olijanob
xislatlariga ega ayol bo‘lgan. Bugun shu maqolani yozish va Zulfiyaxonimni ijodiga
chuqurroq nazar solish orqali yana bir karra amin bo`ldimki, o`zbek adabiyoti XX
asrda har qancha ziddiyatli, mashaqqatli va murakkab yo`lni bosib o`tgan bo`lmasin,
unda bir qator tom ma`nodagi ijodkorlar etishib chiqgan va ularni ichidagi porloq
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
13
2181-
3187
yuzluzlardan biri bu Zulfiyaxonim bo’lgan. Bugungi istiqlol kunlarida ularning ijodlari
yangi qirralari bilan namoyon bo`lmoqda. Zulfiyaxonimning hayoti va ijodi barcha
xotin-qizlar uchun ibrat. Nеgaki, uning hayotidagi mеhnatsеvarligi, doimo olg’a
intilishi, sеvgi bobida sadoqatli yor ekanligi, badiiy ijod borasida tinimsiz
izlanuvchanligi hamda hayot qiyinchilik larida esankiramasligi, erishilgan yutuqlar
oldida o’zini yo’qotmasligi har qanday qiz yoki ayol qalbida havas uyg’otadi. Zulfiya
1996-yil 1-avgustda 81 yoshida vafot etgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdukarimov T.” Zulfiyaning 70-80- yillar ijodida lirik qahramon taviri”f.f.n. ilmiy
darajasini olish uchun taqdim etilgan dissertatsiya T. 1995 y.
2. Zulfiya Tong bilan shorn aro.Saylanma .Toshkent.Sharq. 2006 y.
3. Yana bahor keldi, sizni so’roqlab. Toshkent.Tafakkur. 2015 y.
4. Bahor keldi seni so’roqlab .Toshkent.Yangi asr avlodi. 2015 y.
5. Boboev T. “Adabiyotshunoslik asoslari”. Toshkent. 2002, 470-471 betlar.
