AUDIT TADBIRLARINING TASNIFI

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

421

2181-

3187

AUDIT TADBIRLARINING TASNIFI

Xolimtayeva Ikbol Ubaydullayevna

Annotatsiya:

Ushbu maqolada axborot xavfsizligi auditining umumiy tasnifi,

uning turlari va tasniflash mezonlari batafsil ko‘rib chiqilgan. Jumladan, auditning

maqsadi, obyekti, shakli, o‘tkazish uslubi, qonuniylik darajasi va auditorning

o‘rganilayotgan tizimga nisbatan joylashuvi kabi mezonlar asosida tasniflash

yondashuvlari tahlil qilingan. Shuningdek, passiv va aktiv audit farqlari, ularning

metodik jihatlari, axborot tizimlariga ta’sir darajasi, shuningdek, auditning qonuniy va

noqonuniy shakllari o‘rtasidagi huquqiy tafovutlar yoritilgan. Auditning ekspert,

muvofiqlikni baholovchi, testlashga asoslangan va kompleks turlari amaliy misollar va

mezonlar asosida tahlil qilinadi. Muvofiqlikni baholash jarayonlarida sinov,

attestatsiya va sertifikatlash kabi shakllar orqali axborot xavfsizligi darajasini aniqlash

mexanizmlari keltirilgan. Mazkur tadqiqotda auditorlik faoliyatining zamonaviy

yondashuvlari, standartlar asosidagi baholash mezonlari va axborot xavfsizligi holatini

baholashda kompleks yondashuvning zarurligi asoslab berilgan.

Kalit so‘zlar:

Axborot xavfsizligi auditi, audit turlari, passiv audit, aktiv audit,

ekspert auditi, muvofiqlikni baholash, sinov, attestatsiya, sertifikatlash, testlash,

instrumental audit, qonuniy va noqonuniy audit, ichki va tashqi audit, tizimli tahlil,

zaifliklar, tahdidlar, hujum modellashtirish, ISO 19011, ISO 15408, axborot

xavfsizligini baholash, xavfsizlik siyosati.

Annotation:

This article provides a detailed overview of the general

classification of information security audits, including their types and classification

criteria. Specifically, the study examines classifications based on audit purpose, object,

form, method of execution, level of legality, and the auditor’s position relative to the

system being assessed. It also explores the distinctions between passive and active

audits, their methodological aspects, the degree of impact on information systems, and

the legal differences between legitimate and illegitimate audit practices. Furthermore,

the article analyzes expert audits, compliance assessments, testing-based and

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

422

2181-

3187

comprehensive audits with practical examples and defined criteria. Mechanisms for

determining the level of information security through processes such as testing,

attestation, and certification are also presented. The study justifies the necessity of a

modern, standardized, and integrated approach to auditing practices in evaluating

information security.

Keywords:

Information security audit, audit types, passive audit, active audit,

expert audit, compliance assessment, testing, attestation, certification, instrumental

audit, legal and illegal audit, internal and external audit, systematic analysis,

vulnerabilities, threats, attack modeling, ISO 19011, ISO 15408, information security

evaluation, security policy.

Аннотация:

В данной статье представлен подробный обзор общей

классификации аудита информационной безопасности, включая его типы и

критерии классификации. В частности, рассматриваются классификации по цели

аудита, объекту, форме, методу проведения, уровню законности и положению

аудитора по отношению к анализируемой системе. Также исследуются различия

между пассивным и активным аудитом, их методологические особенности,

степень воздействия на информационные системы, а также правовые различия

между законными и незаконными формами аудита. Дополнительно

проанализированы экспертные аудиты, оценка соответствия, тестовые и

комплексные виды аудита с практическими примерами и установленными

критериями. Представлены механизмы определения уровня информационной

безопасности посредством тестирования, аттестации и сертификации.

Исследование обосновывает необходимость применения современного,

стандартизированного и интегрированного подхода к аудиторской практике при

оценке состояния информационной безопасности.

Ключевые слова:

Аудит информационной безопасности, виды аудита,

пассивный аудит, активный аудит, экспертный аудит, оценка соответствия,

тестирование, аттестация, сертификация, инструментальный аудит, законный и

незаконный аудит, внутренний и внешний аудит, системный анализ, уязвимости,

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

423

2181-

3187

угрозы, моделирование атак, ISO 19011, ISO 15408, оценка информационной

безопасности, политика безопасности.

Axborot xavfsizligi auditining umumiy tasnifi, ushbu faoliyat turlarining

yuqoridagi parchalanishini hisobga olgan holda, 1.1-rasmda ko‘rsatilgan.

Axborot xavfsizligi auditini quyidagi asosda tasniflash mumkin:

1)

audit maqsadi bo‘yicha;

2)

audit obyekti bo‘yicha;

3)

audit shakli bo‘yicha;

4)

audit o‘tkazishga amaliy yondashuv bo‘yicha;

5)

audit o‘tkazishga nazariy yondashuv bo‘yicha;

6)

tekshirilayotgan obyektga ta’sir qilish darajasi bo‘yicha;

7)

qonuniylik darajasi bo‘yicha;

8)

o‘rganilayotgan tizimga nisbatan auditorning joylashgan joyi bo‘yicha;

9)

audit turi bo‘yicha.

Obyektga ta’sir qilish darajasiga ko‘ra audit

ni quyidagilarga bo‘lish mumkin:

–

passiv;

–

aktiv.

Passiv audit - bu haqiqiy audit ob’yektiga o‘zgarishlar kiritmaydigan va uni

boshqa holatga o‘tkazmaydigan faoliyatni amalga oshiradi. Passiv auditga axborot

xavfsizligi standartlari tahlili asosida, shuningdek, risklarni tahlil qilishning rasmiy

modellari asosida o‘tkaziladigan har qanday turdagi auditni o‘z ichiga oladi. Agar

auditda modellar asosida sinovlar o‘tkazilsa, bunday turdagi audit ham passiv

hisoblanadi. Passiv auditga audit ob’yekti yoki uning himoya vositalari haqida

ma’lumot to‘plashga qaratilgan maxsus vositalar va usullarni, ATT yoki razvedka

xususiyatiga ega bo‘lgan APT qo‘llash bilan bog‘liq jarayonlarni ham kiritish mumkin.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

424

2181-

3187

AUDIT

Maqsadiga ko ra

Profilaktik

(oldini olish)

Aniqlovchi

Tuzatuvchi

Ob yekt bo yicha audit

Tashkilot

Biznes jarayonlari

Boshqaruv

tizimlari

Axborot tizimlari

Texnik tizimlar

Audit ob ektga ta sir

qilish darajasiga ko ra

Aktiv

Passiv

Shakili bo yicha

Tashkiliy-huquqiy

Texnik

Qonuniylik darajasi

bo yicha

Qonuniy

Noqonuniy

Audit o tkazishning amaliy

yondashuviga ko ra

Risk tahlili asosida

AX standartlari tahlili

asosida

Risk tahlili va AX

standartlari tahlili asosida

birlashtiilgan

Tizim yoki uning

prototipini eksperimental

tadqiqoti asosida

Turi bo yicha

Ekspert audit

Muvofiqlikni baxolash

Sinov

Sertifikatlashgan

Attestatsiya

Testlash

Maxsus usul va

vositalar yordamida

testlash

Modelga asoslangan

testlash

Inustrumental

audit

Suqilib kirishga

testlash

Umumlashtirilgan audit

O rganilayotgan tizimga

nisbatan auditorning joylashuvi

bo yicha

Tashqi

Ichki

Audit o tkazishning nazariy

yondashuviga ko ra

Tahlil jarayonini

shakillantirishga ko ra

Jarayonli

yondashuv

IDEF0

IDEF1

IDEF2

IDEF3

Baholash modeliga

asosidagi yondashuv

Yetuklik modeli

asosidagi yondashuv

COBIT

URSIT

ISO/EC 15504

ISO/EC 21827

Oq quti

Kulrang quti

Qora quti

Audit ob yekti

to g risidagi ma lumotlar

mavjudlik darajasi

1.1-rasm. Audit tadbirlarining tasnifi

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

425

2181-

3187

Aktiv audit tekshiruv jarayonida o‘rganilayotgan tizimga maqsadli ta’sir

o‘tkazish orqali uning reaksiyasini tahlil qilish yoki uni kerakli holatga keltirishni

nazarda tutadi. Bu, odatda, tizimning himoya darajasini pasaytirishni o‘z ichiga oladi.

Aktiv auditga quyidagilar kirishi mumkin: tizimni maqsadli axborot-texnik va axborot-

psixologik ta’sir vositalari orqali testdan o‘tkazish, noto‘g‘ri yoki yolg‘on

ma’lumotlarni shakllantirish, tizim faoliyat ko‘rsatadigan noqulay muhit yaratish,

uning tuzilishiga o‘zgartish kiritish yoki unga qo‘shimcha funksional elementlar

qo‘shish.

1-5-asoslar bo‘yicha audit tasnifi yuqorida ko‘rib chiqilgan, keyin esa 6-9-

asoslar bo‘yicha audit tasnifi ko‘rib chiqiladi.

Qonuniylik darajasiga ko‘ra, audit quyidagicha tasniflanishi mumkin [4, 13]:

–

qonuniy;

–

noqonuniy.

Qonuniy audit

huquqiy xavfsizlik bilan ajralib turadi va odatda audit ob’yekti

xavfsizligini ta’minlash bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan buyurtmachi bilan auditor

o‘rtasidagi shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bu audit ob’yekti himoya darajasini

oshirishga qaratilgan choralarni ishlab chiqish maqsadida o‘tkaziladi.

Noqonuniy audit

o‘rganilayotgan tizimning zaifliklari haqidagi ma’lumotlarni

noqonuniy va noqonuniy usullar yordamida olishga asoslangan. Bunday noqonuniy

usullarga quyidagilar kiradi: o‘g‘rilik, qasddan aldash, ruxsatsiz eshitish,

identifikatsiya qiluvchi hujjatlarni soxtalashtirish, hamda, noqonuniy harakatlar

alomatlariga ega bo‘lgan turli xatti-harakatlarni qo‘llash.

Shuningdek, o‘rganilayotgan tizim yoki tashkilotga zarar yetkazish uchun

keyinchalik audit natijalaridan foydalanish maqsadida uchinchi shaxslar ishtirokida

yoki buyurtma asosida o‘tkaziladigan audit noqonuniy tadbirlarga kiritilishi mumkin.

Shuningdek, o‘rganilayotgan tizim yoki tashkilotga zarar yetkazish uchun keyinchalik

audit natijalaridan foydalanish maqsadida uchinchi shaxslar ishtirokida yoki buyurtma

asosida o‘tkaziladigan audit noqonuniy jarayonlarga kiritilishi mumkin.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

426

2181-

3187

Auditni qonuniy va noqonuniy deb tasniflashda quyidagi qarama-qarshi jihatni

e’tiborga olish lozim. Tegishli kuchlar (“kiberqo‘shinlar”) tomonidan axborot

operatsiyalarini amalga oshirishda bu operatsiyalar ularni o‘tkazuvchi tomonning ichki

nizomlari bilan tartibga solinadi, ya’ni ushbu tomon uchun raqib tizimlarining auditi

qonuniy hisoblanadi. Shu bilan birga, bunday audit, odatda, audit obyektiga tegishli

tomonning qonunchiligini buzish bilan bog‘liq bo‘ladi, shunga ko‘ra, ushbu tomon

nuqtai nazaridan audit noqonuniy hisoblanadi.

O‘rganilayotgan tizimga nisbatan auditorning joylashgan joyiga qarab, auditni

quyidagilarga ajratish mumkin: [4, 19]:

–

tashqi;

–

ichki.

Tashqi audit -

mustaqil tashqi ekspertlar tomonidan yoki tadqiq qilinayotgan

tizimdan tashqarida joylashgan texnik vositalar va test usullaridan foydalanilgan holda

amalga oshiriladi. [4, 19] adabiyotlarda ta’kidlanganidek, odatda tashqi audit tashkilot

rahbariyati tashabbusi bilan bir martalik jarayon sifatida o‘tkaziladi.

Ichki audit

- bu doimiy faoliyat bo‘lib, u tashkilotning xavfsizlik xizmati

bo‘limlari tomonidan tashkilotning tartibga soluvchi normativ hujjatlari asosida

axborot xavfsizligini ta’minlash texnik vositalari va tashkilot ekspertlarini jalb qilish

orqali amalga oshiriladi.

Audit turi bo‘yicha quyidagicha tasniflanishi mumkin [4, 9, 10]:

–

ekspert auditi;

–

muvofiqlikni baholash:

-

sinov;

-

attestatsiya;

-

sertifikatlash;

–

testlash:

-

modelga asoslangan test;

-

maxsus vositalar va usullardan foydalangan holda test o‘tkazish (shu

jumladan instrumental audit va suqilib kirishga sinash);

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

427

2181-

3187

–

keng qamrovli audit.

Ekspert auditida

axborot xavfsizligini ta’minlash tizimidagi kamchiliklar, audit

jarayonida ishtirok etayotgan ekspertlarning mavjud tajribasiga asoslanib aniqlanadi.

Ekspert auditida tizimning axborot xavfsizligi holati ba’zi bir “ideal” tasvir bilan

solishtiriladi, bu esa quyidagi omillarga asoslanadi:

–

auditni o‘tkazish jarayonida rahbariyat tomonidan qo‘yilgan talablar;

–

“ideal” xavfsizlik tizimining tavsifi.

Ekspert audit

odatda, tashkilotning ichki hujjatlari, ya’ni xavfsizlik siyosati,

himoya rejalari, turli xil ko‘rsatmalar, shuningdek, himoya tizimini joriy etish va

takomillashtirish loyihalari tahlil qilinadi. Ushbu hujjatlar axborot xavfsizligini

ta’minlashning e’lon qilingan maqsadlari va choralari bilan mosligi va ziddiyatli

emasligi nuqtai nazaridan baholanadi.

Bunday tahlil jarayonida mavjud himoya

tizimining kamchiliklari va zaifliklari aniqlanadi, shuningdek, xavfsizlik darajasini

oshirishga qaratilgan kompleks choralari taklif qilinadi. Shuni ta’kidlash lozimki,

ekspert auditida oldingi tekshiruvlar natijalari (shu jumladan, boshqa auditorlar

tomonidan o‘tkazilgan tekshiruvlar) hisobga olinadi, hamda loyihalash qarorlari va

axborot tizimini yaratish bilan bog‘liq boshqa ish hujjatlari tahlil qilinadi. Ekspert

auditiga oid batafsil ma’lumotlar [4, 20] ishlarida keltirilgan.

Muvofiqlikni baholash

- mahsulot, jarayon, tizim, shaxs yoki organ uchun

belgilangan talablarning bajarilganligini isbotlash. Isbotlash to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki

bilvosita, rasmiy yoki norasmiy bo‘lishi mumkin. Talablar bo‘yicha hujjatli

tasdiqlovchi bayonot (guvohnoma) berishni muvofiqlikni tasdiqlash deb atashadi.

Bunday tasdiqlovchilarga misollar sifatida sertifikatlar, attestatlar, xulosalar, rasmiy

muvofiqlikni baholash organlari tomonidan berilgan hujjatlar bo‘lishi mumkin.

Bunday hujjatli tasdiqlashning mavjudligi muvofiqlikni baholashni boshqa turdagi

auditlardan ajratib turadi, chunki ular davlat namunasidagi hujjat shaklida hujjatli

tasdiqlovchiga ega bo‘lmasligi mumkin. Shu bilan birga, audit mezonlari yanada

moslashuvchan bo‘lishi mumkin, uning o‘tkazilish usullari va vositalari esa turli xil

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

428

2181-

3187

bo‘lishi mumkin. Muvofiqlikni baholash tadbirlari quyidagi tadbirlarga bo‘linishi

mumkin: sinov, attestatsiya, sertifikatlash [10].

Muvofiqlikni baholash bo‘yicha batafsil ma’lumot [10] da keltirilgan.

Sinov

- obyektining ishlashi yoki modellashtirilishida unga turli omillar ta’siri

natijasida uning miqdoriy yoki sifat tavsiflarini eksperimental aniqlash. Sinovlar

“sinov dasturi va metodologiyasi” hujjati asosida o‘tkaziladi va sinov natijalari, sinov

bayonnomalari yoki texnik hisobot shaklida rasmiylashtiriladi [10].

Attestatsiya

- bu axborotlashtirishni himoya qilinayotgan obyektini haqiqiy

ekspluatatsiya sharoitlarida kompleks tekshirish bo‘lib, uning xavfsizlikni ta’minlash

bo‘yicha qo‘llanilayotgan choralar va vositalarning talab qilingan axborot xavfsizligi

darajasiga mosligini baholash maqsadida amalga oshiriladi. Attestatsiyaning ijobiy

natijasi

muvofiqlik attestati

shaklida rasmiylashtiriladi.

Sertifikatlash

- bu axborotni himoya qilish texnik vositalarini mustaqil sinov

laboratoriyalarida sinovdan o‘tkazish bo‘lib, uning maqsadi sertifikatlash obyektining

axborotni himoya qilish bo‘yicha normativ hujjatlarga muvofiqligini tasdiqlashdir.

Testlash

- bu mahsulot, jarayon yoki xizmatning bir yoki bir nechta

xususiyatlarini tegishli protseduraga muvofiqligini aniqlashdan iborat texnik

operatsiya. Shunday qilib, axborot xavfsizligini audit qilishda testlash - bu axborot

tizimining bir yoki bir nechta parametrlarini aniqlash bo‘lib, ular ma’lum bir axborot

xavfsizligi kategoriyasini (masalan, konfidensiallik, yaxlitlik, foydalanuvchanlik)

tavsiflaydi. Testlash risklar va zaifliklarni tahlil qilish maqsadida o‘tkazilishi mumkin.

Axborot tizimining testlash majmuasi sinov dasturi shaklida rasmiylashtirilishi va

ularning yakuni natijalari bo‘yicha tegishli protokol tuzilishi mumkin.

Umuman olganda, barcha turdagi testlash, auditga nazariy yoki amaliy

yondashuvdan foydalanishga qarab, quyidagicha tasniflanishi mumkin:

−

modellar asosida testlash

- testlashning nazariy yondashuvi bo‘lib, bunda

tegishli modellar quriladi va testlash ushbu modellarni tadqiq qilish asosida amalga

oshiriladi;

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

429

2181-

3187

−

maxsus vositalar va usullar bilan testdan o‘tkazish -

testdan o‘tkazishga

amaliy yondashuv bo‘lib, bunda testdan o‘tkazish axborot-texnik ta’sirlar va axborot-

psixologik ta’sirlar vositalari va usullarining audit obyektiga yoki uning prototipiga

ta’siri bo‘yicha tajribalar asosida o‘tkaziladi.

Kompleks audit -

auditni o‘tkazishning yuqorida sanab o‘tilgan bir necha

turlaridan foydalanishni o‘z ichiga oladi.

Xulosa

Axborot xavfsizligi auditi zamonaviy axborot tizimlarini himoya qilishda

muhim strategik vosita hisoblanadi. Ushbu maqolada auditning maqsadi, shakli,

obyekti, qonuniylik darajasi, o‘tkazilish usullari va auditorning joylashuvi kabi

mezonlar asosida tasniflash yondashuvlari chuqur tahlil qilindi. Ayniqsa, passiv va

aktiv auditlar o‘rtasidagi metodik va amaliy farqlar, ular orqali tizimlarning zaif

joylarini aniqlash hamda xavfsizlik siyosatini takomillashtirish mexanizmlari alohida

yoritildi.

Shuningdek, qonuniy va noqonuniy audit faoliyatlari o‘rtasidagi huquqiy

tafovutlar, ichki va tashqi auditlar, hamda real tizimga bevosita ta’sir o‘tkazuvchi

testlash, attestatsiya va sertifikatlash kabi muvofiqlikni baholash shakllari asosida

axborot xavfsizligi holatini aniqlash imkoniyatlari ko‘rsatildi. Ekspert auditi,

instrumental audit va kompleks audit yondashuvlarining ustunliklari hamda

cheklovlari ilmiy-amaliy misollar orqali asoslab berildi.

Ushbu tadqiqot natijalariga ko‘ra, tashkilotlar axborot xavfsizligini ta’minlashda

faqatgina standartlarga asoslangan yondashuv emas, balki tizimli, kompleks va

moslashuvchan auditori nazorat strategiyasini ishlab chiqishi zarur. Bu esa nafaqat

mavjud xavflarni aniqlash va bartaraf etishga, balki xavfsizlik darajasini uzluksiz

monitoring qilish va takomillashtirishga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, axborot

xavfsizligi auditining tasnifiy yondashuvi uni samarali rejalashtirish va amalga oshirish

uchun metodik asos vazifasini bajaradi.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

430

2181-

3187

Foydalanilgan adabiyotlar

1.

ISO/IEC 19011:2018 —

Guidelines for auditing management systems

.

International Organization for Standardization (ISO).

2.

ISO/IEC 15408-1:2009 —

Information technology – Security techniques –

Evaluation criteria for IT security – Part 1: Introduction and general model

.

3.

ISO/IEC 27001:2022 —

Information Security, Cybersecurity and Privacy

Protection – Information Security Management Systems – Requirements

.

4.

ГОСТ Р ИСО/МЭК 7498-2–99 –

Информационные технологии.

Взаимосвязь открытых систем. Основная эталонная модель. Архитектура

информационной безопасности

.

5.

Бородин С.В., Бычков И.В. (2020).

Комплексная информационная

безопасность организации

. Москва: Юрайт.

6.

Solovev D.A. (2021).

Audit of Information Security: Theoretical and

Practical Aspects

. Moscow: INFRA-M.

7.

Убайдуллаев У.Т., Юсупов Ж.М. (2020).

Axborot xavfsizligi va

kriptografiya asoslari

. Toshkent: TATU nashriyoti.

8.

Rasulov A.T. (2019).

Axborot xavfsizligi auditi: nazariy va amaliy asoslari

.

Toshkent: Fan va texnologiya.

9.

Hasanov M.S., Xolmatov A.S. (2021).

Kompyuter tizimlari va tarmoqlarda

axborot xavfsizligi

. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.

10.

National Institute of Standards and Technology (NIST). (2018).

Framework for Improving Critical Infrastructure Cybersecurity

. Version 1.1. U.S.

Department of Commerce.

11.

Buecker A., Drobik M., Nash S. (2020).

Security Intelligence: Protecting

the Enterprise with Operational Risk Management

. IBM Redbooks.

12.

Stallings, W. (2017).

Information Security: Principles and Practice

.

Pearson.

13.

Tanenbaum A.S., Wetherall D.J. (2021).

Computer Networks

(6th

Edition). Pearson Education.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–7_ июня–2025

431

2181-

3187

14.

Xolmatov Z.S., Xaydarov T.E. (2022).

Axborot xavfsizligi asoslari va

himoya mexanizmlari

. Toshkent: Innovatsion texnologiyalar markazi.

15.

Karimov B.E., Sharipov U.T. (2023).

Audit va axborot xavfsizligi

boshqaruvi

. Toshkent: Iqtisodiyot va moliya.