ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
81
2181-
3187
ICHKI VA TASHQI BOZORLARDA RAQOBATBARDOSH SANOAT
TARMOQLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI
Toshkent Amaliy Fanlar Universiteti
Iqtisodiyot fakulteti, Tarmoqlar
iqtisodiyoti va buxgalteriyasi kafedrasi o’qituvchisi
Saydaxmedova Marhabo Ma'rufjon qizi
e-mail:
Toshkent Amaliy Fanlar Universiteti Iqtisodiyot fakulteti,
ECOWK 22-06 U guruh talabasi
Jamaldinova Jasmina Jamshid qizi
e-mail:
jamoliddinovajasmina@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston sanoatining raqobatbardosh tarmoqlarini
shakllantirish va ularni ichki hamda tashqi bozorlarda barqaror rivojlantirish masalalari
tahlil qilinadi. Jahon tajribasi, mamlakat ichki salohiyati va eksport imkoniyatlari
asosida takliflar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar: sanoat tarmoqlari, raqobatbardoshlik, eksport salohiyati, ichki
bozor, sanoat siyosati.
Kirish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
82
2181-
3187
Bugungi globallashuv sharoitida sanoat tarmoqlarining ichki va tashqi bozorlarda
raqobatbardoshligini ta’minlash har qanday davlat uchun strategik vazifa hisoblanadi.
O‘zbekiston sanoatining ko‘plab yo‘nalishlari ichki bozorni ta’minlash bilan birga,
eksportga yo‘naltirilgan modelga o‘tayotgani kuzatilmoqda. Biroq bu jarayonda
tarkibiy nomutanosiblik, texnologik kechikishlar va innovatsion yetishmovchiliklar
mavjud.
Uslub
Ushbu maqola quyidagi manbalar va metodlarga tayanadi:
•
Statistik tahlil
(2020–2023 yillardagi Davlat statistika qo‘mitasi va
Savdo-sanoat palatasi ma’lumotlari);
•
Solishtirma tahlil
(Markaziy Osiyo davlatlari bilan);
•
SWOT tahlil
(sanoat tarmoqlari bo‘yicha kuchli va zaif tomonlar);
•
Ekspert intervyulari
(3 nafar sanoat mutaxassisi bilan intervyu asosida);
•
Jadval va grafik tahlil
(asosiy ko‘rsatkichlar asosida).
Natijalar
1-jadval. Eksport hajmining sanoat tarmoqlari bo‘yicha tarkibi (2023-yil,
mln. AQSh dollari)
Tarmoq
Eksport
hajmi
Ichki
bozor
ulushi (%)
Tashqi
bozor
ulushi (%)
To‘qimachilik
3 200
45%
55%
Kimyo sanoati
1 150
62%
38%
Avtomobilsozlik
1 000
70%
30%
Elektrotexnika
870
50%
50%
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
83
2181-
3187
Tarmoq
Eksport
hajmi
Ichki
bozor
ulushi (%)
Tashqi
bozor
ulushi (%)
Qurilish
materiallari
540
80%
20%
Manba
: O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi, 2023
SWOT tahlil (elektrotexnika sanoati misolida):
•
S – kuchli tomonlar
: chet el investitsiyalari, bozor talabining ortishi;
•
W – zaif tomonlar
: xomashyo importga bog‘liqligi, texnologik
yetishmovchilik;
•
O – imkoniyatlar
: Yevroosiyo bozorida kengayish, bojxona imtiyozlari;
•
T – tahdidlar
: Xitoy va Turkiya mahsulotlari bilan kuchli raqobat.
Muhokama
Yuqoridagi ma’lumotlar asosida quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
•
Eksportga yo‘naltirilgan sanoat tarmoqlari orasida to‘qimachilik va
elektrotexnika ustunlik qilmoqda, biroq ular hamon innovatsion mahsulot ishlab
chiqarishda sust rivojlanmoqda.
•
Ichki bozor uchun mo‘ljallangan mahsulotlar ko‘pincha qiymat
zanjirining quyi pog‘onalarida bo‘lib, yuqori qo‘shimcha qiymatga ega emas.
•
Qo‘shni davlatlar (Qozog‘iston, Qirg‘iziston) bilan savdo logistikasi
hamon yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagan.
Xulosa va tavsiyalar
Xulosa
: O‘zbekiston sanoati ichki va tashqi bozorlarda barqaror
raqobatbardoshlikka erishish uchun texnologik yangilanish, brendlash va logistika
infratuzilmasini rivojlantirishni talab qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
84
2181-
3187
Tavsiyalar
:
1.
Yuqori qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishga o‘tish (masalan,
tayyor elektrotexnika vositalari).
2.
Eksportga mo‘ljallangan sanoat klasterlarini tashkil etish.
3.
Texnopark va innovatsion markazlar orqali texnologik yetuklikni oshirish.
4.
Bojxona, transport va moliyaviy tartibotlarni soddalashtirish orqali eksportni
rag‘batlantirish.
5.
Mahalliy mahsulotlarni xalqaro standartlarga moslashtirish.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi hisobotlari (2020–2023).
2.
“O‘zbekiston sanoati” yillik tahlil (Iqtisodiyot va Moliya vazirligi, 2023).
3.
UNIDO. Industrial Competitiveness Report 2022.
4.
Rustamov B. va boshqalar. “Sanoat siyosati va modernizatsiya jarayonlari”,
Toshkent, 2022.
5.
Asqarov A. “Raqobatbardosh sanoat uchun strategik yondashuvlar”,
Iqtisodiyot va innovatsiya, 2023.
6.
SANOAT KORXONALARINING INNOVATSIYON RIVOJLANISHI
” S Otamurodov, M Farmonova - Iqtisodiyot va taʼlim, 2023,
Том
24 , Номер 3, Страницы 106-112
