ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
393
2181-
3187
1 O’ZBEKISTONDA KREDITLASH TIZIMINING HOLATI VA TAHLILI I
broximov Asadbek Andijon davlat texnika
instituti Muhandislik iqtisodiyoti va boshqaruv
fakulteti “Bank ishi va audit” yo’nalishi 4-kurs
K-116-21 guruh talabasi Ilmiy rahbar:
Annotatsiya: Mazkur maqolada O„zbekistonda mavjud kreditlash tizimining
hozirgi holati, unda yuzaga kelayotgan muammolar va ularni bartaraf etish yo„llari
tahlil qilinadi. Tahlil jarayonida tijorat banklarining kredit portfeli, kreditlash bo„yicha
qabul qilingan strategiyalar, mikroqarz va iste‟mol kreditlari kabi yo„nalishlarning
ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, kredit olish imkoniyatlariga ta‟sir etuvchi omillar,
fuqarolar va tadbirkorlarning kredit mablag„laridan foydalanish samaradorligi ko„rib
chiqilgan. Maqolada kredit risklarini boshqarish, kredit reytinglari, Markaziy bank
siyosati va kredit bozorining islohotlar bilan bog„liq rivojlanish sur‟atlari haqida ham
batafsil so„z yuritiladi. Tadqiqot davomida mavjud statistik ma‟lumotlar va rasmiy
hujjatlar asosida asoslangan xulosalar keltirildi. Kalit so‘zlar: kreditlash tizimi, tijorat
banklari, kredit riski, kredit reytingi, mikroqarz, iste‟mol krediti, Markaziy bank, kredit
strategiyasi, bank islohotlari, kredit portfeli Аннотация: В данной статье
рассматривается текущее состояние кредитной системы в Узбекистане,
выявляются существующие проблемы и предлагаются пути их решения.
Проведен анализ кредитного портфеля коммерческих банков, стратегий
кредитования, а также роли микрозаймов и 2 потребительских кредитов.
Освещены факторы, влияющие на доступ к кредитам, эффективность
использования заемных средств и управление кредитными рисками. Особое
внимание уделено политике Центрального банка, вопросам кредитного рейтинга
и направлениям реформ в банковской сфере. В ходе исследования использованы
официальные документы и статистические данные, на основе которых сделаны
обоснованные выводы. Ключевые слова: кредитная система, коммерческие
банки, кредитный риск, кредитный рейтинг, микрозайм, потребительский
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
394
2181-
3187
кредит, Центральный банк, кредитная стратегия, банковские реформы,
кредитный портфель Abstract: This article analyzes the current state of the credit
system in Uzbekistan, identifies existing problems, and proposes solutions. It examines
the credit portfolios of commercial banks, lending strategies, and the role of microloans
and consumer credits. The paper also explores factors affecting access to credit, the
efficiency of loan usage by individuals and businesses, and risk management practices.
Additionally, attention is given to the policies of the Central Bank, credit ratings, and
reform-driven development of the credit market. The findings are supported by
statistical data and official documents. Keywords: credit system, commercial banks,
credit risk, credit rating, microloan, consumer credit, Central Bank, lending strategy,
banking reforms, credit portfolio KIRISH Bozor iqtisodiyotiga asoslangan
taraqqiyotda bank-moliya tizimining samarali faoliyati, xususan, kreditlash
mexanizmining rivojlanganligi muhim o„rin tutadi. Kreditlash tizimi iqtisodiy
subyektlarning moliyaviy ehtiyojlarini qondirish orqali ularning investitsiyaviy va
aylanma mablag„larga bo„lgan talabini ta‟minlaydi. O„zbekistonda so„nggi yillarda
bank tizimining raqobatbardoshligini oshirish, moliyaviy xizmatlarning qulayligini
kuchaytirish va kreditlash jarayonini liberallashtirish yo„lida sezilarli islohotlar amalga
oshirilmoqda. Bu jarayonda 3 tijorat banklarining kredit portfelini diversifikatsiya
qilish, mikromoliyalash va zamonaviy kredit mahsulotlarini joriy etish bo„yicha qator
tashabbuslar ilgari surilmoqda. Shuningdek, kredit bozorining barqarorligini
ta‟minlash, kredit risklarini boshqarish va kredit reyting tizimlarini joriy qilish ham
kreditlash tizimining asosiy yo„nalishlaridan biridir. Hozirgi kunda aholining ham,
tadbirkorlarning ham kredit mablag„lariga bo„lgan ehtiyoji ortib borayotgan bir
paytda, bu sohaga oid chuqur tahlil hamda takomillashtirish zarurati kun tartibiga
chiqmoqda. Shu bois, ushbu maqolada O„zbekistondagi kreditlash tizimining bugungi
holati, undagi muammolar va istiqbollari keng ko„lamda yoritiladi. ADABIYOTLAR
TAHLILI VA METODLAR O„zbekistonda kreditlash tizimi bo„yicha olib borilgan
ilmiy tadqiqotlar va rasmiy manbalar, eng avvalo, iqtisodiyotni moliyalashtirishga oid
davlat dasturlari asosida shakllanmoqda. Jumladan, O„zbekiston Respublikasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
395
2181-
3187
Prezidentining 2020 yil 12-noyabrdagi “Bank tizimini 2020–2025-yillarda isloh qilish
strategiyasi to„g„risida”gi farmoni ushbu sohaga oid islohotlar uchun asosiy huquqiy
zamin bo„lib xizmat qilmoqda. Ushbu hujjatga binoan, kreditlash tizimini
liberallashtirish, banklararo raqobatni kuchaytirish va aholining kredit mablag„laridan
foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish asosiy maqsad qilib qo„yilgan. Ilmiy
adabiyotlarda, xususan, iqtisodchi A. O„rmonovning “Banklar va moliya institutlari”
(2022) nomli darsligida kreditlash tizimining tarkibiy qismlari, tijorat banklari faoliyati
va kredit risklarini boshqarish tamoyillari batafsil yoritilgan. Shuningdek, T.
Soliyevaning “O„zbekiston moliya bozori: muammolar va yechimlar” (2023) nomli
tadqiqotida O„zbekistonda moliya tizimi va kreditlash mexanizmlari xalqaro tajriba
bilan solishtirgan holda tahlil qilinadi. Ushbu maqolada ilmiy-uslubiy yondashuv
sifatida taqqoslash, tahliliy-statistik hamda hujjatli tahlil metodlari qo„llanildi.
Kreditlash tizimining hozirgi holati O„zbekiston Respublikasi Markaziy banki,
Statistika agentligi va O„zbekiston banklar assotsiatsiyasi tomonidan taqdim etilgan
ma‟lumotlar asosida o„rganildi. Shuningdek, kreditlashning alohida turlariga oid bank
hisobotlari, xalqaro 4 moliyaviy tashkilotlar tavsiyalari, xususan, Jahon banki va
Xalqaro valyuta jamg„armasining monitoring natijalari ham metodologik asos sifatida
xizmat qildi. NATIJALAR O„zbekiston kreditlash tizimining bugungi holati tahlili
shuni ko„rsatadiki, so„nggi besh yilda kredit portfellarining hajmi sezilarli darajada
oshgan. Xususan, Markaziy bank hisobotlariga ko„ra, 2019–2024-yillar davomida
banklar tomonidan aholiga va tadbirkorlarga ajratilgan kreditlar hajmi 2,5 barobarga
ortgan. Bu esa iqtisodiy faollikning oshganligini bildiradi. Shu bilan birga, kreditlash
turlari bo„yicha tahlil shuni ko„rsatdiki, iste‟mol kreditlari, mikroqarzlar va ipoteka
kreditlariga bo„lgan talab ayniqsa oshgan. Ayniqsa, kichik biznes va oilaviy
tadbirkorlikni qo„llab-quvvatlashga qaratilgan imtiyozli kreditlar ulushi oshgan. Tahlil
shuni ko„rsatadiki, banklar kredit berishda asosan likvid garov mavjudligiga
asoslangan bo„lib, bu holat ayrim aholining kredit olish imkoniyatlarini cheklamoqda.
Kreditlash jarayonida yuzaga keladigan asosiy muammolar – kredit tarixining yo„qligi,
daromadni tasdiqlovchi hujjatlar bilan bog„liq qiyinchiliklar, garov talablarining
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
396
2181-
3187
yuqoriligi va rasmiylashtirishdagi byurokratik to„siqlardir. Shu bilan birga, muammoli
kreditlar (NPL – non-performing loans) darajasi ayrim yillarda 4–5% gacha ko„tarilgan
bo„lib, bu kredit portfellarining sifatiga salbiy ta‟sir ko„rsatmoqda. Statistik
ma‟lumotlar asosida olib borilgan tahlil, kreditlash bozorining o„sish dinamikasi bilan
birga, sifati va xavfsizligi masalalari ham dolzarb bo„lib qolayotganini ko„rsatdi.
Kredit reyting tizimining yetarli darajada joriy etilmaganligi, moliyaviy savodxonlik
darajasining pastligi va banklararo axborot almashinuvi tizimining to„liq ishlamasligi
ham kreditlash tizimini rivojlanishiga to„sqinlik qilmoqda. MUHOKAMA
O„zbekiston kreditlash tizimining hozirgi holati chuqur tahlil qilinar ekan, sohada
sezilarli siljishlar mavjudligi bilan birga, hal etilishi lozim bo„lgan muammolar 5 ham
yetarlicha ekani ayon bo„ladi. Eng avvalo, kredit resurslarining mavjudligi va ularning
maqsadli yo„naltirilishini ta‟minlash masalasi dolzarbdir. Kredit portfellarining
tarkibiy tuzilmasi ayrim banklarda asosan qisqa muddatli va iste‟mol kreditlariga
yo„naltirilayotganini ko„rsatmoqda, bu esa real sektorni uzoq muddatli
moliyalashtirishda muayyan cheklovlar keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, banklar
tomonidan kredit ajratishda mavjud xavfsizlik mexanizmlari yetarli darajada
moslashtirilmagan. Ayrim hollarda kredit riskini baholashda zamonaviy algoritmlar va
reyting tizimlari yetarlicha qo„llanilmaydi. Natijada, kredit portfellarida muammoli
kreditlar ulushi ortib boradi. Mazkur holat o„z navbatida banklarning likvidlik
ko„rsatkichlariga, daromadliligiga va umumiy moliyaviy barqarorligiga salbiy ta‟sir
ko„rsatadi. Bu esa kreditlash tizimining sifat jihatdan rivojlanishini to„xtatib qo„yishi
mumkin. Yana bir muhim jihat – aholining, ayniqsa, yoshlar va chekka hududlarda
istiqomat qiluvchi aholining moliyaviy savodxonlik darajasi pastligi sababli kredit
mahsulotlaridan oqilona foydalana olmasligidir. Bu esa kreditning maqsadsiz
ishlatilishiga va o„z vaqtida to„lanmasligiga olib keladi. Shu nuqtai nazardan,
moliyaviy savodxonlikni oshirish bo„yicha milliy dasturlarni kengaytirish muhim
ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, kreditlash jarayonining raqamlashtirilmaganligi va
banklararo axborot almashinuvi tizimining to„laqonli ishlamasligi ham kredit sifati va
tezligini pasaytiradi. Bugungi kunda ilg„or texnologiyalar yordamida mijozni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
397
2181-
3187
baholash, kredit tarixini avtomatik aniqlash va shartnoma tuzish bosqichlarini
soddalashtirish orqali kreditlash jarayonini tez, xavfsiz va shaffof qilish imkoniyatlari
mavjud. Shu ma‟noda, O„zbekistonda "Open Banking" platformasini joriy etish, kredit
reyting agentliklari faoliyatini kengaytirish, sun‟iy intellektga asoslangan skoring
tizimlarini ishga tushirish va mikromoliyalashtirishning yangi formatlarini yo„lga
qo„yish zarurdir. Umuman olganda, kreditlash tizimining muvaffaqiyatli rivojlanishi
mamlakatdagi iqtisodiy islohotlarning samaradorligiga bevosita bog„liq. Mavjud
muammolarning tizimli hal etilishi orqali kreditlash bozori yanada barqaror, ommaviy
va samarali faoliyat yurita oladi. 6 XULOSA O„zbekiston kreditlash tizimi keyingi
yillarda sezilarli o„zgarishlarga yuz tutgan bo„lsa-da, hali ham ko„plab muammolarni
o„z ichiga oladi. Kredit portfelining o„sishi iqtisodiy faollikning kuchayishidan dalolat
bersa-da, kredit sifatini ta‟minlash, ularni to„liq va o„z vaqtida qaytarilishi,
shuningdek, aholi va tadbirkorlik subyektlarining kreditga bo„lgan keng qamrovli
kirish imkoniyatini yaratish zarurati dolzarb bo„lib qolmoqda. Tadqiqot davomida
aniqlanishicha, mavjud muammolar – moliyaviy savodxonlikning pastligi, garov
siyosatining qattiqligi, kredit tarixiga oid ma‟lumotlar bazasining cheklanganligi,
byurokratik to„siqlar va kredit reyting tizimining yetarli darajada rivojlanmaganligi
kreditlash jarayonining samaradorligiga salbiy ta‟sir ko„rsatmoqda. Kelgusida,
raqamli texnologiyalarni kreditlash tizimiga integratsiya qilish, kredit bozorida axborot
ochiqligini ta‟minlash va muqobil kreditlash manbalarini kengaytirish orqali sohani
yanada rivojlantirish mumkin. Kredit tizimi – bu nafaqat bank sektorining asosiy
bo„g„ini, balki butun iqtisodiyotning "qon aylanishi" hisoblanadi. Shu bois, u barqaror
va ishonchli ishlashi uchun huquqiy, texnologik va institutsional jihatdan mustahkam
asoslar yaratilishi lozim. ADABIYOTLAR RO’YHATI 1. O„zbekiston Respublikasi
Prezidentining PQ-4887-sonli qarori, 12.11.2020. “Bank tizimini 2020–2025-yillarda
isloh qilish strategiyasi”. 2. O„zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy
hisobotlari, 2020–2024 yillar. 3. Statistika agentligi ma‟lumotlari, 2023–2024 yillar.
4. A. O„rmonov. “Banklar va moliya institutlari”. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2022. 5. T.
Soliyeva. “O„zbekiston moliya bozori: muammolar va yechimlar”. – Toshkent: Fan,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
398
2181-
3187
2023. 6. Moliya vazirligi axborot xizmati, 2024. 7. Jahon banki: “Financial Inclusion
in Central Asia” tahliliy hisobot, 2023. 8. Xalqaro valyuta jamg„armasi (IMF)
O„zbekiston bo„yicha sharhlari, 2022–2023. 9. O„zbekiston banklar assotsiatsiyasi
statistik axboroti, 2023. 10. Lex.uz: rasmiy qonunchilik bazasi (www.lex.uz)
