ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
21
2181-
3187
ONA TILINING KASBIY FAOLIYATDA TUTGAN O‘RNI.
Angren shahar 2-sonli politexnikumi
ona tili va adabiyoti fani o’qituvchisi ;
Nurbayeva Umidaxon Erkinovna
Annotatsiya
Mazkur maqolada ona tilining kasbiy faoliyatdagi ahamiyati, turli sohalarda
to‘g‘ri va taʼsirli nutq madaniyatini shakllantirishdagi o’rni tahlil etilgan. Shuningdek,
o‘zbek tilida sohaga xos atamalardan foydalanish, kasbga oid hujjat yuritish, muloqot,
xizmat madaniyatidagi taʼsiri yoritilgan.
Kalit so‘zlar
Ona tili, kasb madaniyati, nutq madaniyati, hujjat yuritish, o‘zbek tili, kasbiy
kommunikatsiya, til kompetensiyasi.
Ona tili –har bir insonning milliy va ma’naviy asosidir.Inson o’z tafakkuri
,dunyoqarashi ,his-tuyg’ulari va fikrlari aynan ona tili orqali ifoda etadi. Ona tili har
bir millatning maʼnaviy boyligi, ruhi va davlatchilik asosidir. U nafaqat shaxsiy, balki
kasbiy hayotda ham muhim o‘rin tutadi. Turli sohalarda samarali faoliyat yuritish
uchun mutaxassis o‘z sohasiga oid bilimlardan tashqari, yuksak nutq madaniyatiga, til
kompetensiyasiga ham ega bo‘lishi lozim. Ayniqsa, kasb-hunar egallayotgan yoshlar
uchun ona tilining o‘rni beqiyosdir.Chunki har qanday kasbda muvaffaqiyatli faoliyat
yuritish, to‘g‘ri va aniq muloqotga, hujjat yuritishga, mijozlar bilan muloqot qilishga
bog‘liq. Bularning barchasi ona tilini chuqur egallashni talab qiladi.
Har qanday kasbiy muhitda mutaxassislar o‘rtasidagi muloqot aniq, ravon va
mazmunli bo‘lishi talab qilinadi. Masalan, shifokor bemor bilan, o‘qituvchi o‘quvchi
bilan, muhandis buyurtmachi bilan to‘g‘ri muloqot qilmasa, ishda muammolar yuzaga
kelishi
mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
22
2181-
3187
Bugungi kunda davlat muassasalarida hujjatlar o‘zbek tilida yuritilmoqda. Bu
jarayonda kasbiy terminologiya, rasmiy uslub, til meʼyorlarini bilish talab etiladi.
Masalan, notarius, huquqshunos yoki bank xodimi o‘z sohasiga oid yozma nutqni
to‘g‘ri
qo‘llashi
kerak.
Har bir kasbning o‘ziga xos lug‘ati va atamalari mavjud. Elektrik, ustalar, qurilish
muhandislari, IT mutaxassislar o‘z sohalarida aniq va tushunarli tilda fikr yuritishlari
kerak. Bu atamalarni ona tilida to‘g‘ri qo‘llash kasbiy yetuklik belgisidir.
Xizmat ko‘rsatish sohasida ishlovchi xodimlar (masalan, savdo, turizm, davlat
xizmatlari) mehr va odob bilan muloqot qilishlari kerak. Bu madaniyat to‘g‘ri
tanlangan so‘z, muomala, nutqning taʼsirchanligiga bog‘liq. Ona tilida to‘g‘ri
so‘zlashish
mijozlar
bilan
munosabatni
mustahkamlaydi.
Kasb-hunar kollejlari va texnikumlardagi taʼlim jarayonida o‘zbek tilini chuqur
o‘rgatish o‘quvchilarning kelajakdagi muvaffaqiyatiga zamin yaratadi. Ular sohaga oid
matnlar, yo‘riqnomalar, texnik tavsiflar bilan ishlash uchun til bilimiga muhtoj.
Ona tili – faqat muloqot vositasi emas, balki har bir kasbda yuqori samaraga
erishishning kafolatidir. Har bir mutaxassis ona tilida erkin, to‘g‘ri va taʼsirchan
so‘zlashishni o‘rgansa, bu nafaqat uning faoliyatiga, balki butun jamiyat taraqqiyotiga
ijobiy taʼsir ko‘rsatadi. Shu bois, kasbiy faoliyatda ona tilni unutmaslik, balki uni
rivojlantirish ham har bir fuqaroning burchi hisoblanadi.Quyida ona tilini kasbiy
faoliyatdagi o’rni haqida misollar ko’rib chiqamiz:
1.Kasbiy
sohada
til
madaniyati
Texnikum o‘quvchilari bo‘lajak muhandislar, texniklar, dasturchilar yoki boshqa
mutaxassislar bo‘lishadi. Ularning kasbiy faoliyatida texnik hujjatlar yozish, hisobotlar
tuzish, ko‘rsatmalar berish yoki jamoada ishlashda samarali muloqot qilish zarurati
tug‘iladi. Bunday hollarda ona tilida ravon, mantiqiy va aniq fikr bildirish ko‘nikmasi
muhim ahamiyat kasb etadi.
2.Hujjat
yuritishda
ona
tilining
roli
Kasbiy faoliyatda turli hujjatlarni to‘g‘ri yozish va yuritish zarur. Masalan, xizmat
xatlari, texnik tavsiflar, loyihaviy hujjatlar, yo‘riqnomalar va rejalashtirish hujjatlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
23
2181-
3187
ona tilida yoziladi. Ularni to‘g‘ri tuzish va ifoda qilish uchun ona tilini mukammal
bilish zarur.
3.Mijozlar
va
hamkasblar
bilan
muloqot
Ona tilini yaxshi bilgan mutaxassis mijozlar bilan ochiq, ravon va tushunarli muloqot
qila oladi. Bu esa mijozning ishonchini qozonish, ish samaradorligini oshirish, jamoada
yaxshi muhit yaratish uchun asos bo‘ladi. Shuningdek, ona tilida madaniyatli muloqot
qilish xodimning intellektual saviyasi va kasbiy madaniyatini ko‘rsatadi.
4.Ona
tili
va
texnik
tafakkur
Texnik yo‘nalishdagi mutaxassislar uchun tafakkurning aniqligi muhim. Matematik,
fizik, dasturiy yechimlarni to‘g‘ri tushunish va izohlash uchun fikrni aniq ifoda eta
olish lozim. Ona tili orqali shakllangan mantiqiy tafakkur bu borada asosiy vositadir.
Ona tilini chuqur o‘rganish va uni to‘g‘ri qo‘llay olish kasbiy muvaffaqiyat
kalitidir. Politexnikum o‘quvchilari o‘z mutaxassisliklariga doir bilimlarni egallash
bilan birga, ona tilida savodli yozish, muloqot qilish va fikr bildirish malakasini ham
rivojlantirishlari lozim. Zero, ona tiliga hurmat bilan qaragan inson o‘z kasbiga ham
mas’uliyat bilan yondashadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. “O‘zbek tili” darsligi, 10-11-sinflar uchun – Toshkent, “O‘qituvchi” nashriyoti
2. Ahmedova M. “Nutq madaniyati va xizmat tili” – Toshkent, 2018
3. “O‘zbekiston Respublikasining Davlat tili haqida”gi Qonuni
4. www.ziyonet.uz, www.lex.uz
