ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
205
2181-
3187
MA’MURIY-HUQUQIY NORMALAR VA MA’MURIY-HUQUQIY
MUNOSABATLARNING HUQUQ FANLARINI O’RGANISHDA TUTGAN
O’RGAN
IIV Surxondaryo akademik litseyi
Huquqshunoslik fani
o’qituvchi
Ko’chkinova Adolat
Gulmurod qizi
Annotatsiya:Ushbu maqola huquq normalari,ma’muriy huquq normalari,huquqiy
munosabatlar,ma’muriy huquqiy munosabatlar,Ma’muriy huquq normalarining
mazmuni,turlari,tuzilishiga bag’ishlanadi.
Kalit so’zlar:Norma,ma’muriy,gipoteziya,dispozetsiya,sanksiya,tuzilish,huquq
normasi,huquq manbai,imperative,yuridik fakt,farmon.
Huquq sohalarida huquq normasi xalqaro huquq normalari, konstitutsiyaviy-
huquqiy normalar, fuqaroviy-huquqiy normalar, ma’muriy-huquqiy normalar, jinoyat-
huquqiy normalar va boshqa shu singari turlarga ajratilib o‘rganiladi. Norma so‘zi
lotincha so‘zdan olingan bo‘lib, “me’yor”, “o‘lchov”, “qoida”, “qonun” ma’nolarini
anglatib, umum tomonidan tan olingan, barcha uchun majburiy sanalgan, qonun
kuchiga kirgan tartib qoidalardir.
Ma’muriy-huquqiy normalar muayyan xatti-harakat qoidalaridan iborat bo‘lib,
davlat tomonidan o‘rnatilgan va bajarilishi alohida belgilangan maxsus davlat
vositalari bilan ta’minlanadigan me’yoriy xulq- atvor qoidalaridir.
Ma’muriy-huquqiy normalar boshqa ijtimoiy normalar (axloq normalari va
h.k.)dan farqlanib, unga rioya qilish majburiy hisoblanadi. Rioya qilmaslik yoki
ma’lum bir huquq normasi buzilgan hollarda, davlatning yuridik majburlov (intizomiy,
ma’muriy, moddiy, jinoiy javobgarlik) choralari qo‘llaniladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
206
2181-
3187
Huquq normasi – davlat tomonidan belgilangan va ma’qullangan, muayyan
shaklda ifodalanadigan, ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan
umummajburiy xulq-atvor qoidalari hisoblanadi.
Ma’muriy-huquqiy normalar – boshqa huquq tarmoqlarining normalaridan farqli
ravishda, davlat boshqaruvi sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish va
amalga oshirish hamda boshqaruv jarayonida amal qilishi shart bo‘lgan xatti-harakatlar
yig‘indisini tashkil etadi.
Ma’muriy-huquqiy normalar quyidagi masalalarni tartibga solishga qaratilgan
bo‘ladi:
1)
davlat boshqaruvi sohasidagi vakolatli organlar faoliyatini, ya’ni ularning
o‘z vazifalari, funksiyalari va vakolatlarini bevosita amalga oshirishi bilan bog‘liq
bo‘lgan munosabatlar;
2)
tashkilotning ichki munosabatlari, ya’ni tizimda davlat xizmatini o‘tash
bilan bog‘liq bo‘lgan munosabatlar;
3)
ma’muriy sud ishlarini yuritish va tashkil etish bilan bog‘liq munosabatlar
\ Ma’muriy-huquqiy normalar davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga
oshirish jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish bilan
birga davlat tomonidan o‘rnatiladigan va qo‘riqlanadigan umumiy xulq-atvor
qoidalarini ham o‘z ichiga oladi.
Ma’muriy-huquqiy normalar turli mezonlar, ya’ni tartibga solinadigan ijtimoiy
munosabatlarning xususiyatlari, vazifasi, funksiyalariga va boshqa jihatlariga ko‘ra
quyidagi turlarga ajratiladi:
moddiy ma’muriy-huquqiy normalar – ma’muriy huquq bilan tartibga solinadigan
boshqaruvga oid ijtimoiy munosabat qatnashchilarining huquqlari va majburiyatlarini,
ularning javobgarligi, ya’ni ma’muriy- huquqiy holatini huquqiy jihatdan
mustahkamlaydi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi o‘z
vakolatlari doirasida vazirliklar, davlat qo‘mitalari va boshqa davlat boshqaruvi
organlari ishini muvofiqlashtiradi hamda yo‘naltiradi, ularning faoliyati ustidan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
207
2181-
3187
nazoratni ta’minlaydi. Mazkur norma moddiy ma’muriy-huquqiy norma bo‘lib,
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi vakolatini belgilab beradi;
protsessual ma’muriy-huquqiy normalar – davlat boshqaruvini amalga
oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan protsessual masalalarni tartibga soladi. Masalan,
vakolatli organlar tomonidan ma’muriy huquqbuzarliklarga doir ishlarni yuritish
tartibini va ish bo‘yicha kelib tushgan murojaatlarni ko‘rib chiqish jarayonini
belgilaydi;
vakolat beruvchi ma’muriy-huquqiy normalar – davlat boshqaruvi sohasidagi
ijtimoiy munosabatlar subyektlariga huquqiy normalar doirasida ixtiyoriy ravishda
harakat qilishni nazarda tutadi. Masalan, qonunchilik normalariga muvofiq,
fuqarolarning davlat organlariga arizalar, takliflar va shikoyatlar bilan murojaat etish
huquqini amalga oshirishi;
taqiqlovchi ma’muriy-huquqiy normalar – ushbu normalar u yoki bu xatti-
harakatlarni bajarishning taqiqlanishini nazarda tutadi. Masalan, fuqaroga ma’naviy
yoki moddiy zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlarni oshkor etish yoki xizmat
vazifasini bajarish munosabati bilan ma’lum axborotlarni oshkor qilish taqiqlanadi;
majburiyat yuklovchi ma’muriy-huquqiy normalar – qonun normalariga
muvofiq, shaxs qandaydir xatti-harakatlarni amalga oshirishga majbur bo‘ladi.
Masalan, fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga rioya etishga, boshqa shaxslarning
huquq va erkinliklari, sha’ni va qadr- qimmatini hurmat qilishga, belgilangan
jarimalarni o‘z vaqtida to‘lashga majbur.
Ma’muriy-huquqiy normalar O‘zbekiston Respublikasida bo‘lib turgan chet el
fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarga hamda chet el yuridik shaxslariga
nisbatan ham tatbiq etiladi.
Ma’muriy-huquqiy normalar majburiyat yuklash shakliga ko‘ra, avvalo,
imperativ (qat’iy) va tavsiyaviy ma’muriy-huquqiy normalarga bo‘linadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
208
2181-
3187
Imperativ normalar subyektlar xulq-atvorini bevosita belgilovchi qoidalardan
iborat bo‘lib, ular mazkur huquqiy munosabat ishtirokchilarining kelishuviga binoan,
boshqa yurish-turish qoidalari bilan almashtirilishi mumkin emas.
Tavsiyaviy normalar ma’muriy huquq subyektlariga u yoki bu xatti- harakatlarni
bajarish maqsadga muvofiqligi xususida beriladigan tavsiyalardan iborat.
Huquqiy munosabat subyektlariga norma doirasida o‘z huquqlari va burchlarini
mustaqil belgilash imkoniyatini beruvchi dispozitiv normalarga kelsak, ular ma’muriy
qonunchilik hujjatlarida nisbatan kam uchraydi. Bu hol ma’muriy huquq sohasi –
davlat boshqaruvining xususiyati bilan belgilanadi.
Ma’muriy-huquqiy normalar makonda (hududda) amal qilishiga ko‘ra,
O‘zbekiston Respublikasining butun hududida, shu jumladan, Qoraqalpog‘iston
Respublikasi hududida amal qiladi. Ayrim vaqtlarda ko‘rsatilgan normalar ikki
tomonlama yoki ko‘p tomonlama bitimlarga muvofiq, bir nechta davlatlarning
hududida amal qiladi.
Ma’muriy-huquqiy normalar vaqt bo‘yicha amal qilishiga ko‘ra, muddatli (amal
qilish muddati qonun yoki boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda oldindan belgilangan
bo‘ladi, shuningdek, ma’muriy-huquqiy normalar uzoq muddatli va qisqa muddatli
bo‘ladi) va muddatsiz (amal qilish muddati oldindan belgilanmagan bo‘ladi, matbuotda
e’lon qilingan vaqtdan boshlab kuchga kiradi) normalarga bo‘linadi.
Odatda, ma’muriy-huquqiy normalarning amal qilish muddatlari cheklanmaydi.
Bu ularning rasmiy darajada o‘zgartirilgunga yoki bekor qilingunga qadar amal
qilishini anglatadi. Ba’zi hollarda ularning amal qilish muddatlari aniq belgilanishi
mumkin, masalan, favqulodda yoki harbiy holat muayyan muddatga belgilanadi.
Ma’muriy-huquqiy normalarning funksiyalari ham mavjud bo‘lib, ular
quyidagilardan iborat:
• tartibga solish funksiyasi, ya’ni davlat boshqaruvi sohasida yuzaga keladigan
munosabatlarni tashkil etish, tartibga solish va takomillashtirishga qaratilgan;
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
209
2181-
3187
qo‘riqlash va himoya qilish funksiyasi, ya’ni ma’muriy huquq sohasidagi ijtimoiy
munosabatlarning qo‘riqlanishi va himoya qilinishini ta’minlaydi. Ya’ni ma’muriy
huquqbuzarlik bilan bog‘liq qilmishlar sodir etilganda ma’muriy huquq tomonidan
ma’muriy ta’sir ko‘rsatish choralari amalga oshiriladi.
Ma’muriy-huquqiy normaning tuzilishi – bu normaning ichki strukturasi, uning
tarkibiy qismlari, elementlari o‘zaro aloqasining muayyan tartibi, ularning o‘zaro
aloqadorligi tushuniladi. Ma’muriy- huquqiy normaning tarkibiy qismlari gipoteza,
dispozitsiya va sanksiyadan iborat.
Ma’muriy-huquqiy normaning gipotezasi ma’muriy-huquqiy normaning bir
qismi sifatida uni amalga tatbiq etishning haqiqiy shartlarini belgilaydi. Gipotezada
yuridik fakt, normani amalga kiritish, uning dispozitsiyasini hayotga tatbiq etish shart-
sharoitlari (masalan, ma’muriy- huquqiy javobgarlikka tortish shartlari) ko‘rsatiladi.
Gipoteza mutlaq- muayyan yoki nisbiy-muayyan bo‘lishi mumkin.
Mutlaq-muayyan gipoteza muayyan vaziyatda qo‘llaniladigan qoidadir. Masalan,
biror xatti-harakat uchun jarima solinsa, bu jarima belgilangan muddatda undirib
olinishi kerak. Agar bu muddat o‘tib ketsa, ma’muriy jarimani undirib olish mumkin
emas.
Nisbiy-muayyan gipotezada biror holatga umumiy tavsif beriladi. Ma’muriy-
huquqiy normalar, ko‘pincha, nisbiy-muayyan gipotezadan iborat bo‘ladi.
Ma’muriy-huquqiy normaning dispozitsiyasi yuridik normaning tarkibiy elementi
bo‘lib, unda norma bilan belgilangan xulq-atvor qoidasi, taraflarning huquqlari va
majburiyatlari o‘rnatiladi. Ifodalash shakliga ko‘ra, ma’muriy-huquqiy normalarning
majburiyat yuklovchi, vakolat beruvchi yoki taqiqlovchi dispozitsiyalari farqlanadi.
Majburiyat yuklovchi dispozitsiyalar subyektlarga muayyan harakatlarni bajarish
majburiyatini yuklaydi, ularga joiz xulq-atvorning u yoki bu ko‘rinishini buyuradi.
Masalan, Yo‘l harakati qoidalarining tegishli bandiga muvofiq, yo‘l harakati
qatnashchilari harakatlanish vaqtida boshqa qatnashchilarning harakatlanishiga xavf
tug‘dirmasliklari lozim.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
210
2181-
3187
Vakolat beruvchi dispozitsiyalar, odatda, davlat boshqaruvi subyektlarining
funksiyalari va vakolatlarini belgilaydi. Masalan, yangi tahrirdagi “O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi to‘g‘risida”gi qonunning 3-bobida Vazirlar
Mahkamasining vakolatlari belgilangan bo‘lib, shunga muvofiq ma’lum bir vazifalarni
amalga oshiradi.
Taqiqlovchi dispozitsiya muayyan g‘ayriqonuniy qilmishlar (harakat yoki
harakatsizlik) sodir etishni man etadi. Taqiqlovchi dispozitsiya xulq- atvorning
qonunga muvofiq huquqbuzarlik hisoblanadigan muayyan ko‘rinishidan o‘zini tiyishni
talab qiladi. Huquqlar va majburiyatlar bir vaqtda ta’riflangan dispozitsiyalar
ma’muriy huquq normalarida nisbatan kam uchraydi.
Ma’muriy-huquqiy normaning sanksiyasi ma’muriy-huquqiy normaning elementi
sifatida huquqbuzarga nisbatan ko‘riladigan ta’sir choralarini aks ettiradi. Bunda har
qanday ma’muriy ta’sir emas, balki huquqbuzarlik munosabati bilan qo‘llanilishi
normada belgilangan ta’sirgina nazarda tutiladi. Ma’muriy-huquqiy normalarni
buzganlik uchun qo‘llaniladigan ma’muriy-huquqiy sanksiyalar O‘zbekiston
Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida belgilab qo‘yilgan.
Huquq manbai deganda, huquq normalarini ifoda etish, rasmiylashtirish va
mustahkamlash shakli tushuniladi.
Ma’muriy huquq manbalari (shakllari) jumlasiga quyidagilar kiradi:
1)
O‘zbekiston
Respublikasining
Konstitutsiyasi;
2)
O‘zbekiston
Respublikasining, shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonunchilik
hujjatlari; 3) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon, qaror va farmoyishlari;
4) O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaror va farmoyishlari; 5)
Respublika vazirliklarining, ijro etuvchi hokimiyat boshqa organlarining, mahalliy
hokimlarning normativ hujjatlari; 6) Mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish vakillik va ijroiya
organlarining normativ hujjatlari.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlarning mazmuni va turlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
211
2181-
3187
Ma’muriy-huquqiy munosabatlar huquqiy munosabatlarning, ya’ni
boshqaruv sohasidagi huquq bilan tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarning
alohida turidir. Har qanday huquqiy munosabat kabi ma’muriy-huquqiy munosabat:
birinchidan, ijtimoiy munosabatga huquq normasining tartibga soluvchi va unga
yuridik tus beruvchi ta’siri mahsulidir;
ikkinchidan, huquqiy munosabat tomonlarining harakatlari (xulq- atvori)ni huquq
normasi bilan tartibga soladi;
uchinchidan, huquqiy munosabat tomonlarining huquqlari va majburiyatlarini
huquqiy norma bilan belgilangan tartibda me’yorlaydi va mutanosiblashtiradi;
to‘rtinchidan, huquq normasi talablariga javob bermaydigan xulq- atvor
uchun tomonlarning yuridik javobgarligini belgilaydi.
Shunday qilib, ma’muriy-huquqiy munosabat ikki tomonlama xususiyat kasb
etadi, ya’ni bir subyekt huquqlariga boshqa subyektning majburiyatlari mos kelishi
yoki mos kelmasligi mumkin.
Ma’muriy-huquqiy munosabatni davlat boshqaruvi sohasida vujudga keluvchi,
ma’muriy-huquqiy normalar bilan tartibga solingan boshqaruvga oid ijtimoiy
munosabat sifatida tavsiflash mumkin.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlar – bu davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga
oshirish jarayonida vujudga keluvchi, ma’muriy-huquqiy normalar bilan tartibga
solinadigan boshqaruvga oid ijtimoiy munosabat turidir.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlarning elementlari sifatida subyekt, obyekt va
yuridik faktlarni keltirish mumkin.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlarning subyektlari – davlat boshqaruvi sohasidagi
subyektlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, davlat idoralari xodimlari, fuqarolar,
chet elliklar, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar bo‘lib, ularga ma’lum huquqlar va
majburiyatlar yuklatiladi.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlarning obyektlari – davlat boshqaruvi sohasidagi
ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi. Ma’muriy-huquqiy munosabatlar subyektlarining
huquq va majburiyatlari yo‘naltirilgan obyekt mazkur munosabatlar obyekti
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
212
2181-
3187
hisoblanadi. Davlat boshqaruv sohasidagi subyektlarning xulq-atvori, xatti-harakatlari
ma’muriy-huquqiy munosabatlar obyekti sifatida namoyon bo‘ladi.
Yuridik faktlar – qonunda nazarda tutilgan, huquqiy munosabatlarning yuzaga
kelishi, o‘zgartirilishi yoki bekor qilinishi uchun asos bo‘ladi.
Yuridik faktlar shaxslar va organlarning harakatlari va hodisalari natijasida
yuzaga kelishi mumkin.
Harakatlar huquqiy munosabatda ishtirok etuvchi subyektlarning o‘z xohish-
irodasini faol ifoda etishidir.
Huquq normalari bilan o‘zaro munosabatlarning xususiyatiga qarab, harakatlar
qonuniy va qonunga xilof (g‘ayriqonuniy) harakatlar bo‘ladi.
Qonuniy harakat – ma’muriy-huquqiy normalar talablariga muvofiq xolda
bajarilgan harakat.
Qonunga xilof (g‘ayriqonuniy) harakat – ma’muriy-huquqiy normalarga zid
bo‘lgan harakat.
Hodisalar – huquqiy oqibatlarga sabab bo‘luvchi, ammo kishilarning xohish-
irodasiga bog‘liq bo‘lmagan holda yuz beruvchi yuridik faktlardir.
Masalan, insonning tug‘ilishi, ma’lum bir yoshga yetishi bilan huquqlari paydo
bo‘lishi singari.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlar o‘z mazmuniga, subyektlar huquq va
majburiyatlarining o‘zaro nisbatiga, ularni vujudga keltiruvchi yuridik faktlarning
xususiyatiga ko‘ra bir-biridan farq qiladi.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlar mazmun jihatdan moddiy va protsessual
turlarga bo‘linadi.
Moddiy ma’muriy-huquqiy munosabatlar deganda, boshqaruv sohasida yuzaga
keladigan ijtimoiy munosabatlarning moddiy ma’muriy- huquqiy normalar bilan
tartibga solinishi tushuniladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
213
2181-
3187
Ma’muriy-protsessual munosabatlar esa boshqaruv sohasida individual ishlar hal
qilinishi tufayli yuzaga keladigan va ma’muriy- huquqiy normalar bilan tartibga
solinadigan munosabatlardir.
Moddiy va protsessual ma’muriy-huquqiy munosabatlarning o‘zaro aloqasi
shundan iboratki, moddiy munosabatlar protsessual munosabatlar vositasida amalga
oshiriladi.
Ma’muriy-huquqiy munosabatlar ishtirokchilari huquq va majburiyatlarining
o‘zaro nisbatiga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi: bir ishtirokchining boshqasiga
bo‘ysunishida namoyon bo‘luvchi munosabatlar vertikal huquqiy munosabatlar va
bir-biriga bo‘ysunmaydigan ishtirokchilarning o‘zaro munosabatlari
gorizontal
huquqiy munosabatlar.
Vertikal ma’muriy-huquqiy munosabatlar davlat boshqaruv sohasida bir
munosabat ishtirokchilarining boshqasiga bo‘ysunishi doirasidagi aloqalar tushuniladi.
Ijro etuvchi hokimiyatning yuqori turuvchi va quyi turuvchi organlari o‘rtasida, ijro
etuvchi hokimiyat organlari va bo‘ysunuvchi tashkilotlar o‘rtasida, ijro etuvchi
hokimiyat organlarining biri boshqasiga bo‘ysunuvchi tuzilmalari o‘rtasida, davlat
xizmati xodimlari o‘rtasida boshqaruv subyekti va obyekti o‘rtasidagi munosabatlar
yuzaga keladi. Bu jarayonda davlat organlari va fuqarolar o‘rtasida fuqarolarning
boshqaruv sohasidagi majburiyatlarini amalga oshirish (jamoat tartibi qoidalariga amal
qilish, vatan oldidagi harbiy majburiyatni bajarish va shu kabi) borasidagi huquqiy
munosabatlari, odatda, vertikal munosabatlar hisoblanadi, chunki fuqaroga uning
majburiyatlarini bajarish qismida ijro etuvchi hokimiyat organining boshqaruv
vakolatlari tatbiq etiladi.
Gorizontal ma’muriy-huquqiy munosabatlar bir-biriga bo‘ysunmaydigan
subyektlar o‘rtasida bo‘ladi. Bunday munosabatlar ijro etuvchi hokimiyatning bir-
biriga bo‘ysunmaydigan organlari, shuningdek, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar
va fuqarolar o‘rtasida ular boshqaruv
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
214
2181-
3187
sohasidagi o‘z huquqlarini ro‘yobga chiqarishlari munosabati bilan (masalan,
fuqaro ijro etuvchi hokimiyat organiga shikoyat bilan murojaat etganda, jamoat
tashkiloti ro‘yxatdan o‘tkazilganda va shu kabi) vujudga keladi.
Bevosita boshqaruv ta’siri ko‘rsatilishiga sabab bo‘lgan munosabatlar. Ular
vertikal munosabatlar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi, ya’ni bir taraflama yuridik
boshqaruv qarorini qabul qilish uchun zarur bo‘lgan shart-sharoitlar yaratishga
mo‘ljallangan. Ushbu munosabatlar bir huquqiy darajada turgan ijro etuvchi organlar
(mansabdor shaxslar) o‘rtasida yuzaga keluvchi, masalan, boshqaruvning qo‘shma
normativ hujjatlarini tayyorlash va qabul qilish (masalan, ikki vazirlik o‘rtasida);
birgalikdagi boshqaruv harakatlarini muvofiqlashtirish; qo‘shma majlislar (masalan,
ikki vazirlik hay’atlarining majlislarini) o‘tkazish; idoralararo maslahat yoki
muvofiqlashtirish kengashlarini tuzish bilan bog‘liq bo‘lgan aloqalar; bular ijro etuvchi
hokimiyat organlari va kasaba uyushmalari o‘rtasidagi mazkur uyushmalarning
qonuniy manfaatlarini qondirish borasidagi munosabatlarni o‘z ichina oladi.
Mazkur munosabatlar jarayoni va natijasida normativ-huquqiy hujjatlarni ijro
etish bo‘yicha birgalikda chora-tadbirlar (ma’lum bir idoralararo komissiyalar tuzish,
qo‘shma tekshiruvlar o‘tkazish va h.k.) ishlab chiqiladi. Munosabatlarning bu ikki
guruhi ma’muriy protseduraga oid (belgilangan tartib-taomil asosidagi) munosabatlar
jumlasiga kiradi.
Taraflari teng huquqli bo‘lgan ma’muriy-protsessual munosabatlar (masalan,
fuqarolarning arizalari yoki shikoyatlari bo‘yicha, ma’muriy huquqbuzarliklarga doir
ishlar bo‘yicha ish yuritish doirasidagi munosabatlar). Bu munosabatlarning mazmuni
ma’muriy-huquqiy nizolarni ko‘rib chiqish bilan belgilanadi.
Turli bitimlar ko‘rinishidagi ma’muriy-shartnoma munosabatlari (masalan, u yoki
bu lavozimga qabul qilish to‘g‘risidagi dastlabki bitim). Bitimlar ijro etuvchi
hokimiyat subyektlari o‘rtasida ham tuzilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
215
2181-
3187
1.Ma’muriy huquq: IIV akademik litseylari uchun darslik / R.A. Xatamov,
M.Z. Ziyodullayev, Dj.X. Yuldashev va boshq. – T.: O‘zbekiston Respublikasi IIV
Akademiyasi, 2022.
2. Husanov O.T. Konstitutsiyaviy huquq. – Toshkent, “Yuridik adabiyotlar publish”,
2022, 147-bet.
3. Sh.Mirziyoyev Yangi O’zbekiston taraqqiyot strategiyasi .Тoshkent, Oʻzbekiston,
2022, 49-бет.
4. https: // lex. Uzto
5. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.Toshkent 2023.
