ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
201
2181-
3187
KO’Z KATARAKTASI KASALLIGI TURLARI VA DAVOSI
ТИПЫ ЗАБОЛЕВАНИЯ КАТАРАКТЫ И ИХ ЛЕЧЕНИЕ
TYPES OF CATARACT DISEASE AND TREATMENT
Abit-Axunova Gulnoza Abidjanovna
Paxtaobod Abu Ali Ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi tehnikumi o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ko‘z kataraktasi kasalligining etiologiyasi, klinik
shakllari va zamonaviy davolash usullari ilmiy-nazariy asosda yoritilgan.
Kataraktaning tug‘ma, yoshga bog‘liq, travmatik hamda ikkilamchi shakllari to‘liq
tavsiflanib, ularning patogenezi va klinik ifodalari tahlil qilingan. Zamonaviy
tashxislash texnologiyalari hamda kataraktani jarrohlik yo‘li bilan davolashning ilg‘or
usullari – fakoemulsifikatsiya, intraokulyar linzalarni implantatsiyalash texnikasi, va
femtosekund lazer yordamida olib boriladigan aralashuvlar ko‘rib chiqilgan. Maqola
oxirida kataraktani erta aniqlash, individual yondashuv va texnologik yangiliklarning
kasallik oqibatlarini kamaytirishdagi ahamiyati ta’kidlangan.
Kalit
so’zlar:
katarakta, ko‘z linzasi, yoshga bog‘liq kasallik,
fakoemulsifikatsiya, intraokulyar linza, ko‘z jarrohligi, tug‘ma katarakta,
oftalmologiya.
Аннотация:
В данной статье представлено научно-теоретическое
освещение этиологии, клинических форм и современных методов лечения
катаракты. Подробно описаны врожденные, возрастные, травматические и
вторичные формы катаракты, проведён анализ их патогенеза и клинических
проявлений. Рассмотрены современные диагностические технологии, а также
передовые хирургические методы лечения, такие как факоэмульсификация,
имплантация интраокулярной линзы и лазерные вмешательства с
использованием фемтосекундного лазера. В заключение подчеркивается
важность ранней диагностики, индивидуального подхода и технологических
новшеств в снижении последствий катаракты.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
202
2181-
3187
Ключевые слова:
катаракта, хрусталик глаза, возрастное заболевание,
факоэмульсификация, интраокулярная линза, офтальмохирургия, врождённая
катаракта, офтальмология
Abstract:
This article presents a scientific and theoretical overview of the
etiology, clinical types, and modern treatment methods of cataract. It describes in detail
congenital, age-related, traumatic, and secondary forms of cataract, analyzing their
pathogenesis and clinical manifestations. Modern diagnostic technologies and
advanced surgical treatment techniques – such as phacoemulsification, intraocular lens
(IOL) implantation, and femtosecond laser-assisted interventions – are also discussed.
The article emphasizes the importance of early diagnosis, personalized approaches, and
the role of technological innovations in reducing the negative outcomes of cataract.
Keywords:
cataract, eye lens, age-related disease, phacoemulsification,
intraocular lens, eye surgery, congenital cataract, ophthalmology
Ko‘z kataraktasi – bu ko‘z gavharining (linzaning) xiralashuvi bilan kechadigan,
dunyo bo‘yicha ko‘rish qobiliyatining pasayishiga eng ko‘p sabab bo‘ladigan
oftalmologik kasallikdir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga
ko‘ra, ko‘rish imkoniyatining cheklanishiga olib keladigan har uchinchi holat aynan
katarakta bilan bog‘liq. Katarakta odatda yoshi katta odamlarda uchrasa-da, uni boshqa
ko‘plab sabablar – genetik omillar, travma, metabolik kasalliklar yoki dorilar ta’siri
orqali ham paydo bo‘lishi mumkin.
Ushbu maqolada kataraktaning turlari, etiologiyasi, klinik kechishi va zamonaviy
davolash usullari ilmiy-nazariy asosda yoritiladi.
1. Kataraktaning turlari
Katarakta etiologik jihatdan bir necha toifalarga ajratiladi:
1.1. Tug‘ma katarakta.Tug‘ma katarakta homila rivojlanish davrida yuzaga
keladigan metabolik buzilishlar, genetik sindromlar yoki onaning virusli
infeksiyalariga (masalan, qizamiq) bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha ikki
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
203
2181-
3187
tomonlama bo‘ladi va bola tug‘ilgan paytdanoq yoki hayotining ilk oylari davomida
aniqlanadi.
1.2. Senil (yoshga bog‘liq) katarakta.
Bu eng keng tarqalgan tur bo‘lib, asosan 60 yoshdan oshgan insonlarda uchraydi.
Linzaning tabiiy qarish jarayoni, oksidlovchi stress, glyukozalatsiya mahsulotlari va
antioksidant himoyaning kamayishi asosiy omillar sifatida ko‘rsatiladi.
1.3. Travmatik katarakta.
Ko‘zga bevosita yoki bilvosita ta’sir etuvchi mexanik, issiqlik, kimyoviy yoki
radiatsion travmalar natijasida rivojlanadi. Tez-tez bir tomonlama bo‘ladi va yosh
odamlarda uchraydi.
1.4. Metabolik va ikkilamchi katarakta.
Qandli diabet, gipoparatiroz, atopik dermatit kabi umumiy kasalliklar fonida
shakllanadi. Shuningdek, uzoq muddatli kortikosteroid terapiyasi yoki ko‘z ichki
yallig‘lanish kasalliklari (masalan, uveit) ham katarakta rivojlanishiga sabab bo‘lishi
mumkin.
2. Klinik belgilari va tashxis
Kataraktaning asosiy klinik belgilari quyidagilardan iborat:
Ko‘rishning asta-sekin pasayishi
Yorug‘lik manbalarida “halqa”lar ko‘rinishi
Ranglarni farqlash qobiliyatining buzilishi
Kechasi ko‘rish qobiliyatining yomonlashuvi
Ko‘zoynak yoki kontakt linzalarga ehtiyojning o‘zgarishi
Tashxis, asosan, biomikroskopiya, oftalmoskopiya, tonometriya va ultratovush
tekshiruvlari orqali aniqlanadi. Zamonaviy oftalmologiyada optik koherent
tomografiya (OCT) va katarakta zichligini aniqlovchi Pentacam texnologiyalari ham
qo‘llaniladi.
3. Davolash usullari
Ayni paytda kataraktaning yagona samarali davolash usuli – bu jarrohlik
aralashuvi hisoblanadi. Tibbiyotda quyidagi operatsion usullar keng qo‘llaniladi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
204
2181-
3187
3.1. Fakoemulsifikatsiya.
Eng keng tarqalgan, minimal invaziv usul bo‘lib, yuqori chastotali ultratovush
orqali xiralashgan linza parchalab tashlanadi va uning o‘rniga sun’iy intraokulyar linza
(IOL) joylashtiriladi. Bu usul tez sog‘ayish va kam asoratlar bilan ajralib turadi.
3.2. Ekstrakapsulyar ekstraksiya.
Agar katarakta zich bo‘lsa yoki boshqa asoratlar mavjud bo‘lsa,
fakoemulsifikatsiya bajarilmaydi. Bunday hollarda linza qobig‘i saqlanib, xiralashgan
yadrosi jarrohlik yo‘li bilan butunlay chiqarib tashlanadi.
3.3. Intrakapsulyar ekstraksiya.
Hozirgi zamonaviy amaliyotda kam qo‘llaniladi. Linza va kapsula to‘liq
chiqariladi, lekin bu usul yuqori xavf bilan bog‘liq.
Shuningdek, yangi texnologiyalar – femtosekund lazer yordamida amalga
oshiriladigan lazer-assistirlangan katarakta jarrohligi, akkomodativ yoki multifokal
IOLlar kiritilishi orqali bemorning ko‘rish sifati yanada yaxshilanadi.
Ko‘z kataraktasi – oftalmologik amaliyotda eng ko‘p uchraydigan kasalliklardan
biri bo‘lib, vaqtida tashxis qo‘yilsa va to‘g‘ri davolansa, ko‘rish qobiliyati to‘liq
tiklanishi mumkin. Kataraktaning turli shakllarini to‘g‘ri ajratish, zamonaviy
diagnostika usullaridan foydalanish va individual yondashuv asosida tanlangan
operatsion texnika kasallik natijalarining ijobiy bo‘lishiga olib keladi. Kelajakda gen
terapiyasi va farmakologik vositalar yordamida linzaning shaffofligini tiklash bo‘yicha
tadqiqotlar davom etmoqda, bu esa bemorlar uchun yangi davolash imkoniyatlarini
ochishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization. World Report on Vision. Geneva: WHO; 2019.
https://www.who.int/publications-detail/world-report-on-vision
2. Yanoff M., Duker J.S. Ophthalmology. 5th ed. Elsevier; 2018.
3. Kanski J.J., Bowling B. Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach.
8th ed. Elsevier; 2016.
4. American Academy of Ophthalmology. Cataract in the Adult Eye: Preferred
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
205
2181-
3187
Practice Pattern. 2022.
5. Asbell P.A., Dualan I., Mindel J., Brocks D., Ahmad M., Epstein S. Age-
related cataract. Lancet. 2005; 365(9459):599–609.doi:10.1016/S0140-
6736(05)17911-2
