ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
179
2181-
3187
YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARINING YOSHLAR ORASIDA
KO’PAYISH SABABLARI
Sobirov Muhammadyusuf
Qo’qon universiteti Andijon filiali
1-kurs davolash ishi talabasi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada so‘nggi yillarda yoshlar orasida yurak-qon tomir kasalliklarining
ortib borishi sabablari tahlil qilinadi. Zamonaviy turmush tarzi, noto‘g‘ri ovqatlanish,
jismoniy faollikning kamayishi, stress va zararli odatlarning keng tarqalganligi yurak
salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Maqolada ushbu omillar ilmiy asosda ko‘rib
chiqilib, profilaktika choralariga ham e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
yurak-qon tomir kasalliklari, yoshlar salomatligi, stress, jismoniy
faollik, xavf omillari.
REASONS FOR THE INCREASE IN CARDIOVASCULAR DISEASES
AMONG YOUNG PEOPLE
ANNOTATION
This article analyzes the reasons for the increase in cardiovascular diseases among
young people in recent years. Modern lifestyle, unhealthy diet, reduced physical
activity, stress and the prevalence of harmful habits have a negative impact on heart
health. The article examines these factors on a scientific basis and also focuses on
preventive measures.
Keywords:
cardiovascular disease, youth health, stress, physical activity, risk
factors.
KIRISH
Yurak-qon tomir kasalliklari dunyo bo‘yicha o‘limga olib keluvchi asosiy
sabablar qatorida turadi. Avvallari bu kasalliklar asosan keksalar orasida uchrashi
kuzatilgan bo‘lsa, hozirgi vaqtda ularning yoshlar orasida ham keng tarqalayotgani
xavotir uyg‘otmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
180
2181-
3187
yurak kasalliklari bilan kasallanish yoshi tobora pasaymoqda. Buning asosiy sabablari
zamonaviy hayot sharoitlarida shakllanayotgan turmush tarzi va psixologik omillar
bilan bog‘liqdir.
NOTO'G'RI OVQATLANISH VA SEMIRISH
Fast-fud mahsulotlari, gazli ichimliklar, yuqori kaloriyali, lekin kam ozuqaviy
moddalarga ega ovqatlar — bular yoshlar menyusining ajralmas qismiga aylangan.
Sog‘lom ovqatlanish madaniyatining yetishmasligi va ovqat vaqtlarining notog‘ri
taqsimlanishi metabolik sindrom, semizlik va gipertoniya kabi kasalliklarni keltirib
chiqaradi. Aytish joizki, semizlik nafaqat yurak, balki boshqa organlarga ham bosim
tushiradi.
JISMONIY FAOLLIKNING YETISHMASLIGI
Ko‘pchilik yoshlar kunining asosiy qismini darsda yoki ekranga qarab
o‘tkazmoqda. Bu esa yurak mushaklarining kuchsizlanishiga, qon aylanishining
sekinlashuviga va kislorod yetishmovchiligiga olib keladi. JSST ma’lumotlariga ko‘ra,
11–17 yoshdagi har 5 nafar o‘smirdan 4 nafari jismoniy faollik bo‘yicha minimal
me’yorga ham rioya qilmaydi. Shu sababli, maktab va oliy ta’lim muassasalarida
jismoniy tarbiya darslarining sifati va miqdorini oshirish zarur.
SURUNKALI STRESS VA RUHIY BOSIM
Zamonaviy jamiyatda yoshlar hayotiga ta’sir etuvchi psixologik omillar soni ortib
bormoqda. O‘quv bosimi, ijtimoiy tarmoqlar orqali o‘zini boshqalar bilan solishtirish,
kelajakka bo‘lgan noaniqlik va oila muammolari stress darajasini oshiradi. Kronik
stress yurak urish ritmini buzib, qon bosimini oshiradi va yurak mushagida
mikroshikastlanishlarni keltirib chiqaradi. Uzoq muddatli stress holatlari yurak infarkti
xavfini 2-3 barobar oshiradi.
CHEKISH VA SPIRTLI ICHIMLIKLAR
Erta yoshda zararli odatlar – ayniqsa sigaret chekish va spirtli ichimlik iste’moli
yurak sog‘ligiga bevosita xavf tug‘diradi. Nikotin yurak tez urishini va qon
tomirlarining torayishini keltirib chiqaradi. So‘nggi yillarda yoshlar orasida sigaret va
elektron sigaretlardan foydalanish holatlari ortib bormoqda. Vapes deb ataluvchi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
181
2181-
3187
mahsulotlar xavfsiz emas, ular tarkibida yurakka zararli modda — nikotin saqlanadi.
Shu bilan birga, spirtli ichimliklar va psixoaktiv moddalarning iste’moli yurak ritmiga,
qon bosimiga va qarish jarayonlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
IRSIY OMILLAR VA GENETIK MOYILLIK
Agar ota-onada yurak-qon tomir kasalligi bo‘lsa, bu avlodda irsiy moyillikning
mavjudligiga dalolat beradi. Bunday holatlarda muntazam tibbiy ko‘riklardan o‘tish,
turmush tarzini to‘g‘rilash zarur. Shu bilan birga, atrof-muhitning ifloslanishi,
havodagi chang zarralari, sanoat chiqindilari ham yurak kasalliklariga zamin yaratadi.
XULOSA
Yoshlar orasida yurak-qon tomir kasalliklarining ortib borishi nafaqat tibbiyot
sohasi, balki butun jamiyat uchun og‘riqli muammoga aylangan. Bugungi kunda bu
kasalliklar faqatgina keksalarga xos bo‘lmay, erta yoshdanoq yurak faoliyatida
buzilishlar, qon bosimi oshishi, aritmiyalar va boshqa yurak kasalliklarining
simptomlari aniqlanmoqda. Bunga sabab bo‘layotgan omillar ko‘p va har tomonlama
murakkab: noto‘g‘ri ovqatlanish, semizlik, jismoniy faollikning kamayishi, zararli
odatlarning keng tarqalishi, ruhiy bosim va surunkali stress, uyqu yetishmovchiligi,
ekologik tahdidlar va irsiy moyilliklar — bularning har biri yurak salomatligini
zaiflashtiruvchi asosiy xavf omillari hisoblanadi. Shu sababli, ushbu muammoni
yechishda faqat tibbiy ko‘rsatmalar emas, balki kompleks, ko‘p bosqichli yondashuv
zarur: 1. Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish – sog‘lom ovqatlanish, muntazam
jismoniy mashqlar va to‘g‘ri uyqu rejimi yoshlikdan shakllantirilishi kerak. 2. Ta’lim
tizimida profilaktika muhim o‘rin egallashi – maktab va oliygohlarda yurak
salomatligi, stressga bardoshlilik va zararli odatlar haqida muntazam ma’ruzalar va
treninglar o‘tkazilishi lozim. 3. Oila va jamiyatning roli – ota-onalar bolalariga sog‘lom
hayot tarzini o‘rgatishlari, ularni faol hayotga undashlari lozim. 4. Davlat siyosati va
sog‘liqni saqlash tizimi – yoshlar orasida yurak-qon tomir kasalliklari statistikasi
doimiy monitoring qilinib, profilaktik skrining va erta tashxis tizimi kuchaytirilishi
kerak. 5. Ruhiy salomatlikka e’tibor – stress, depressiya va boshqa psixologik
muammolar yurak salomatligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, psixologik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
182
2181-
3187
yordam markazlari faoliyati kengaytirilishi kerak. Umuman olganda, yurak
salomatligini yoshligidan asrash – kelajak avlod sog‘ligining, jamiyatning barqarorligi
va rivojlanishining muhim kafolatidir. Har bir inson o‘z sog‘ligiga befarq bo‘lmasligi,
ayniqsa yurak kabi muhim a’zoni himoya qilishga ongli ravishda yondashishi kerak.
FOYDALANILGAN ADBIYOTLAR
1. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). Cardiovascular diseases (CVDs). 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi. Yurak qon-tomir kasalliklari
profilaktikasi bo‘yicha tavsiyalar, 2022.
3. Nazarova D., To‘xtaeva M. Yoshlar orasida yurak kasalliklari va ularga qarshi
kurash, Tibbiyot jurnali, 2021.
4. Yusuf S., Reddy S., Ounpuu S., Anand S. Global burden of cardiovascular diseases:
part I: general considerations, the epidemiologic transition, risk factors, and impact of
urbanization. Circulation. 2001.
5. Мухаммадиев Ш.Ю. Кардиология асослари, Тошкент, 2020.
