ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
156
2181-
3187
TIBBIYOTDA GERONTOLOGIYANING O‘RGANILISH NAZARIYASI
Andijon davlat chet tillari instituti
Xomidova Malohat Oktyabrjon qizi
O‘sh Qirg‘iz-O‘zbek universiteti
Sayidiraximova Dilfuza Sayidimaxammadjonovna
Annotatsiya:
Ushbu maqolada tibbiyot fanining muhim yo‘nalishlaridan biri
bo‘lgan gerontologiya fanining nazariy asoslari, asosiy ilmiy yondashuvlari hamda
amaliy ahamiyati yoritilgan. Gerontologiya inson organizmining qarish jarayonlarini
biologik, psixologik va ijtimoiy jihatdan o‘rganadi. Maqolada qarishning genetik, erkin
radikallar, endokrin va immun nazariyalari tahlil qilinadi hamda geriatrik tibbiyot,
geroprofilaktika va zamonaviy tadqiqotlarning ahamiyati ko‘rsatib beriladi.
Аннотация:
В данной статье освещаются теоретические основы, основные
научные подходы и практическое значение геронтологии — одного из важных
направлений медицинской науки. Геронтология изучает процессы старения
человеческого организма с биологической, психологической и социальной точек
зрения. В статье анализируются основные теории старения: генетическая,
свободнорадикальная, эндокринная и иммунная, а также подчеркивается
значение гериатрической медицины, геропрофилактики и современных научных
исследований.
Annotation:
This article highlights the theoretical foundations, main scientific
approaches, and practical significance of gerontology — one of the key fields in
medical science. Gerontology studies the aging process of the human div from
biological, psychological, and social perspectives. The article analyzes major theories
of aging, including genetic, free radical, endocrine, and immune theories, while also
emphasizing the importance of geriatric medicine, geroprevention, and modern
scientific research.
Kalit so‘zlar:
genetika, immun nazariya, gerontologiya, endokrin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
157
2181-
3187
Ключевые слова:
генетика, иммунная теория, геронтология, эндокринная
система.
Keywords:
genetics, immune theory, gerontology, endocrine system.
Zamonaviy tibbiyotning muhim yo‘nalishlaridan biri bu – gerontologiya, ya’ni
qarish jarayonlarini o‘rganadigan fan hisoblanadi. Gerontologiya nafaqat qarish
mexanizmlarini o‘rganadi, balki qarilikni sekinlashtirish, sog‘lom qarish, keksalikdagi
kasalliklarning oldini olish va davolash uslublarini ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Ushbu maqolada tibbiyotda gerontologiyaning o‘rganilish nazariyasi va uning asosiy
yo‘nalishlari haqida so‘z yuritiladi.
Gerontologiya — bu odam organizmining qarish jarayonlarini biologik,
psixologik va ijtimoiy jihatdan o‘rganadigan fan. U uchta asosiy yo‘nalishga ega:
Biogerontologiya – qarishning biologik asoslarini o‘rganadi.
Tibbiy gerontologiya (geriatrik tibbiyot) – keksalarda uchraydigan kasalliklarni
tashxislash, davolash va profilaktika qilish bilan shug‘ullanadi.
Ijtimoiy gerontologiya – keksalikdagi ijtimoiy muammolar, pensiya siyosati,
psixologik moslashuv va boshqa ijtimoiy omillarni o‘rganadi.
Gerontologiya nazariyalari
Gerontologiyada bir nechta nazariy yondashuvlar mavjud. Eng mashhurlari
quyidagilardir:
Genetik nazariya – qarish genetik dasturga asoslangan jarayon, ya’ni har bir
organizm tug‘ilishidan boshlab ma’lum bir vaqtga qadar yashashga “dasturlangan”.
Erkin radikallar nazariyasi – organizmda kislorod asosidagi erkin radikallar
hujayralarni zararlab, qarish jarayonini tezlashtiradi.
Endokrin nazariya – qarish endokrin tizim faoliyatining susayishi bilan bog‘liq.
Immun nazariya – organizm qarigani sari immunitet kuchsizlashadi, bu esa
infektsiyalar va saraton kabi kasalliklarga moyillikni oshiradi.
Tibbiyotda gerontologiyaning ahamiyati
Gerontologiya sog‘lom qarishni ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Tibbiy
gerontologiya yordamida:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
158
2181-
3187
keksa yoshdagi odamlarda uchraydigan surunkali kasalliklar erta aniqlanadi;
qarilik davrida sifatli hayot kechirish imkoniyati yaratiladi;
parvarish,
reabilitatsiya
va
psixologik
qo‘llab-quvvatlash
usullari
takomillashtiriladi.
Xulosa: Gerontologiya inson umrining muhim bosqichlaridan biri bo‘lgan qarilik
davrini chuqur o‘rganadi va sog‘lom qarishni ta’minlovchi nazariy hamda amaliy
yondashuvlarni ishlab chiqadi. Bugungi kunda aholining qarib borayotgan demografik
tarkibini inobatga olgan holda, gerontologiyaga bo‘lgan ehtiyoj kundan-kunga ortib
bormoqda. Shuning uchun bu sohani chuqur o‘rganish nafaqat tibbiyot balki jamiyat
taraqqiyoti uchun ham muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Mechnikov I.I.
O prirode cheloveka. Issledovaniya optimizma
. — M.: Nauka,
1903.
2.
Абрамов А.В., Иванова Т.С.
Геронтология и гериатрия: учебник для
студентов медицинских вузов
. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2019.
3.
Masoro E.J., Austad S.N.
Handbook of the Biology of Aging
. — Academic
Press, 2011.
4.
Кулаженко Т.В.
Основы геронтологии и гериатрии: учебное пособие
. —
СПб.: СпецЛит, 2016.
5.
World Health Organization (WHO).
Global strategy and action plan on
ageing and health
. — Geneva: WHO, 2017.
