ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
90
2181-
3187
INGLIZ TILIDA PREDLOGLARNING ISHLATILISHI
Rishton tumani 2-son politexnikumining
ingliz tili fani oʻqituvchisi
Yahyoyeva Odinaxon Nu'monjon qizi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola ingliz tilida predloglarning grammatik va
semantik xususiyatlarini tahlil qiladi. Predloglarning asosiy turlari — joy, vaqt,
yo‘nalish, sabab va vosita predloglari — batafsil ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
predloglarning frazali fe’llar va sifat-birliklaridagi roli, o‘quvchilarning predloglarni
o‘rganishda duch keladigan qiyinchiliklari tahlil etiladi. Maqolada predloglarni
o‘rgatishda samarali metod va usullar — kontekstual yondashuv, interaktiv mashqlar,
vizual vositalar va rolli o‘yinlar — tavsiya etiladi. Tadqiqot natijalari ingliz tilini
o‘rganuvchilarning predloglardan to‘g‘ri foydalanish qobiliyatini oshirishga xizmat
qiladi. Maqola o‘qituvchilar va til o‘rganayotganlar uchun amaliy qo‘llanma sifatida
mo‘ljallangan.
Kalit so‘zlar
ingliz tili, Predloglar (Prepositions), grammatik funksiyalar, frazali
fe’llar (Phrasal verbs), til o‘rganish
ANNOTATION
This article analyzes the grammatical and semantic features of
prepositions in the English language. The main types of prepositions—those of place,
time, direction, cause, and means—are examined in detail. Additionally, the role of
prepositions in phrasal verbs and adjective-preposition combinations, as well as the
difficulties learners face when acquiring prepositions, are analyzed. The article
recommends effective methods and approaches for teaching prepositions, including
contextual learning, interactive exercises, visual aids, and role-playing activities. The
findings contribute to improving learners’ ability to use prepositions correctly in
English. This article is intended as a practical guide for teachers and language learners.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
91
2181-
3187
Key words
English language, prepositions, grammatical functions, phrasal verbs,
language learning, teaching methods
KIRISH
Ingliz tilida predloglar (prepositions) tilning eng muhim va shu bilan
birga murakkab grammatik kategoriyalaridan biridir. Ular so‘zlar orasidagi
munosabatlarni ko‘rsatadigan bog‘lovchi so‘zlar sifatida tilning sintaktik va semantik
strukturasi uchun ajralmas ahamiyatga ega. Predloglarning vazifasi — gapdagi ot,
olmosh yoki frazalarni boshqalariga bog‘lab, joy, vaqt, yo‘nalish, sabab, shart, vosita,
daraja kabi turli xil munosabatlarni ifodalashdan iborat. Shu sababli ular gap
mazmunini to‘liq va aniq yetkazishda katta rol o‘ynaydi.
Ingliz tilida predloglar soni juda ko‘p bo‘lib, ular nafaqat o‘z mustaqil ma’nosiga
ega, balki ko‘pincha so‘z birikmalari, frazali fe’llar (phrasal verbs), sifat va ot
birikmalarining bir qismi sifatida qo‘llaniladi. Masalan,
look at
,
get on
,
interested in
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
92
2181-
3187
kabi ifodalar predloglar yordamida o‘ziga xos ma’no kasb etadi. Shu sababdan ingliz
tilini mukammal egallash uchun predloglarning grammatik va kontekstual
funksiyalarini to‘liq tushunish zarur. Predloglarning murakkabligi ayniqsa chet tilini
o‘rganayotganlar uchun sezilarli bo‘ladi. Sababi shundaki, ular o‘zbek tilida aniq
ekvivalenti bo‘lmagan yoki boshqa grammatik vositalar bilan ifodalanadigan
mazmunlarni anglashi mumkin. Bundan tashqari, ingliz tilida bir predlog bir nechta
ma’noda ishlatilishi mumkin, yoki turli predloglar bir xil ma’noni berishi mumkin, bu
esa o‘rganishda chalkashliklar keltirib chiqaradi. Masalan,
in
,
on
,
at
kabi joy va vaqt
predloglari o‘zaro nozik farqlarga ega bo‘lib, ularni mustaqil o‘rganish ko‘pincha
noqulaylik tug‘diradi.
Bundan tashqari, predloglar ko‘plab frazali fe’llar va idiomatik ifodalarda
ishlatiladi, ularning ma’nosi esa ko‘pincha so‘zlarning alohida ma’nolaridan farq
qiladi. Shuning uchun predloglar nafaqat grammatik jihatdan, balki kommunikativ
nuqtai nazardan ham chuqur o‘rganishni talab etadi. Muloqotda predloglarni noto‘g‘ri
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
93
2181-
3187
ishlatish nutqning tushunilishini qiyinlashtiradi va ko‘pincha grammatik xatolarga olib
keladi.
Ilmiy tadqiqotlar va amaliy ta’lim tajribalariga ko‘ra, predloglarni o‘rgatishda
an’anaviy grammatik qoidalarni yodlash o‘rniga, ularni kontekstda tushunish, real
hayotiy vaziyatlarda qo‘llash va interaktiv metodlardan foydalanish samaraliroq
ekanligi ko‘rsatilgan. Shu bois ingliz tili o‘qituvchilari predloglarni o‘rgatishda turli
metod va uslublarni qo‘llashlari, o‘quvchilarning til qobiliyatini mustahkamlash uchun
maxsus treninglar tashkil etishlari muhimdir. Ushbu maqola ingliz tilida
predloglarning asosiy turlari, ularning funksiyalari va o‘quvchilarning predloglarni
o‘rganishda duch keladigan asosiy qiyinchiliklari haqida nazariy va amaliy jihatdan
tahlil qiladi. Bundan tashqari, maqolada predloglarni o‘rgatishda qo‘llaniladigan
samarali metodlar va darslikda foydalanish mumkin bo‘lgan interaktiv usullar ham
ko‘rib chiqiladi. Maqolaning maqsadi — o‘qituvchilarga predloglarni o‘rgatishda
yordam berish, o‘quvchilar uchun esa ushbu grammatik mavzuni o‘zlashtirish
jarayonini yengillashtirishdir.
Shunday qilib, predloglar o‘zining murakkabligi va ko‘p qirrali funksiyalari bilan
ingliz tilini o‘rganishda ajralmas va markaziy o‘rin tutadi. Ularni chuqur o‘rganish til
egasining grammatik aniqlik va muloqot samaradorligini oshiradi, shu bilan birga, chet
tilida so‘zlashuv madaniyatini ham boyitadi. Bu esa, zamonaviy ta’lim jarayonida
predloglarga alohida e’tibor qaratishni zaruratga aylantiradi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI Predloglarning ta'rifi va umumiy
xususiyatlari.
Predloglar (prepositions) ingliz tilida ot, olmosh yoki frazalar orasidagi
munosabatlarni ko‘rsatadigan so‘zlardir. Ularning asosiy vazifasi — gapdagi so‘zlar
o‘rtasidagi aloqalarni joy, vaqt, sabab, yo‘nalish kabi kategoriyalar orqali ifodalash.
Predloglarning mustaqil ma’nosi kam bo‘lib, ular asosan boshqa so‘zlar bilan
birgalikda ma’no hosil qiladi. Shuning uchun ular ko‘pincha sintaktik bog‘lovchi
element sifatida qaraladi. Eng ko‘p qo‘llaniladigan predloglarga quyidagilar kiradi:
in,
on, at, by, to, for, with, about, under, over, between, among
va boshqalar. Ularning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
94
2181-
3187
qo‘llanilishi ko‘p qirrali bo‘lib, predloglar ko‘pincha frazali fe’llarning (phrasal verbs),
ot birikmalari yoki sifatlar bilan birga ishlaydi.
Predloglarning turlari va ularning grammatik funksiyalari
Predloglar o‘z vazifasiga qarab bir necha asosiy turga bo‘linadi:
Joy predloglari (Prepositions of place).
Bu predloglar ob’ektlarning bir-biriga
nisbatan joylashishini ifodalaydi:
in
— ichida:
The book is in the bag.
on
— ustida:
The picture is on the wall.
at
— aniq nuqtada:
She is waiting at the bus stop.
under
— ostida:
The cat is under the table.
between
— o‘rtasida:
The park is between the school and the hospital.
Vaqt predloglari (Prepositions of time).
Vaqtni ifodalovchi predloglar ma’lum
vaqt, davr yoki nuqtani ko‘rsatadi:
at
— aniq vaqt uchun:
The meeting is at 3 p.m.
on
— kunlar va sanalar uchun:
We will meet on Monday.
in
— oylar, yillar va davrlar uchun:
She was born in April.
since
— ma’lum vaqt nuqtasidan boshlab:
He has lived here since 2010.
for
— vaqt davomiyligi:
She has been working for two hours.
Yo‘nalish va harakat predloglari (Prepositions of direction and movement).
Ushbu predloglar harakat yoki yo‘nalishni ifodalaydi:
to
— maqsadga yo‘naltirish:
He is going to the market.
into
— ichkariga kirish:
She jumped into the pool.
onto
— ustiga chiqish:
The cat climbed onto the roof.
from
— manbani bildiradi:
He came from Spain.
Sabab va maqsad predloglari (Prepositions of cause and purpose). because of
— sababini ko‘rsatadi:
The flight was delayed because of the weather.
for
— maqsad yoki foyda uchun:
This gift is for you.
due to
— sabab:
The cancellation was due to technical problems.
Vosita va agentlik predloglari (Prepositions of means and agency)
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
95
2181-
3187
by
— vosita yoki agentlik:
The book was written by the author.
with
— asbob yoki vosita:
She cut the paper with scissors.
Frazali fe’llar va sifat-birlikdagi predloglar (Phrasal verbs and adjective-
preposition combinations)
Predloglar ko‘pincha frazali fe’llar tarkibida bo‘lib, ular yangi ma’no hosil qiladi:
look after
— g‘amxo‘rlik qilish
run into
— to‘qnash kelish
give up
— voz kechish
Shuningdek, sifat va predlog birikmalari orqali holat va munosabat ifodalanadi:
interested in
— qiziqqan
afraid of
— qo‘rqqan
good at
— yaxshi
Predloglarning qo‘llanilishidagi murakkabliklar va o‘quvchilar duch
keladigan qiyinchiliklar.
Ingliz tilini o‘rganayotganlar uchun predloglarni to‘g‘ri
ishlatish ko‘plab qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Bu asosan quyidagi sabablarga
bog‘liq:
Ona tilidan tarjimaning noto‘g‘ri qo‘llanilishi
Ko‘plab o‘quvchilar predloglarni ona tiliga so‘zma-so‘z tarjima qilganda
xatolarga yo‘l qo‘yadilar. Masalan, o‘zbek tilida predlog vazifasini bajaruvchi turli
qo‘shimchalar yoki so‘zlar ingliz tilida to‘g‘ri predlog bilan almashtirilishi kerak.
Predloglarning ko‘p ma’noliligi
Bir predlog bir nechta ma’noda ishlatilishi mumkin. Masalan,
on
predlogi joyni
(
on the table
) va vaqtni (
on Monday
) ifodalashi mumkin, bu esa o‘quvchilarni
chalg‘itadi.
Predloglarning sinonimligi
Ba’zan bir xil ma’noni beruvchi turli predloglar mavjud:
in
va
inside
,
at
va
by
.
Ularning o‘zaro farqlarini tushunish qiyin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
96
2181-
3187
Frazali fe’llardagi predloglar. Frazali fe’llar o‘ziga xos iboralar bo‘lib, predlog
o‘zgarganda butun frazaning ma’nosi o‘zgaradi. Bu esa o‘quvchilar uchun alohida
murakkablik hisoblanadi.
Predloglarni alohida yodlash o‘rniga, ularni real hayotiy vaziyatlar va gap
tarkibida o‘rgatish ko‘proq samarali. Masalan,
describe your room
vazifasi orqali joy
predloglarini o‘rganish. Diagrammalar, rasm va xaritalar predloglarning joy va harakat
tushunchalarini tushuntirishda samarali. Shuningdek, interaktiv o‘yinlar, onlayn testlar
o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi. Real hayotiy vaziyatlarga asoslangan rolli
o‘yinlar, masalan,
asking for directions
yoki
shopping dialogues
, predloglarni amaliy
qo‘llash imkonini beradi. O‘qituvchilar o‘quvchilarning predlog ishlatishda qilgan
xatolarini aniqlab, ularni tushuntirib, takroriy mashqlar bilan ishlashlari muhim.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Ingliz tilida predloglarning o‘rni va ularning to‘g‘ri
ishlatilishi til o‘rganishda muhim ahamiyatga ega ekanligi tadqiqotlar davomida
yaqqol ko‘rsatildi. Predloglar sintaktik va semantik jihatdan tilning strukturaviy bir
qismi bo‘lib, gapdagi so‘zlar o‘rtasidagi munosabatlarni aniqlab beradi. Ularning
to‘g‘ri qo‘llanilishi nutqning mazmunan to‘g‘ri va tushunarli bo‘lishini ta’minlaydi,
shuningdek, chet tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini oshiradi. Maqolada
ko‘rsatilganidek, predloglar ingliz tilida ko‘p qirrali grammatik vosita bo‘lib, ular joy,
vaqt, yo‘nalish, sabab, maqsad, vosita kabi turli xil munosabatlarni ifodalaydi.
Predloglarning ko‘p ma’noliligi va frazali fe’llar tarkibidagi o‘rni o‘quvchilar uchun
katta qiyinchiliklar tug‘diradi. Shuning uchun predloglarni o‘rgatish jarayonida
faqatgina qoidalarni yodlash emas, balki ularni kontekstda va real muloqot
vaziyatlarida qo‘llash ko‘nikmasini shakllantirish zarur.
Shuningdek, o‘rganishda ona tilidan bexato foydalanish muhimligini ta’kidlash
joiz. Ko‘pincha ona tilidan to‘g‘ri tarjima qilish predloglarni noto‘g‘ri qo‘llanishiga
olib keladi. Shu bois, o‘qituvchilar o‘quvchilarga predloglarning ingliz tilidagi aniq
ma’nolari va ishlatilish holatlarini amaliy misollar bilan tushuntirishlari muhimdir.
Maqolada predloglarni o‘rgatishda kontekstual yondashuv, vizual vositalar, interaktiv
o‘yinlar va rolli mashqlar kabi samarali metodlar muhokama qilindi. Ushbu metodlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
97
2181-
3187
o‘quvchilarning mavzuni yaxshiroq tushunishlari va o‘zlashtirishlariga katta yordam
beradi. Predloglarni o‘rgatishda individual yondashuv va xatolarni tahlil qilish ham
o‘quv jarayonining samaradorligini oshiradi. Umuman olganda, ingliz tilida predloglar
mavzusini chuqur o‘rganish va samarali o‘rgatish nafaqat grammatika bilimlarini
mustahkamlash, balki til bilan erkin va to‘liq ifoda etish ko‘nikmalarini shakllantirish
uchun zarurdir. Bu esa o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi
hamda ularga haqiqiy muloqot muhitida ishonch bilan so‘zlashish imkonini beradi.
Kelajakda ingliz tilidagi predloglarni yanada samarali o‘rgatish uchun pedagogik
tadqiqotlarni davom ettirish, o‘quv adabiyotlarini boyitish va innovatsion
texnologiyalarni kengroq qo‘llash lozim. Shu yo‘l bilan, predloglarning murakkabligi
yengillashtiriladi va o‘quvchilarning til bilimi yangi bosqichga ko‘tariladi. Shunday
qilib, predloglar ingliz tilida nafaqat grammatik qoidalar to‘plami, balki tilning jonli,
amaliy va interaktiv qismi sifatida o‘rganilishi kerak. Bu esa zamonaviy ta’lim
jarayonining muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1
Azar, B. (2007).
Understanding English Grammar
. Pearson Education.
2.
Biber, D., Conrad, S., & Leech, G. (2002).
Longman Grammar of Spoken and
Written English
. Longman.
3.
Collins, L. (2015).
English Articles: A Comprehensive Guide to Using "A," "An,"
and "The" in English
. Oxford University Press.
4.
Cook, V. (2003).
The English Language: A Linguistic Introduction
. Wiley-
Blackwell.
5.
Eastwood, J. (1994).
Oxford Guide to English Grammar
. Oxford University Press.
6. Faxriddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI
AVTOMOBILLARNING
TORMOZ
SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific researchers
(IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337.
7.Qurbonazarov S. et al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF
MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
98
2181-
3187
SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Multidisciplinary Journal of Science
and Technology. – 2024. – Т. 4. – №. 8. – С. 45-50.
8.Xuzriddinovich B. F. et al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI
TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI
TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 4. – С. 81-
87.
9. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI
MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI
O ‘RGANISH.
10. Karshiev F. U., Abduqahorov N. ABS BILAN JIHOZLAНГАН M1 TOIFALI
AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic
research in educational sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 787-791. 11.Каршиев
Фахридин Умарович, Н.Абдуқаҳоров ИЗУЧЕНИЕ МИКРОСТРУКТУРЫ
СТАЛИ
В
МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//https://www.iupr.ru/6-121-2024
https://www.iupr.ru/_files/ugd/b06fdc_15c4798c874a4ddab326a52bd3af34ea.pdf?ind
12. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI
MUHITLARDA
TORMOZLANISHINI
TAHLIL
QILISH
VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
13. Farxadjonovna, Bekimbetova Elmira, and Abduqahorov No‘monbek.
"STARTING ENGINES AT LOW TEMPERATURES." Multidisciplinary Journal of
Science and Technology 5.2 (2025): 83-87.
14. Xusinovich, Turdialiyev Jonibek, and Mo‘minov Nurali Ro‘zibayevich. "M1
TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI
TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI O ‘RGANISH."
15. В. Я. Бочкарев. Новые технологии и средства измерений, методы
организации водоучета на оросительных системах. Новочеркасск, 2012,227 с
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
99
2181-
3187
16.В.А.Втюрин.Автоматизированные системы управления технологичес-кими
процессами .Основы АСУТП. Санкт-Петербург 2006,154 с.
17.Рачков М.Ю. Технические средства автоматизатсии.- Москва: МГИУ, 2006,-
347 с. 9.Vohidov А.Х. Abdullaeva D.A. Avtomatikanmg texnik vositalari. T..TIMI,
2011.180 b.
