ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
6
2181-
3187
INGLIZ TILIDA MODAL FEʼLLAR
Rishton tumani 2-son politexnikumining
ingliz tili fani oʻqituvchisi
Abduvoxidova Shukuronaxon Qahramon qizi
shukronaxonabduvoxidova100@gmail.com
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada ingliz tilidagi modal fe’llarning (can,
could, may, might, must, should, will, would va boshqalar) grammatik va
kommunikativ funksiyalari chuqur tahlil qilinadi. Modal fe’llar yordamida so‘zlovchi
o‘z fikrini ehtimollik, majburiyat, maslahat, ruxsat yoki imkoniyat kabi turli ma’no
ohanglarida ifoda etadi. Shu jihatdan ularni chet tili sifatida o‘rganayotgan
o‘quvchilarga o‘rgatish, ularning muloqot kompetensiyasini shakllantirishda muhim
rol o‘ynaydi. Maqolada modal fe’llarning turlari, ularning qo‘llanilishidagi farqlar,
o‘quvchilar duch keladigan muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha samarali
o‘qitish strategiyalari yoritilgan. Bundan tashqari, interaktiv metodlar, vizual vositalar,
real hayotiy vaziyatlar asosidagi topshiriqlarning afzalliklari ham tahlil qilingan.
Mazkur tadqiqot natijalari ingliz tilini o‘qitishda modal fe’llar mavzusiga didaktik va
amaliy yondashuvni taklif etadi.
Kalit so‘zlar
modal fe’llar, ingliz tili, grammatik kompetensiya, muloqot, til
o‘qitish, ehtimollik, majburiyat, interaktiv metodika, kontekstual o‘rganish, chet tili
ta’limi;
ANNOTATION
This article provides a comprehensive analysis of the
grammatical and communicative functions of modal verbs in the English language
(such as
can, could, may, might, must, should, will, would
, and others). Modal verbs
allow speakers to express meaning with various shades such as probability, obligation,
permission, advice, or ability. Therefore, teaching them effectively is crucial in
developing communicative competence among learners of English as a foreign
language. The article explores different types of modal verbs, their usage in context,
typical learner errors, and effective strategies for teaching them. Additionally, the
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
7
2181-
3187
benefits of interactive methods, visual aids, and real-life scenario-based activities are
discussed. The findings of this study propose a didactic and practical approach to
teaching modal verbs within the broader context of English language education.
Key words
Modal verbs, English language, grammatical competence,
communication, language teaching, probability, obligation, interactive methodology,
contextual learning, foreign language education
KIRISH
Ingliz tili bugungi globallashuv davrida xalqaro muloqot, ilm-fan,
texnologiya, diplomatiya va ta’lim sohalarining eng asosiy vositalaridan biriga
aylangan. Til o‘rganishda grammatik kompetensiya, ayniqsa, modal fe’llarni to‘g‘ri
tushunish va qo‘llay olish, til egallovchilarning muvaffaqiyatli kommunikatsiyasida
muhim o‘rin tutadi. Modal fe’llar (can, could, may, might, must, shall, should, will,
would va boshqalar) ingliz tilida yordamchi fe’llar sifatida amal qiladi va ular gapda
asosiy fe’lga qo‘shilib, nutqqa turli xil ma’no ohanglarini kiritadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
8
2181-
3187
Ular vositasida ehtimollik, imkoniyat, majburiyat, maslahat, ruxsat, tilak yoki
ehtiyotkorlik kabi ifodalar bildiriladi.
Ko‘plab tilshunoslar (Swan, 2005; Celce-Murcia & Larsen-Freeman, 1999)
modal fe’llarni funksional grammatika doirasida baholab, ularni gap tuzishdagi
vazifasidan tashqari, nutq egasining psixologik va kommunikativ kayfiyatini
ifodalovchi vosita sifatida ham qaraydilar. Modal fe’llar nafaqat grammatik vosita,
balki ijtimoiy til vaziyatlarida to‘g‘ri muomala madaniyatini shakllantirishda ham
muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, "You must attend the meeting" (Siz majlisda
qatnashishingiz shart) va "You should attend the meeting" (Siz majlisda
qatnashishingiz kerak) jumlalari grammatik jihatdan o‘xshash ko‘rinsa-da, ular
bildirayotgan majburiyat darajasi va nutq egasining niyati nuqtayi nazaridan sezilarli
farq qiladi.
Shuni ta’kidlash joizki, ingliz tilida modal fe’llar odatda o‘zgarmas shaklda
ishlatiladi va ular doimo asosiy fe’lning infinitiv (to-siz) shakli bilan birga keladi.
Biroq, ularning murakkab va noaniq ma’no qatlamlari til o‘rganayotgan o‘quvchilar
uchun tushunishda qiyinchilik tug‘dirishi mumkin. Ayniqsa, ingliz tilini chet tili
sifatida o‘rganayotgan talabalar orasida modal fe’llarni noto‘g‘ri qo‘llash hollari tez-
tez uchraydi. Bu, o‘z navbatida, ularning fikrni aniq va to‘g‘ri ifoda qilishiga to‘sqinlik
qiladi. Chet tillarni o‘rgatishda zamonaviy metodikalarning asosiy tamoyillaridan biri
bu — til vositalarining muloqotdagi real qo‘llanilishini o‘rgatishdan iborat. Shu nuqtai
nazardan, modal fe’llarni faqat grammatik qoidalar asosida emas, balki muloqotga
yo‘naltirilgan holda, ya’ni ularning kontekstda ishlatilishini tahlil qilish orqali
o‘rgatish zarur. Interaktiv metodlar — ro‘yxatga asoslangan topshiriqlar, rolli o‘yinlar,
holatli mashqlar (case study), hamda dialoglar asosida mashq qilish orqali modal
fe’llarni samarali o‘zlashtirish mumkin. Shu bilan birga, modal fe’llarning ona
tilimizdagi ifodalar bilan farqini ham chuqur tushuntirish muhimdir. O‘zbek tilida
modal mazmun ko‘proq gap ohangi, bog‘lovchilar yoki kesim orqali ifodalanadi. Ingliz
tilida esa bu ma’no qatlamlari maxsus grammatik vositalar — modal fe’llar orqali
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
9
2181-
3187
ifodalanadi. Bu esa til o‘rganayotgan o‘quvchidan ko‘proq nazariy tayyorgarlikni va
amaliy mashqlarni talab qiladi.
Mazkur maqolada modal fe’llarning grammatik va kommunikativ funksiyalari,
ularni o‘qitishda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan metodik yondashuvlar, shuningdek
o‘quvchilarning modal fe’llar bilan bog‘liq xatolari va ularni tuzatish bo‘yicha
tavsiyalar yoritib beriladi. Maqolaning asosiy maqsadi — ingliz tilini samarali
o‘qitishda modal fe’llarning ahamiyatini ochib berish hamda o‘qituvchilar uchun
amaliy yo‘l-yo‘riqlar ishlab chiqishdan iborat.
TADQIQOT METODOLOGIYASI.
Modal fe’llarning turlari va
grammatik funksiyalari (kengaytirilgan).
Modal fe’llar ingliz tili grammatikasining
muhim bo‘g‘ini bo‘lib, ular yordamida gap mazmuniga turli konnotativ (ya’ni
qo‘shimcha, bilvosita) ma’nolar kiritiladi. Ular asosan quyidagi funksiyalarni bajaradi:
Qobiliyat va imkoniyatni ifodalovchi modal fe’llar. Can / Could – jismoniy yoki
aqliy qobiliyat:
I can speak three languages.She could swim when she was five.
Bu
fe’llar, shuningdek, ruxsat va iltimos so‘rashda ham qo‘llaniladi:
Can I go to the
restroom?Could you help me, please?
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
10
2181-
3187
Ehtimollik va taxmin. May / Might – voqeaning sodir bo‘lish ehtimolini bildiradi.
It may rain tomorrow.He might be at home.
Farq shundaki,
might
nisbatan pastroq
ehtimollikni anglatadi.
Majburiyat va zaruriyat.
Must / Have to / Need to / Ought to / Should – har xil
darajadagi majburiyat yoki keraklilikni ifodalaydi:
Modal
Ma’nosi
Misol
Must
Kuchli ichki majburiyat
You must obey the rules.
Have to
Tashqi majburiyat (qonun,
tartib)
We
have
to
wear
uniforms.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
11
2181-
3187
Modal
Ma’nosi
Misol
Should / Ought
to
Maslahat,
axloqiy
majburiyat
You should see a doctor.
Need to
Zaruriyat
You need to complete this
form.
Ushbu modal fe’llarning stilistik farqlari ham mavjud:
must
ko‘proq rasmiy yoki
qat’iy ohangda ishlatilsa,
should
yumshoqroq maslahat ohangini beradi.
Kelajak, niyat va istak. Will / Would / Shall – kelajakdagi harakatlar, tayyorlik,
istak yoki iltimosni bildiradi.
I
will
call
you
later.
Would
you
like
some
coffee?
Shall we begin?
Would
ham hurmat ohangida rasmiy taklif yoki iltimos bildirishda ishlatiladi.
Modal fe’llarning muloqotdagi ahamiyati va kontekstual qo‘llanilishi.
Modal fe’llar yordamida nutq egasi o‘z munosabatini bildiradi — ishonch, gumon,
istak, ehtimol yoki ko‘rsatma kabi. Shu sababli, ular kommunikativ yondashuv asosida
o‘rgatilganda, o‘quvchilar muloqotda ancha erkin harakat qila oladi.
Masalan:
You mustn’t talk during the test.
– bu qat’iy taqiqlov (no permission)
You don’t have to talk.
– bu esa majburiyat yo‘qligini bildiradi (no necessity)
Bu ikki jumla grammatik jihatdan o‘xshash ko‘rinsa-da, semantik jihatdan
butunlay farqlidir. Bu farqni tushuntirish uchun kontekst asosida misollar keltirish
samarali usul hisoblanadi. Shuningdek, modal fe’llar madaniy jihatdan ham farq qiladi.
Masalan, ingliz tilida
May I leave?
rasmiy ruxsat so‘rash shakli hisoblanadi, holbuki
o‘zbek tilida bu
Ketaymi?
kabi yumshoqroq ifoda bilan beriladi. Shuning uchun
o‘qituvchi o‘quvchilarga faqat grammatikani emas, balki madaniy muloqot
kontekstlarini ham tushuntirib borishi muhim.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
12
2181-
3187
O‘quvchilar duch keladigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari.
4.1. Grammatik xatolar. Modal fe’llardan so‘ng noto‘g‘ri fe’l shaklini qo‘llash:
He can to swim
(xato) o‘rniga
He can swim
(to‘g‘ri)
Semantik chalkashliklar. Must
va
have to
orasidagi farqni tushunmaslik.
May
va
might
ning ehtimollik darajasini ajrata olmaslik. Ko‘p hollarda o‘quvchilar
modal fe’llarni o‘zbek tiliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilib, ularning asl
konnotatsiyasini yo‘qotishadi. Masalan,
You should see a doctor
jumlasini
Sen vrachni
ko‘rishing kerak
deb tarjima qilish mumkin, ammo bu maslahat ohangini to‘liq aks
ettirmaydi. Ba’zi modal fe’llar talaffuzi og‘ir (masalan:
would
,
ought to
), bu esa
o‘quvchilarni og‘zaki muloqotda qiynaydi.
Modal fe’llarni samarali o‘rgatish strategiyalari.
Dialoglar va rolli o‘yinlar
orqali o‘quvchilar modal fe’llarni tabiiy muloqotda qo‘llashni o‘rganadi. Masalan:
Hotel Reservation
,
Doctor Visit
,
Job Interview
kabi mavzularda mashqlar tuzish.
Talabalarga turli ijtimoiy holatlar (masalan: maktabda tartib, yo‘l harakati, oilaviy
maslahatlar) berilib, ularga mos ravishda modal fe’l tanlash topshiriladi. Jadval,
diagramma, kontekstli rasmlar orqali modal fe’llar farqlari va qo‘llanilishi
tushuntiriladi.
Masalan, quyidagicha jadval:
Modal Fe’l
Qo‘llanilishi
Gap namunasi
Can
Qobiliyat
I can play the guitar.
Should
Maslahat
You should drink more water.
Must
Kuchli majburiyat
You must fasten your seatbelt.
Xatoliklarni tahlil qilish.
Talabalarning yozma ishlaridagi modal fe’llarga oid
xatolarni sinf bilan birga tahlil qilish, sabablarini tushuntirish va tuzatish usullarini
ishlab chiqish.
Modal fe’llar asosida viktorina, “Correct or Incorrect?”, “Complete the Dialogue”
kabi o‘yinlar darsni jonlantiradi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Ingliz tilida modal fe’llar grammatikaning o‘ziga
xos va muhim bo‘limi hisoblanadi. Ular faqat grammatik vosita emas, balki muloqotda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
13
2181-
3187
so‘zlovchining niyatini, kayfiyatini, shaxsiy fikrini, va munosabatini ifoda qilish
vositasidir. Modal fe’llar yordamida ehtimollik, qobiliyat, majburiyat, maslahat, ruxsat
so‘rash va rad etish kabi muhim nutq aktlari amalga oshiriladi. Shuning uchun modal
fe’llarni o‘zlashtirish ingliz tilida erkin va to‘g‘ri muloqot qilishda o‘ta zarur
hisoblanadi.
Chet tilini o‘rganayotgan talabalar ko‘pincha modal fe’llarni o‘rganishda bir
nechta muammolarga duch keladilar: grammatik shakllarni noto‘g‘ri ishlatish, ularning
kontekstdagi ma’nosini to‘liq anglamaslik, o‘zbek tilidagi muqobillari bilan
chalkashtirish, va talaffuzda qiynalish. Bu muammolar, albatta, chuqur va tizimli
o‘qitishni talab qiladi.
Ushbu maqolada tahlil qilinganidek, modal fe’llar har xil vaziyatlarda turli
kommunikativ maqsadlarga xizmat qiladi. Masalan,
must
kuchli majburiyat bildirsa,
should
yumshoqroq maslahatni anglatadi;
can
qobiliyatni bildirsa,
may
ehtimollik
yoki ruxsat so‘rashda ishlatiladi. Bu nozik farqlarni tushunish — tilni amaliy jihatdan
to‘g‘ri ishlatish uchun juda muhim. Til o‘rganishda faqat qoida o‘rganish emas, balki
mazmun, kontekst va madaniyatga asoslangan yondashuv zarur. Shuningdek, modal
fe’llar til madaniyatini tushunishda ham kalit rol o‘ynaydi. Ingliz tilida ruxsat so‘rash,
taklif qilish, yoki birovni bir ishga undashda modal fe’llar orqali ohang va nutq
etikasini ifodalash muhim hisoblanadi. Masalan,
Could you help me?
kabi iboralar
hurmat va odobni bildiradi. Bu jihatlar o‘zbek tiliga bevosita tarjima qilib
bo‘lmaydigan til xususiyatlaridandir. O‘quvchilarning ushbu fe’llarni chuqur va
samarali o‘zlashtirishlari uchun o‘qituvchilar quyidagi tamoyillar asosida darsni
tashkil etishlari maqsadga muvofiq:
Kommunikativ yondashuvni afzal ko‘rish:
Modal fe’llarni muloqot asosida, real hayotiy holatlar orqali o‘rgatish.
Kontekst
asosida o‘rgatish:
Har bir modal fe’lning ma’nosini faqat izoh bilan emas, balki
vaziyat asosida tushuntirish.
Ko‘rgazmali va interaktiv metodlardan foydalanish:
Jadval, audio-dialog, rolli o‘yinlar, testlar orqali bilimni mustahkamlash.
Kognitiv va
madaniy tafovutlarni hisobga olish:
O‘quvchilarga modal fe’llarning ingliz tilidagi
ijtimoiy va madaniy funksiyalarini tushuntirish. O‘qituvchi sifatida biz nafaqat qoidani
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
14
2181-
3187
o‘rgatishimiz, balki til vositalarini to‘g‘ri ishlatish uchun kontekst va madaniy
mazmunni ham yetkazishimiz zarur. Modal fe’llar orqali talabalar o‘z fikrini aniqlik,
muloyimlik, ehtiyotkorlik yoki qat’iylik bilan ifoda eta olish imkoniga ega bo‘ladilar.
Bu esa ularning til kompetensiyasini yuqori darajaga ko‘taradi.
Xulosa qilib aytganda, modal fe’llarni o‘rgatish ingliz tilini o‘rgatishning ajralmas
qismi bo‘lib, ularni chuqur o‘zlashtirish o‘quvchilarning muloqotga tayyor bo‘lish
darajasini belgilaydi. O‘qituvchining vazifasi esa bu fe’llarning grammatik va
semantik xususiyatlarini sodda, tushunarli, lekin chuqur tahlil asosida yetkazishdan
iboratdir. Modal fe’llarni muloqotda to‘g‘ri ishlata oladigan o‘quvchi esa tilni haqiqiy
hayotda faol qo‘llay oladigan, mustaqil va ijtimoiy jihatdan faol til egasiga aylanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1
Azar, B. (2007).
Understanding English Grammar
. Pearson Education.
2.
Biber, D., Conrad, S., & Leech, G. (2002).
Longman Grammar of Spoken and
Written English
. Longman.
3.
Collins, L. (2015).
English Articles: A Comprehensive Guide to Using "A," "An,"
and "The" in English
. Oxford University Press.
4.
Cook, V. (2003).
The English Language: A Linguistic Introduction
. Wiley-
Blackwell.
5.
Eastwood, J. (1994).
Oxford Guide to English Grammar
. Oxford University Press.
6. Faxriddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI
AVTOMOBILLARNING
TORMOZ
SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific researchers
(IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337.
7.Qurbonazarov S. et al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF
MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD
SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Multidisciplinary Journal of Science
and Technology. – 2024. – Т. 4. – №. 8. – С. 45-50.
8.Xuzriddinovich B. F. et al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI
TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
15
2181-
3187
TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 4. – С. 81-
87.
9. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI
MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI
O ‘RGANISH.
10. Karshiev F. U., Abduqahorov N. ABS BILAN JIHOZLAНГАН M1 TOIFALI
AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic
research in educational sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 787-791. 11.Каршиев
Фахридин Умарович, Н.Абдуқаҳоров ИЗУЧЕНИЕ МИКРОСТРУКТУРЫ
СТАЛИ
В
МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//https://www.iupr.ru/6-121-2024
https://www.iupr.ru/_files/ugd/b06fdc_15c4798c874a4ddab326a52bd3af34ea.pdf?ind
12. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI
MUHITLARDA
TORMOZLANISHINI
TAHLIL
QILISH
VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
13. Farxadjonovna, Bekimbetova Elmira, and Abduqahorov No‘monbek.
"STARTING ENGINES AT LOW TEMPERATURES." Multidisciplinary Journal of
Science and Technology 5.2 (2025): 83-87.
14. Xusinovich, Turdialiyev Jonibek, and Mo‘minov Nurali Ro‘zibayevich. "M1
TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI
TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI O ‘RGANISH."
15. В. Я. Бочкарев. Новые технологии и средства измерений, методы
организации водоучета на оросительных системах. Новочеркасск, 2012,227 с
16.В.А.Втюрин.Автоматизированные системы управления технологичес-кими
процессами .Основы АСУТП. Санкт-Петербург 2006,154 с.
17.Рачков М.Ю. Технические средства автоматизатсии.- Москва: МГИУ, 2006,-
347 с. 9.Vohidov А.Х. Abdullaeva D.A. Avtomatikanmg texnik vositalari. T..TIMI,
2011.180 b.
