ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
3
2181-
3187
RAQOBAT SHAROITIDA SPORTCHILARNING HISSIY
BOSHQARUVI
Farg’ona davlat
unversiteti
Psixologiya (sport) yo’nalishi III kurs
Talabasi
Meliqoʻziyeva Mohidabonu
ANNOTATSIYA
Maqola raqobat sharoitida sportchilarning hissiy boshqaruvi, uning ahamiyati va
shakllanish omillari haqida so‘z yuritadi. Hissiy boshqaruv sportchilarning stressga
bardosh berishida va musobaqada muvaffaqiyat qozonishida muhim rol o‘ynaydi.
Kalit so‘zlar:
hissiy boshqaruv, sportchi, raqobat, stress, psixologik tayyorgarlik
АННОТАЦИЯ
В статье рассматривается эмоциональная регуляция спортсменов в
условиях соревнований, её значение и факторы формирования. Эмоциональная
регуляция играет важную роль в способности спортсменов справляться со
стрессом и добиваться успеха в соревнованиях.
Ключевые слова:
эмоциональная регуляция, спортсмен, соревнование,
стресс, психологическая подготовка
ABSTRACT
The article discusses athletes’ emotional regulation in competitive environments,
its significance, and factors influencing its development. Emotional regulation plays a
crucial role in athletes’ ability to withstand stress and achieve success in competitions.
Keywords:
emotional regulation, athlete, competition, stress, psychological
preparation
Sportda muvaffaqiyatga erishish uchun nafaqat jismoniy tayyorgarlik, balki
psixologik barqarorlik ham zarur. Ayniqsa, musobaqalar vaqtida sportchilar katta
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
4
2181-
3187
stress va bosim ostida bo‘ladilar. Shu sababli, raqobat sharoitida sportchilarning hissiy
boshqaruvi ularning natijalariga bevosita ta’sir qiluvchi muhim omil hisoblanadi.
Hissiy boshqaruv – bu sportchining o‘z his-tuyg‘ularini anglab, ularni nazorat
qilish va to‘g‘ri yo‘naltirish qobiliyatidir. Raqobat davomida sportchi o‘zini
yo‘qotmasligi, diqqatini jamlashi va salbiy hissiyotlarni yengib o‘tishi kerak. Hissiy
boshqaruv orqali sportchi optimal qarorlar qabul qilib, o‘zining maksimal
imkoniyatlarini namoyon eta oladi.
Bu jarayonda quyidagi omillar muhim hisoblanadi:
- Psixologik tayyorgarlik (masalan, vizualizatsiya, nafas olish mashqlari)
- Murabbiy va sport psixologi yordamining mavjudligi
- O‘z-o‘zini tahlil qilish va ruhiy refleksiya
- Motivatsiya va o‘z-o‘zini rag‘batlantirish
Sportchilarning hissiy boshqaruvi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar ko‘rsatadiki,
yaxshi rivojlangan hissiy boshqaruv sportchining stressga chidamliligini oshiradi va
raqobatdagi muvaffaqiyatlarini kuchaytiradi.
Hissiy boshqaruv – bu insonning o‘z his-tuyg‘ularini anglab yetishi, ularni
boshqarishi va mos holatga yo‘naltira olish qobiliyatidir. Sportchilar uchun bu
qobiliyat musobaqa vaqtida stress, asabiylik, qo‘rquv yoki asabiy kayfiyatlarni nazorat
qilishda muhim rol o‘ynaydi.
Musobaqa vaqtida quyidagi omillar sportchi psixologiyasiga ta’sir qiladi:
-Kutilgan natijani ko‘rsata olmaslikdan qo‘rquv
-Tomoshabinlar, murabbiylar, jamoa.3. Hissiy boshqaruvni rivojlantirish usullari
Vizualizatsiya – sportchi o‘z g‘alabasini tasavvur qilib, unga yo‘l ochadi. Afferent
(nafas) boshqaruvi – chuqur nafas olish yordamida stress pasaytiriladi. Ichki dialog –
“men eplayman”, “men kuchliman” kabi o‘z-o‘ziga ijobiy gaplar.Sport psixologi
individual mashg‘ulotlar orqali sportchining qo‘rquv va asabiylik holatlarini aniqlab,
ularni bartaraf etishga yordam beradi.Raqobat sharoitida hissiy boshqaruv sportchining
muvaffaqiyati uchun ajralmas qismdir. Uni rivojlantirish doimiy psixologik
tayyorgarlik, murabbiy yordami va shaxsiy mashqlar orqali amalga oshiriladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
5
2181-
3187
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Jones, G., & Hardy, L. (1990). Stress and Performance in Sport. Wiley.
2.
Lazarus, R. S. (1993). Coping Theory and Research: Past, Present, and Future.
Psychosomatic Medicine, 55(3), 234–247.
3.
Gross, J. J. (1998). The Emerging Field of Emotion Regulation: An Integrative
Review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299.
4.
Orlick, T. (2008). In Pursuit of Excellence: How to Win in Sport and Life
Through Mental Training. Human Kinetics.
5.
Мясищев, В. Н. (2000). Психология спорта. Москва: Просвещение.
6.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. W.H. Freeman.
