ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
411
2181-
3187
ISLOM KARIMOV: MUSTAQIL O‘ZBEKISTON ASOSCHISI VA
MILLIY TARAQQIYOT STRATEGIYASINING MUALLIFI
To’raqulov Elbek Murodullayevich
1
-son Davolash ishi fakulteti 4-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar:
Maxmudova Aziza Nugmanovna,
professor, Ijtimoiy va gumanitar fanlar kafedrasi mudiri
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Annotatsiya
: Mazkur maqolada Islom Karimovning O‘zbekiston Respublikasi
mustaqilligini e’lon qilishdagi tarixiy roli va milliy taraqqiyot strategiyasini ishlab
chiqishdagi beqiyos hissasi yoritilgan. Uning siyosiy yetakchiligi, mustaqil davlat
qurishdagi strategik qarashlari, ma’naviy-ma’rifiy sohadagi tashabbuslari hamda
xalqaro maydonda O‘zbekistonning obro‘sini oshirishga qo‘shgan hissasi zamonaviy
tahlil asosida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Islom Karimov asos solgan g‘oya va
tamoyillarning bugungi O‘zbekiston rivoji bilan qanday uzviy bog‘liqlikda davom
etayotgani ham tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Islom Karimov, mustaqillik, taraqqiyot strategiyasi, siyosiy meros,
davlat qurilishi, milliy g‘oya, O‘zbekiston tarixi
Kirish
O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti Islom Abdug‘aniyevich
Karimov mamlakat mustaqilligi asoschisi sifatida nafaqat tarixiy, balki siyosiy va
ma’naviy meros qoldirgan ulug‘ siymodir. U 1991-yilda O‘zbekiston mustaqilligini
e’lon qilgan yetakchi sifatida xalqni og‘ir tarixiy burilish davrida birlashtirib, yangi
davlatchilikning asoslarini yaratdi. Islom Karimov o‘zining dadil siyosati, mustaqil
fikri va milliy qadriyatlar asosidagi qarashlari bilan nafaqat mustaqil O‘zbekiston
poydevorini qurdi, balki uning taraqqiyot yo‘lini ham aniq belgilab berdi. Uning
boshchiligida ishlab chiqilgan milliy taraqqiyot strategiyasi mustaqillik yillarida
siyosiy barqarorlik, iqtisodiy o‘sish, xalqaro nufuz va ijtimoiy taraqqiyotning
poydevoriga aylandi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
412
2181-
3187
Islom Karimovning siyosiy faoliyati O‘zbekiston mustaqilligini e’lon qilish bilan
boshlangan emas, balki uzoq yillar davomida respublika miqyosida iqtisodiy va
ijtimoiy islohotlarni chuqur o‘rganish va tahlil qilish asosida shakllangan. U
mustaqillik g‘oyasini faqat siyosiy suverenitet bilan emas, balki milliy o‘zlik, iqtisodiy
mustaqillik, ma’naviy uyg‘onish va madaniy tiklanish bilan bog‘liq holda ilgari surdi.
Uning “O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat”, “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”
degan g‘oyalari xalq orasida mafkuraviy asos bo‘lib xizmat qildi.
Milliy taraqqiyot strategiyasi to‘rt ustunga asoslangandi: kuchli davlat, erkin
iqtisod, ijtimoiy adolat va qonun ustuvorligi. Bu prinsiplar uzoq yillar davomida davlat
siyosatining bosh yo‘nalishlarini belgilab berdi. Islom Karimov ta’lim, sog‘liqni
saqlash, madaniyat va sport sohalariga alohida e’tibor qaratgan, ayniqsa “Kadrlar
tayyorlash milliy dasturi” orqali zamonaviy bilimli avlodni shakllantirishga katta hissa
qo‘shgan.
Tashqi siyosatda esa u "O‘zbekiston – faqat o‘zining manfaatlariga tayangan
holda qarorlar qabul qiladi" degan prinsip asosida harakat qilgan. U na G‘arbga, na
Sharqqa yon bosmagan, balki muvozanatli, har tomonlama mustaqil siyosat olib
borgan. Bu yo‘l O‘zbekistonni mintaqada nufuzli davlatga aylantirdi.
Islom Karimovning siyosiy faoliyatidagi yana bir muhim jihat — barqarorlikni
saqlab qolish edi. U barcha ichki siyosiy va iqtisodiy islohotlarda bosqichma-
bosqichlik tamoyiliga amal qilgan, xalq orasida ijtimoiy beqarorlikka sabab bo‘ladigan
keskin qarorlarni qabul qilmagan.
Islom Karimovning siyosiy merosi va milliy taraqqiyot strategiyasi
O‘zbekistonning mustaqillikka erishishi va rivojlanishida muhim ahamiyatga ega
bo‘ldi. Uning siyosiy qarashlari, davlat boshqaruvi uslubi va iqtisodiy islohotlarga
bo‘lgan yondashuvi mamlakatning hozirgi holatini shakllantirishda asosiy omil bo‘ldi.
Siyosiy boshqaruv va davlat qurilishi
Islom Karimovning siyosiy boshqaruvi markazlashgan va kuchli davlatga
asoslangan edi. U davlat boshqaruvini mustahkamlash, siyosiy barqarorlikni ta'minlash
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
413
2181-
3187
va ijtimoiy adolatni o‘rnatishga katta e'tibor berdi. Uning siyosiy qarashlari va davlat
boshqaruvi uslubi mamlakatda mustahkam siyosiy tizimning shakllanishiga olib keldi.
Iqtisodiy islohotlar va rivojlanish strategiyasi
Islom Karimovning iqtisodiy islohotlari bozor iqtisodiyotiga o‘tish, sanoatni
rivojlantirish, qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish va ijtimoiy infratuzilmani
yaxshilashga qaratilgan edi. U iqtisodiy islohotlarni bosqichma-bosqich amalga
oshirishni maqsad qilib qo‘ydi va bu orqali mamlakatni iqtisodiy mustaqillikka
erishishga yo‘naltirdi.
Ta'lim, ma'naviyat va madaniyat
Islom Karimov ta'lim, ma'naviyat va madaniyat sohalariga alohida e'tibor berdi.
U ta'lim tizimini modernizatsiya qilish, yoshlarni zamonaviy bilimlar bilan ta'minlash
va milliy qadriyatlarni saqlashga katta ahamiyat berdi. Uning siyosiy qarashlari va
siyosiy boshqaruvi uslubi mamlakatda mustahkam siyosiy tizimning shakllanishiga
olib keldi.
Tashqi siyosat va xalqaro aloqalar
Islom Karimov tashqi siyosatda mustaqil va muvozanatli siyosat yuritdi. U
xalqaro aloqalarni rivojlantirish, mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlash va
O‘zbekistonning xalqaro maydondagi obro‘sini oshirishga katta e'tibor berdi. Uning
tashqi siyosati mamlakatning xalqaro aloqalarini kengaytirishga va mustahkamlashga
yordam berdi.
Uning siyosiy qarashlari, davlat boshqaruvi uslubi, iqtisodiy islohotlarga bo‘lgan
yondashuvi va tashqi siyosati mamlakatning hozirgi holatini shakllantirishda asosiy
omil bo‘ldi. Islom Karimovning siyosiy merosi va milliy taraqqiyot strategiyasini
o‘rganish va tahlil qilish, O‘zbekistonning kelajakdagi rivojlanish yo‘lini belgilashda
muhim ahamiyatga ega.
Islom Karimov asos solgan bu strategiyalar bugungi O‘zbekistonning yangi davr
islohotlarida ham o‘z aksini topmoqda. Xususan, islohotlarning uzviyligi, ijtimoiy
adolat tamoyillarining davom ettirilayotgani, milliy manfaatlar ustuvorligi —
bularning barchasi Karimov asos solgan maktabning mantiqiy davomidir.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
414
2181-
3187
Islom Karimov O‘zbekiston mustaqilligini e’lon qilgan ilk kunlardanoq “Avvalo
davlat suvereniteti – bu xalq irodasi” degan prinsipga tayanib ish yuritdi. U uchun
mustaqillik shunchaki siyosiy hujjat emas, balki xalqning o‘z taqdirini o‘zi belgilashi,
mustaqil ravishda iqtisodiy, siyosiy, madaniy va ijtimoiy hayotini tashkil etish huquqi
edi. Bu g‘oya O‘zbekistonning davlat ramzlari, konstitutsiyasi, milliy bayramlari va
siyosiy institutlari orqali mustahkamlandi.
Ijtimoiy barqarorlik va mafkuraviy mustahkamlik
Islom Karimov ijtimoiy barqarorlikni saqlash, diniy ekstremizm va radikalizmga
qarshi kurashish, xalq birligini ta’minlash masalalariga katta e’tibor qaratdi.
“Ma’naviyatni tiklamasdan jamiyatni tiklab bo‘lmaydi” degan g‘oyani ilgari surib,
milliy mafkura, yoshlar tarbiyasi va ma’naviy-ma’rifiy faoliyatni davlat siyosatining
ustuvor yo‘nalishiga aylantirdi.
Islohotlar strategiyasi: "Islohot – islohot uchun emas, balki inson uchun"
Uning iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar strategiyasida asosiy e’tibor inson
manfaatiga qaratilgan edi. Yillar davomida amalga oshirilgan islohotlarda
mehnatkashlar manfaati, xalqning farovonligi, kambag‘allikni kamaytirish, bandlik va
aholi turmush darajasini oshirish kabi maqsadlar bosh ustuvorlikka ega bo‘ldi. Bu
prinsip demokratik huquqiy davlat qurilishida asosiy yo‘l ko‘rsatkich bo‘ldi.
Mintaqaviy xavfsizlik va diplomatik yondashuv
Islom Karimovning tashqi siyosatidagi muhim yutuqlardan biri – Markaziy Osiyo
davlatlari bilan yaxshi qo‘shnichilik siyosati, chegaralarni aniq belgilash, suv
resurslaridan oqilona foydalanish, transchegaraviy tahdidlarga qarshi birgalikda
harakat qilish takliflari bo‘ldi. Ayniqsa, Afg‘onistondagi vaziyat, narkotik savdosi va
diniy ekstremizmga qarshi xalqaro hamkorlik masalalarida O‘zbekistonni faol
ishtirokchi sifatida ko‘rsatdi.
Davlat mustaqilligi va milliy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish
Islom Karimov har doim davlat qurilishi jarayonida milliy qadriyatlarni saqlab
qolish, tarixiy merosga hurmat, madaniyat va til masalasida mustahkam siyosat olib
bordi. “O‘zbek tili – davlat tili” maqomini qonun bilan mustahkamladi, Amir Temur,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
415
2181-
3187
Alisher Navoiy, Mirzo Ulug‘bek kabi tarixiy shaxslar merosini tiklash va targ‘ib qilish
orqali milliy g‘ururni oshirishga xizmat qildi.
Xulosa
Islom Karimovning O‘zbekiston tarixidagi o‘rni bebaho. U nafaqat mustaqil
davlat asoschisi, balki milliy o‘zlikni tiklash, xalqning ma’naviy uyg‘onishini
ta’minlash, iqtisodiy va siyosiy barqarorlikni mustahkamlash yo‘lida ter to‘kkan ulug‘
davlat arbobi sifatida xalq xotirasida qolmoqda. Uning siyosiy merosi va g‘oyalari
nafaqat tarixiy yodgorlik, balki bugungi siyosat va taraqqiyot uchun amaliy asosdir.
Shunday ekan, Islom Karimovning strategik qarashlarini chuqur o‘rganish, tahlil qilish
va ulardan saboq olish bugungi hamda kelajak avlodlar uchun dolzarb vazifadir.
Foydalanilgan adabiyotlar
Karimov Islom Abdug‘aniyevich, “O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat”, 1999
Karimov Islom Abdug‘aniyevich, “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, 2008
To‘laganov Murod, “Islom Karimov: siyosiy portret”, 2019
Qodirova Saida, “O‘zbekistonning mustaqillik yillari: siyosiy jarayonlar tahlili”, 2021
Rashidov Jahongir, “Milliy g‘oya va tarixiy xotira”, 2017
Islom Karimov nomidagi Ilmiy-Tadqiqot Markazi nashrlari, 2022
